Solunum Sistemi Hastalıkları Cerrahisi ve Bakım
Özet
Cerrahi girişimlerdeki teknolojik ilerlemeler, ameliyat sonrası dönemde evde bakım gereksinimini ve bütüncül bakım stratejilerinin önemini artırmıştır. Solunum sisteminin temel görevi gaz değişimi sağlamak, asit-baz dengesini korumak ve mikroorganizmalara karşı savunma yapmaktır. Sistem; burun, farenks ve larenksten oluşan üst solunum yolları ile trakea, bronşlar ve akciğerlerden oluşan alt solunum yolları olarak ikiye ayrılır. Solunum mekanizması ventilasyon, difüzyon, perfüzyon ve kontrol aşamalarından oluşur. Baş-boyun kanserleri, solunum ve beslenmeyi olumsuz etkileyen önemli bir gruptur; tedavisinde larenjektomi ve trakeostomi gibi cerrahi yöntemler uygulanır. Trakeostomili hastaların evde bakımında solunumun izlenmesi, sekresyonların aspirasyonu, enfeksiyonun önlenmesi, nemlendirme, stoma/iç kanül temizliği ve beslenme kritik adımlardır. Akciğer kanserinde ise tümörün boyutuna göre wedge, segmentektomi, lobektomi veya pnömonektomi gibi rezeksiyonlar gerçekleştirilir. Akciğer rezeksiyonu sonrası evde bakımda ilk 4-8 hafta ağır kaldırmaktan kaçınılması, protein ve sıvı yönünden zengin beslenme, kısa yürüyüşler, düzenli derin solunum ile öksürük egzersizleri ve yara yeri enfeksiyon takibi iyileşme sürecinin temelini oluşturur.
Technological advancements in surgical interventions have increased the need for postoperative home care and the importance of holistic care strategies. The primary function of the respiratory system is to provide gas exchange, maintain acid-base balance, and defend against microorganisms. The system is divided into the upper respiratory tract, consisting of the nose, pharynx, and larynx, and the lower respiratory tract, comprising the trachea, bronchi, and lungs. The respiratory mechanism involves ventilation, diffusion, perfusion, and control phases. Head and neck cancers are a major group that negatively impacts respiration and nutrition, and their treatment includes surgical methods such as laryngectomy and tracheostomy. In the home care of patients with a tracheostomy, monitoring respiration, suctioning secretions, preventing infection, humidification, stoma/inner cannula cleaning, and proper nutrition are critical steps. In lung cancer, resections such as wedge, segmentectomy, lobectomy, or pneumonectomy are performed depending on the size of the tumor. Home care after lung resection fundamentally relies on avoiding heavy lifting for the first 4-8 weeks, a diet rich in protein and fluids, short walks, regular deep breathing and coughing exercises, and monitoring the wound site for infection.
Referanslar
Aygin, D., Gül, A. Geçmişten günümüze cerrahi ve cerrahi hemşireliğinin yeri. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 2021; 15 (2021), 692-704. Doi:10.38079/igusabder.973827
Uraz, Ö., Günay, U. Cerrahi kliniklerde çalışan hemşirelerin ameliyat sonrası sık görülen semptomlara yönelik tamamlayıcı ve alternatif yöntemlere ilişkin bilgi ve uygulamaları. YOBU Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2020; 1(1), 1-10.
Bilik, Ö. Klinikten eve uzanan yolculuk: Ameliyat olan hastaların evde bakımı. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 2017; 33(1),114-127.
Dal, Ü., Bulut, H., Güler Demir, S. Cerrahi girişim sonrası hastaların evde yaşadıkları sorunlar Bakırköy Tıp Dergisi, 2012; 8, 34-40. Doi: 10.5350/BTDMJB201208106
Tu, J., Inthavong, K., & Ahmadi, G. (2013). The Human Respiratory System. In Computational Fluid and Particle Dynamics in the Human Respiratory System (p. 19-44). Springer Dordrecht. Doi: 10.1007/978-94-007-4488-2_2
Olgun, N., Eti Asla,n F, Sert H. (2017). Solunum Fonksiyonlarının Değerlendirilmesi. Ayfer Karadakovan, Fatma Eti Aslan (Ed.), Dahili ve Cerrahi Hastalıklarda Bakım içinde (s. 327-334). Ankara: Akademisyen Kitabevi.
Yurtsever S. (2017). Solunum Sistemi ve İlişkili bozukluklar. Fatma Eti Aslan, Neriman Olgun (Ed.). Fizyopatoloji içinde (s. 321-346). Ankara: Akademisyen Kitabevi.
Rees, H. (2018). Assessment Of Respiratory System, Care of Patients Requiring Oxygen Therapy or Tracheostomy. In Nicole M Heimgartner (Eds.), Medical-Surgical nursing concepts for interprofessional collaborative care (9th ed., pp. 508-546). Elsevier.
Cebeci, F. (2016). Solunum Sitemi Cerrahisinde Bakım. Fatma Eti Aslan (Ed.), Cerrahi Bakım Vaka Analizleri ile Birlikte içinde (s. 531-582). Ankara: Akademisyen Yayınevi.
Hopper, P.D., Bradrord, J.L. (2015). Understanding the Respiratory System. In Linda S. Williams, Paula D. Hopper (Eds.), Understanding Medical Surgical Nursing (5th ed., pp. 592-624). Philadelphia: F.A. Davis Company.
Mayland, C.R., Ho, Q.M., Doughty, H.C., et al. The palliative care needs and experiences of people with advanced head and neck cancer: A scoping review. Palliat Med., 2021; 35(1), 27-44. Doi: 10.1177/0269216320963892.
