Doğum Öncesi ve Sonrası Evde Bakım Uygulamaları
Özet
Sağlık Bakanlığı protokollerine göre yürütülen doğum öncesi ve sonrası evde bakım uygulamaları, anne ve bebek sağlığını korumayı hedeflemektedir. Doğum öncesi dönemde yeterli ve dengeli beslenme (protein, kalori, demir, D vitamini ve folik asit desteği) kritik öneme sahipken, sigara ve alkol gibi zararlı alışkanlıklardan uzak durulmalıdır. Gebelikte risk durumu yoksa hafif egzersizler, yolculuk ve cilt bakımı yapılabilir; inaktif aşılar (tetanos) uygulanmalıdır. Doğum sonrası lohusalık dönemi yaklaşık altı hafta sürer ve bu süreçte annenin yaşam bulguları, uterus involüsyonu, loşia kanaması, meme durumu (BUBBLERS) ve psikolojik sağlığı hastane ile ev izlemlerinde (toplam 6 kez) yakından takip edilir. Emziren annelerin günlük sıvı (2500-3000 ml) ve kalori ihtiyacı artar; laktasyon döneminde meme bakımı, doğru emzirme teknikleri ve ilk 6 ay sadece anne sütü verilmesi desteklenir. Pelvik tabanı güçlendirmek için Kegel egzersizlerine önem verilir, cinsel yaşama kanama bitene kadar ara verilmesi önerilir ve istenmeyen gebelikleri önlemek adına aile planlaması danışmanlığı sunulur.
Antenatal and postnatal home care practices, conducted according to the Ministry of Health protocols, aim to protect and improve maternal and neonatal health through a structured schedule of follow-ups. During the prenatal period, adequate and balanced nutrition, including essential calorie intake and supplementation of protein, iron, vitamin D, and folic acid, is critical, while harmful habits like smoking and alcohol consumption must be avoided. In the absence of high-risk factors, pregnant women are encouraged to engage in regular low-impact exercises, safe travel, and appropriate skin and dental care, alongside receiving recommended inactive vaccinations such as the tetanus vaccine. The postpartum period lasts approximately six weeks, during which the mother's vital signs, uterine involution, lochia discharge, breast condition (using the BUBBLERS assessment criteria), and emotional status are closely monitored across a minimum of six designated hospital and home visits. Breastfeeding mothers require increased daily fluid (2500-3000 ml) and caloric intake, and the practice of exclusive breastfeeding for the first six months is supported by education on proper latching and hygiene. Additionally, pelvic floor strength is promoted through Kegel exercises, resuming sexual activity is deferred until vaginal bleeding ceases, and comprehensive family planning counseling is provided to prevent unintended pregnancies.
Referanslar
Doğan Pekince, G., Ertem, G. (2016). Doğum Öncesi Bakım. Sevil, Ü., Ertem, G (Ed.), Perinatoloji ve Bakım içinde (s.127-168). Ankara: Nobel Tıp Kitabevi
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. (2018). Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi. Yayın No: 925. Ankara: Sistem Ofset Basın ve yayıncılık
Dinç, A. (2021). Doğum Öncesi Bakım ve Ebenin Rolü. Yeşilçiçek Çalık, K., Coşar Çetin, F (Ed.), Ebeler ve Ebelik Öğrencileri İçin Doğum Öncesi Dönem-II içinde (s.1-18). Ankara: Nobel Tıp Kitabevi
Güler B, Bilgiç D, Okumuş H, ve ark. Gebelikte beslenme desteğine ilişkin güncel rehberlerin incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 2019; 12(2), 143-151.
T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu. (2016). Türkiye beslenme rehberi TÜBER 2015. T.C. Sağlık Bakanlığı Yayın No:1031. Ankara
Eroğlu Samur, G. (2012). Gebelik ve emziklilik döneminde beslenme. (İkinci baskı). Sağlık Bakanlığı Yayın No: 726. Ankara: Reklam Kurdu
Türk Jinekoloji ve Obstetrik Derneği (2017). FIGO Adölesan, Gebelik öncesi ve Maternal Beslenme Önerileri: “Önce Beslenmeyi Düşün”. (19/09/2022 tarihinde https://www.tjod.org/wp-content/uploads/2017/11/FiGO-Adolesan-Gebelik-%C3%B6ncesi-ve-maternal-Beslenme-onerileri.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Mete, S. (2008). Doğum Öncesi Bakım. Şirin, A., Kavlak, O (Ed.), Kadın Sağlığı içinde (s.489-500). İstanbul: Bedray Basın Yayıncılık
Şimşek H, Karaağaç Y, Tunçer E, ve ark. Gebelikte folik asit, B12 vitamini, D vitamini ve iyot destekleri kullanmak gerekli midir? Olası riskler. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 2021; 16(3), 439-447.
