Endokrin Sistem Cerrahi Hastalıkları ve Bakımı
Özet
Sinir sistemi ile iş birliği içinde çalışan endokrin sistem; hormonlar aracılığıyla büyüme, metabolizma, üreme ve homeostazis gibi hayati vücut fonksiyonlarını düzenler. Sistemdeki bozukluklar genellikle bezlerin hiperfonksiyonu veya hipofonksiyonu şeklinde gelişir. Tiroid hastalıklarından hipotiroidizm azalan metabolizma hızı, yorgunluk ve kilo artışı ile karakterizeyken; hipertiroidizm ise artan metabolik hız, taşikardi ve kilo kaybı ile seyreder. Graves ve Plummer hastalıkları hipertiroidizmin yaygın nedenleridir. Cerrahi müdahale gerektiren tiroidektomi sonrası yarı oturur pozisyon ve kanama takibi kritik önem taşır. Paratiroid bezinin bozukluklarında PTH hormonu seviyesine bağlı olarak hipokalsemi (tetani, Chvostek/Trousseau belirtileri) veya hiperkalsemi (böbrek taşları, kemik ağrıları) gözlenir. Hipofiz adenomlarında transsfenoidal yaklaşım tercih edilirken, BOS sızıntısı takibi hayati önem taşır. Adrenal korteks hormonlarının yetersizliği Addison hastalığına (kas zayıflığı, elektrolit dengesizliği), aşırı kortizol salgımı ise Cushing sendromuna (merkezi obezite, buffalo hörgücü) neden olur. Adrenal medullanın nadir tümörü olan feokromositoma ise aşırı katekolamin salınımı ile şiddetli hipertansiyona yol açar. Son olarak, pankreasın metabolik bir bozukluğu olan Diabetes Mellitus (Tip 1 ve Tip 2); insülin eksikliği veya direnci nedeniyle yüksek kan şekeri, poliüri, polidipsi ve polifaji ile kendini gösterir; diyet, egzersiz ve ilaç yönetimi gerektirir.
The endocrine system, working in cooperation with the nervous system, regulates vital body functions such as growth, metabolism, reproduction, and homeostasis through hormones, and its disorders manifest as hyperfunction or hypofunction of the glands. Among thyroid diseases, hypothyroidism is characterized by a decreased metabolic rate, fatigue, and weight gain, whereas hyperthyroidism presents with an increased metabolic rate, tachycardia, and weight loss, with post-thyroidectomy care critically requiring a semi-Fowler's position and bleeding monitoring. Parathyroid disorders lead to hypocalcemia (tetany, positive Chvostek and Trousseau signs) or hypercalcemia (kidney stones, bone pain) depending on PTH levels, while pituitary adenomas treated via a transsphenoidal approach necessitate strict monitoring for cerebrospinal fluid leaks. Adrenal gland disorders include Addison's disease caused by adrenocortical insufficiency, Cushing's syndrome triggered by excessive cortisol secretion, and pheochromocytoma, a rare adrenal medulla tumor that leads to severe hypertension due to autonomous catecholamine release. Finally, Diabetes Mellitus, a metabolic disorder of the pancreas characterized by insulin deficiency or resistance, manifests with high blood sugar, polyuria, polydipsia, and polyphagia, requiring comprehensive management through diet, exercise, and medication.
Referanslar
Köylü, H. (2017). Endokrin sistem. (1. Baskı). Sağlık Bilimleri İçin Temel Fizyoloji içinde, İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevleri, s.291-320.
Karadağ M., Zengin H. (2021). Endokrin sistem. (Sevil Güler, Hülya Bulut, Mevlüde Karadağ, Çev. Ed.). Fizyopataoloji İnanılmaz Kolay içinde (s.245-284). Ankara: Anakara Nobel Tıp Kitabevleri
Allen, S.L (2018). Geriatric Surgery. In J.C. Rothrock (Eds.), Alexander's Care of the Patient in Surgery (16th ed., pp. 3208-3287). Elsevier.
Petit deMange, E. (2018). Assessment and Management of Patients With Endocrine Disorders. In J.L. Hinkle, K.H. Cheever (Eds.), Brunner & Suddarth’s Textbook of Medical-Surgical Nursing (14th ed., pp.3966-4082). Philadelphia:Wolters Kluwer.
Gelir, E., Koz, M., Ersöz, G. (2016). Endokrin sistem fizyolojisi (7. Baskı). Fizyoloji Ders Kitabı içinde (s. 185-198). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık Eğitim Danışmanlık
Fidancı, B. E. (2016). Endokrin sistem fizyolojisi. (Hatice Çiçek Sütçü, Ayla Yava Ed.). Hemşirelik ve Sağlık Meslek Okulları için Fizyoloji Klinik Uygulamaya Yönelik içinde (1. Basım, s. 157-178). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık Eğitim Danışmanlık
Olgun, N. ve Aslan, F. E. (2017). Endokrin hastalıkları. (Ayfer Karadakovan, Fatma Eti Aslan Ed.). Dahili ve Cerrahi Hastalıklarda Bakım içinde (4. Baskı, Cilt 2, s. 805-839). Ankara: Akademisyen Kitabevi
Timby, B.K. & Smith, N. E. (2010), Caring for Clients with Endocrine Disorders. Introductory Medical Surgical Nursing, (12th ed., pp. 747-769). Wolters Kluwer Health| Lippincott Williams & Wilkins.
Kanan N. (2018). Tiroid ve Paratiroid Bezi Hastalıkları ve Bakımı (Neriman Akyolcu, Nevin Kanan, Güler Aksoy Ed.), Cerrahi Hemşireliği II içinde (s. 305-326). İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri
Karadağ, M. ve Irmak, B. (2019). Endokrin sistem cerrahisinde bakım. (Sevil Güler, Hülya Bulut, Mevlüde Karadağ, Ed.). Cerrahi Hemşireliği 2 içinde (s. 1037-1084). Ankara: Vize Yayıncılık
Karayurt, Ö. ve Eder, A.D. (2016). Tiroit cerrahisinde bakım. (Fatma Eti Aslan Ed.). Cerrahi Bakım Vaka Analizleri ile Birlikte içinde (s.629-649). Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi
Hopper, P.D. (2015). Nursing Care of Patients With Endocrine Disorders. In L.S., Williams & P.D., Hopper (Eds.). Understanding Medical Surgical Nursing (5th ed., pp.887-913). F.A. Davis Company
Hopper, P.D. & Bradford, J.L. (2015). Endocrine System Function and Assessment. In L.S., Williams & P.D., Hopper (Eds.). Understanding Medical Surgical Nursing (5th ed., pp. 872-886). F.A. Davis Company.
Çakır, S.K. (2018). Endokrin Sistem Hastalıkları. (Sevim Çelik, Nurten Taşdemir Ed.), Güncel Yöntemlerle Cerrahi Hastalıklarda Bakım içinde (s. 381-412). Antalya: Çukurova Nobel Tıp Kitabevi
Durgun, Z., Yazıcı, C., ve İnan, A. O. Tiroit hormonları ve hastalıkları. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 2019; 2(1), 28-40.
Duffy, C. (2018). Thyroid and Parathyroid Surgery. In J.C. Rothrock (Eds.), Alexander's Care of the Patient in Surgery (16th ed., pp.1639). Elsevier.
Hopper, P.D. (2015). Nursing Care of Patients With Disorders of the Endocrine Pancreas. In L.S., Williams & P.D., Hopper (Eds.). Understanding Medical Surgical Nursing (5th ed., pp.914-940). F.A. Davis Company
