Çocukluk Dönemi Aşılama ve Bağışıklama Uygulamaları
Özet
Bu yazı, çocukluk dönemi aşılama ve bağışıklama uygulamalarının toplum sağlığındaki hayati önemini ve tarihsel gelişimini ele almaktadır. İmmün sistemin karmaşık yapısına ve yabancı patojenlere karşı vücudu koruma mekanizmalarına değinilen metinde, bağışıklama türleri doğal ve kazanılmış (aktif/pasif) olarak sınıflandırılmaktadır. Edward Jenner’ın çiçek hastalığı, Louis Pasteur’ün ise kuduz ve şarbon aşıları üzerine yaptığı öncü çalışmalarla temelleri atılan aşılama tarihi, Jonas Salk’ın çocuk felci aşısını geliştirmesiyle çocuk sağlığında dönüm noktalarından birini yaşamıştır. Aşılar, her yıl dünya genelinde milyonlarca çocuğun ölümcül hastalıklardan korunmasını sağlayan en güvenli ve ekonomik yöntem olarak kabul edilmektedir. Günümüzde canlı, inaktif, rekombinant ve viral vektör gibi farklı teknolojilerle üretilen aşı türleri mevcuttur. Türkiye’de Sağlık Bakanlığı tarafından en son 2020 yılında güncellenen ulusal aşı takvimi kapsamında toplam 13 hastalığa karşı rutin aşılama yapılmaktadır. Aşıların hafif kızarıklık veya ateş gibi yaygın yan etkilerinin yanı sıra ciddi anafilaktik reaksiyonların görülme oranının son derece nadir olduğu belirtilmektedir. Sonuç olarak, aşıların sunduğu toplumsal fayda olası risklerinden kat kat fazla olup, aşılama her çocuğun sağlıklı büyüme hakkı kapsamındaki temel insan haklarından biridir.
This article addresses the vital importance and historical development of childhood vaccination and immunization practices in public health. Touching upon the complex structure of the immune system and the body's protection mechanisms against foreign pathogens, the text classifies types of immunity into innate and acquired (active/passive). The history of vaccination, whose foundations were laid with the pioneering works of Edward Jenner on smallpox and Louis Pasteur on rabies and anthrax, experienced a turning point in child health with Jonas Salk's development of the polio vaccine. Vaccines are recognized as the safest and most cost-effective method, preventing millions of child deaths from fatal diseases worldwide each year. Today, there are various types of vaccines produced using different technologies, such as live-attenuated, inactivated, recombinant, and viral vector vaccines. In Turkey, routine vaccination is carried out against a total of 13 diseases within the scope of the national immunization schedule, which was last updated by the Ministry of Health in 2020. It is stated that while common side effects like mild redness or fever occur, the incidence of serious anaphylactic reactions is extremely rare. Consequently, the public benefit provided by vaccines far outweighs the potential risks, and vaccination stands as one of the fundamental human rights within every child's right to grow up healthy.
Referanslar
CDC (2022) Definition of Terms - Immunization: Centers for disease Control and Prevention; [Definition of Immunization]. (12.10.2022 tarihinde https://www.cdc.gov/vaccines/vac-gen/imz-basics.htm adresinden ulaşılmıştır).
Musa M., Immune mechanism: a 'double-edged sword'. Malays J Med Sci. 2013;20(3):61-7.
NHS (2022) National Cancer Institute: Definition of Immun System National Institutes of Health: National Cancer Institute; (12.10.2022 tarihinde https://www.cancer.gov/publications/dictionaries/cancer-terms/def/immune-system adresinden ulaşılmıştır).
NHS (2022). Immune Response MedlinePlus: US National Library of Medicine; (13.10.2022 tarihinde https://medlineplus.gov/ency/article/000821.htm adresinden ulaşılmıştır).
Abbott M., Ustoyev Y., Cancer and the Immune System: The History and Background of Immunotherapy. Seminars in Oncology Nursing. 2019;35(5):150923.
Kaufmann SH., Immunology's foundation: the 100-year anniversary of the Nobel Prize to Paul Ehrlich and Elie Metchnikoff. Nature immunology. 2008;9(7):705-12.
Kaufmann SH., Emil von Behring: translational medicine at the dawn of immunology. Nature Reviews Immunology. 2017;17(6):341-3.
Kaufmann SHE., Immunology's Coming of Age. Front Immunol. 2019;10:684.
Silverstein AM., A history of immunology: Academic Press; 2009.
Behring EA., (1901). The Nobel Prize in Physiology or Medicine (14.10.2022 tarihinde https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1901/summary/ adresinden ulaşılmıştır).
James Allison TH., (2018) Cancer Therapy by Inhibition of Negative Immune Regulation (14.10.2022 tarihinde https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/2018/summary/ adresinden ulaşılmıştır).
CDC (2021). Innunity Types Centers for Disease Control and Prevention (15.10.2022 tarihinde https://www.cdc.gov/vaccines/vac-gen/immunity-types.htm adresinden ulaşılmıştır).
Shen-Orr, S., (2022) In Conversation with Shai Shen-Orr. In: Immunology British Society for Immunity, (15.10.2022 tarihinde https://www.immunology.org/ adresinden ulaşılmıştır).
Sharma. S., Sharma. B., Immunity: A Step-by-Step Overview. Homeopathic Links. 2022;35(01):048-55.
NIH. (2021). HIV/AIDS Related Terms. (16.10.2022 tarihinde https://clinicalinfo.hiv.gov/en/glossary/immunity adresinden ulaşılmıştır).
Stambas. J., Lu. C., Tripp RA., Innate and adaptive immune responses in respiratory virus infection: implications for the clinic. Expert review of respiratory medicine. 2020;14(11):1141-7.