Antony AC. In utero physiology: role of folic acid in nutrient delivery and fetal development. The American Journal of Clinical Nutrition, 2007; 85(2), 598-60. Doi: 10.1093/ajcn/85.2.598S.
Kömürcü, N., Doğan Merih, Y. (2012). Doğum Öncesi Dönem. Coşkun, AM (Ed.) Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği El Kitabı içinde (s. 131-166). İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları
ACOG. Physical activity and exercise during pregnancy and the postpartum period. Obstetrics& Gynecology, 2020; 135(4), 178-188.
Kublay, G., Terzioğlu, F., Karatay, G. (2008). Gebelik ve Sigara. Ankara: Klasmat Matbaacılık
Kirlek, F., Öztürk Can, H. (2016). Postpartum Dönem. Sevil, Ü., Ertem, G (Ed.), Perinatoloji ve Bakım içinde (s.409-496). Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri
Kaplan, S. (2020). Postpartum Bakım. Gürhan, N., Yaman Sözbir, Ş., Polat, Ü (Ed.), Hemşirelik Alanında Kullanılan Kavram Beceri ve Modeller içinde (s.545-552). Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri
Ladewig, P.A.W., London, M.L., Davidson, M.R. (2006). Contemporary maternal-newborn nursing care (6.th edit). New Jersey: Copyright by Pearson Education, Inc, Upper Saddle River,
Ricci, S.S. (2007). Essentials of maternity, newborn and women’s health nursing. Philadelphia: Copyright by Lippincott Williams&Wilkins
Yıldız, H. (2010). Doğum Sonu Dönem ve Adaptasyon. Kömürcü, N (Ed.), Perinatoloji Hemşireliği içinde (s.365-385). İstanbul: İstanbul Sağlık Müdürlüğü Yayın No:767
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. (2018). Doğum Sonu Bakım Yönetim Rehberi. Ankara: Sistem Ofset
World Health Organization. (2022). WHO recommendations on maternal and newborn care for a positive postnatal experience. Geneva: Green Ink Publishing Services
Taşkın, L. (2012). Doğum ve kadın sağlığı hemşireliği. (XI. baskı). Ankara: Sistem Ofset Matbaacılık
James, D.C. (2007). Postpartum Care. In: Simpson, K.R., Creehan, P.A (Ed.), AWHONN’s Perinatal Nursing içinde (3. th ed., pp. 473-526). London: Lippincott Williams&Wilkins
Karaçam, Z. (2008). Normal Postpartum Dönemin Fizyolojisi ve Bakımı. Şirin, A., Kavlak, O (Ed.) Kadın Sağlığı içinde (Birinci baskı, s.707-758). İstanbul: Bedray Basın Yayıncılık Ltd. Şti
Gökşin, E. (2008). Puerperium. Ayhan, A., Durukan, T., Günalp, S., Gürgan, T., Önderoğlu, L.S., Yaralı, H., Yüce, K (Ed.), Temel Kadın Hastalıkları ve Doğum Bilgisi içinde (İkinci baskı, s.233-238). Ankara: Güneş Tıp Kitabevleri
Kuşçu, E. (2010). Normal Doğum Eylemi, Doğum, Yenidoğan Bakımı ve Puerperium. Ayhan, A., Taşkıran, Ç., Dursun, P (ed.), Danforth’s Obstetrik ve Jinekoloji içinde (Onuncu baskı, s.22-41). Ankara: Güneş Kitabevi
Urbano, F.L. Homans’ sign in the diagnosis of deep venous thrombosis. Hospital Physician, 2001; 22-24.
Çıtak Bilgin, N. (2010). Doğum Sonu Eğitim. Kömürcü, N (Ed.), Perinatoloji Hemşireliği içinde (s.480-487). İstanbul: İstanbul Sağlık Müdürlüğü Yayın No:767
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. (2018). Emzirme danışmanlığı uygulayıcı kitabı. Ankara: Başak Matbaacılık ve Tan. Hiz. Ltd. Şti
World Health Organization. (2017). Guideline: protecting, promoting and supporting breastfeeding in facilities providing maternity and newborn services. Geneva.
Coşkun, A., Aslan, E. (2012). Doğum Sonu Dönem. Coşkun, A.M (Ed.), Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği El Kitabı içinde (s. 237-292). İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları
T.C. Milli Eğitim Bakanlığı (2016). Doğum sonrası dönemde anne bakımı. (24.09.2022 tarihinde http://www.megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller/Do%C4%9Fum%20Sonras%C4%B1%20D%C3%B6nemde%20Anne%20Bak%C4%B1m%C4%B1.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Koç, E., Oskay, Ümran. Postpartum dönemde cinsellik ve danışmanlık. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 2015; 2(1), 15-26.