Clem. AS.. Fundamentals of vaccine immunology. Journal of global infectious diseases. 2011;3(1):73.
Silvia EgdSO., Rangel. AhdN., Murmam. L., Bezerra. MF., Olivera. JPFd. Bovine colostrum: benefits of its use in human food. Food Science and Technology. 2019;39:355-62.
Shanmugaraj. B., Siriwattananon. K., Wangkanont K., Phoolcharoen. W., Perspectives on monoclonal antibody therapy as potential therapeutic intervention for Coronavirus disease-19 (COVID-19). Asian Pacific journal of allergy and immunology. 2020;38(1):10-8.
Schwartz. M., The Pasteurian contribution to the history of vaccines. Comptes Rendus Biologies. 2022;345(2):9-23.
Pasteur. L., Sur les maladies virulentes: et en particulier sur la maladie appelée vulgairement choléra des poules: Gauthier-Villars; 1880.
Durán-Méndez. A., Jardínez-Vera. AC., Jiménez-Muñoz. E., Peón. A., A brief history of vaccines and an overview of their benefits. Revista de la Sociedad Española de Beneficencia, 2(6).
Centre TIA (2022). A Brief History of Vaccination (16.10.2022 tarihinde https://www.immune.org.nz/vaccines/vaccine-development/brief-history-vaccination adresinden ulaşılmıştır).
Bazin. H., L'histoire des vaccinations: John Libbey Eurotext; 2008.
Tan. SY., Ponstein N. Jonas Salk (1914-1995): A vaccine against polio. Singapore Med J. 2019;60(1):9-10.
WHO (2022). (16.10.2022 tarihinde A crippling and life-threatening disease: World Health Organisation https://www.who.int/news-room/spotlight/history-of-vaccination/history-of-polio-vaccination adresinden ulaşılmıştır).
Strebel. PM., Sutter RW, Cochi SL, Biellik RJ, Brink EW, Kew OM, et al. Epidemiology of poliomyelitis in the United States one decade after the last reported case of indigenous wild virus-associated disease. Clinical infectious diseases. 1992;14(2):568-79.
Monto. AS., Francis field trial of inactivated poliomyelitis vaccine: background and lessons for today. Epidemiologic reviews. 1999;21(1):7-23.
NHS (2022). Why vaccination is safe and important United Kingdom: National Health Service; (16.10.2022 tarihinde https://www.nhs.uk/conditions/vaccinations/why-vaccination-is-safe-and-important/ adresinden ulaşılmıştır).
UNICEF (2022). Immunization (17.10.2022 tarihinde https://www.unicef.org/immunization adresinden ulaşılmıştır).
HHS (2022). Five Important Reasons to Vaccinate Your Child USA: US Department of Health and Human Services (17.10.2022 tarihinde https://www.hhs.gov/immunization/get-vaccinated/for-parents/five-reasons/index.html adresinden ulaşılmıştır).
CDC (2022). Child & Adolescent Immunization Schedule, Recommendations for Ages 18 Years or Younger, United States (17.10.2022 tarihinde https://www.cdc.gov/vaccines/schedules/hcp/imz/child-adolescent.html#appendix-dtap adresinden ulaşılmıştır).
HHS (2022). Vaccine Types U.S. Department of Health & Human Services (17.10.2022 tarihinde https://www.hhs.gov/immunization/basics/types/index.html adresinden ulaşılmıştır).
TC Sağlık Bakanlığı (2022). Aşı Türleri (17.10.2022 tarihinde https://covid19asi.saglik.gov.tr/TR-77805/asi-turleri.html adresinden ulaşılmıştır).
UDHS (2022). (18.10.2022 tarihinde The Expanded Program on Immunization https://www.idhsdata.org/idhs/vaccines.shtml adresinden ulaşılmıştır).
CDC (2018). Morbidity and Mortality Weekly Report (MMWR) Centers fo Disease Control and Prevention (18.10.2022 tarihinde https://www.cdc.gov/mmwr/volumes/67/rr/rr6702a1.htm adresinden ulaşılmıştır).
Türk Tabipler Birliği. Birinci Basamak Sağlık Çalışanları için Aşı Rehberi. TTB; 2018. Report No.: ISBN 978-605-9665-28-5.
Sağlık Bakanlığı (2018). Aşı Portalı Turkey (18.10.2022 tarihinde TC Sağlık Bakanlığı Aşı Rehberi adresinden ulaşılmıştır).
Sağlık Bakanlığı (2020). Aşılama Takviminde Değişiklik Yapıldı: Türkiye cumhuriyeti Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü (18.10.2022 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/haberler/asilama-takviminde-degisiklik-yapildi.html adresinden ulaşılmıştır).
CDC (2020). Possible Side effects from Vaccines: U.S. Department of Health & Human Services (17.10.2022 tarihinde https://www.cdc.gov/vaccines/vac-gen/side-effects.htm adresinden ulaşılmıştır).
HHS (2022). Vaccine Side Effects USA: U.S. Department of Health & Human Services (17.10.2022 tarihinde https://www.hhs.gov/immunization/basics/safety/side-effects/index.html adresinden ulaşılmıştır).
Sağlık Bakanlığı (2009). Aşı Sonrası İstenmeyen Etkiler Genelgesi (18.10.2022 tarihinde https://www.saglik.gov.tr/TR,11136/asi-sonrasi-istenmeyen-etkiler-genelgesi-2009.html adresinden ulaşılmıştır).
Clinic. M., (2022) (18.10.2022 tarihinde ‘What are the vaccines’ side effects?’ https://www.mayoclinic.org/coronavirus-covid-19/vaccine-side-effects adresinden ulaşılmıştır).