National Cancer Institute (2021). Head and Neck Cancer. (21/09/2022 accessed from https://www.cancer.gov/types/head-and-neck/head-neck-fact-sheet).
Fang, C.Y., Heckman, C.J. Informational and support needs of patients with head and neck cancer: current status and emerging issues. Cancers of the Head & Neck 1, 2016; 15(2016), 1-9. Doi: 10.1186/s41199-016-0017-6
Cancer Council Australia (2021). Understanding Head and Neck Cancers. (18/09/2022 accessed from https://www.cancer.org.au/assets/pdf/understanding-head-and-neck-cancer-booklet).
American Cancer Society (2022). Cancer Facts & Figures 2022. (19/09/2022 accessed from https://www.cancer.org/content/dam/cancer-org/research/cancer-facts-and-statistics/annual-cancer-facts-and-figures/2022/2022-cancer-facts-and-figures.pdf).
Linda Worman, M. (2018). Care of Patients With Noninfectious Upper Respiratory Problems. In Nicole M Heimgartner (Eds.), Medical-Surgical nursing concepts for interprofessional collaborative care (9th ed., pp. 547-562). Elsevier.
Canbolat Seyman, Ç., Şenol Çelik S. Trakeostomili hastalarda yaşam kalitesi ve hemşirelik bakımı. Hacettepe Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi, 2019; 6(1), 59-64.
Kaur, R., Kumar, P. Quality of Life After Tracheostomy. A Retrospective Study in a Tertiary Care Centre. Acta Scientific Otolaryngology, 2022; 4.3 (2022), 41-48.
Karaca, T. Nursıng care: Basıc prıncıples of tracheostomy care at home. International Journal Of Advanced Research, 2016; 4 (6), 494-497. Doi:10.21474/Ijar01
Gündoğdu, Ş., Aydın, G. Solunum sistemi hastalıklarında muayene bulguları. Klinik Tıp Aile Hekimliği Dergisi, 2017; 9(6), 1-6.
Ortaç Ersoy, E. (2019). Akut Solunum Yetmezliği Tipleri, Klinik Bulgular ve Yönetim. Arzu Mirici, Elif Babaoğlu, Pınar Mutlu (Ed.) Göğüs Hastalıkları içinde (s.3-13). Türkiye Solunum Araştırmaları Derneği (18.09.2022 tarihinde https://www.solunum.org.tr/TusadData/Book/853/1412021103138-1072020171056bolum16.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Türk Toraks Derneği Solunum Yetmezliği Yoğun Bakım Çalışma Grubu (2022). Trakeostomi Bilgilendirme Kitapçığı. (15/09/2022 tarihinde https://toraks.org.tr/site/sf/books/2022/05/26b2149ec18f3e0015c0f7a76921067c73a6b429a098579211d400e1ab4b5166.pdf adresinden ulaşılmıştır).
The Somerset West Community Health Centre. Caregiver's Guide to In Respiratory Care The Home Adult (12/09/2022 accessed from https://www.champlainhealthline.ca/healthlibrary_docs/CaregiverGuideRespiratoryCareAdult.pdf
Tracheostomy Care Bandle (2017). Routıne Care Of The Patient With A Tracheostomy. (03/10/2022 accessed from https://www.ccs-sth.org/resources/Documents/Tracheostomy%20Care%20Group/TC%20Bundle%202017.pdf).
Milli Eğitim Bakanlığı (2011). Aspirasyon. (03/10/2022 tarihinde http://www.megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/moduller_pdf/Aspirasyon.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Craven, R.F., Hirnle, C.J., Jensen, S. (2013). Procedure Checklists for Fundamentals of Nursing Human Health and Function (7th edition). Suctioning a Tracheostomy Wolters Kluwer Health | Lippincott Williams & Wilkins. (24/09/2022 accessed from https://downloads.lww.com/wolterskluwer_vitalstream_com/sample-content/9780781788786_craven/samples/pdf/35/10975-35_CH35_10.pdf)
Çocuk Göğüs Hastalıkları Derneği. Trakeostomili Çocuk Bakımı Aile Kitapçığı. (04/10/2022 tarihinde https://www.cocukgogus.org/tr/files/download/p1f2gld1dl5t72g85af19pl1e5q4.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Alberta Childeren’s Hospital (2018). Tracheostomy and Ventilator Education Program, Module 7: Humidity (07/10/2022 accessed from http://fcrc.albertahealthservices.ca/health-information/tracheostomy/doc/Mod07-Humidity.pdf)
Türk Hastane Enfeksiyonları ve Kontrolü Derneği Sağlık Hizmeti İle İlişkili Pnömoninin Önlenmesi Kılavuzu Çalışma Grubu. Sağlık Hizmeti İle İlişkili Pnömoninin Önlenmesi Kılavuzu. Hastane İnfeksiyonları Dergisi, 2008;12 (Ek:2), 3-14. http://www.hider.org.tr/global/Dernek_Kilavuzlari/2008-12-Ek2-003-014.pdf
Kutluk, A.C. (2019). Palyatif Bakımda Trakeostomi. Adem Akçakaya (Ed.), Palyatif Bakım ve Tıp içinde (s. 288-291). İstanbul: İstanbul Medikal Sağlık ve Yayıncılık
St George’s Healthcare NHS Trust (2012). Guidelines for the Care of Patients with Tracheostomy Tubes (23/09/2022 accessed from file:///C:/Users/Windows207/Downloads/720Guidelines for the Care of Patients with Tracheostomy Tubes - Jan12_120(2).pdf ).
Wojnar, M., McGinn, J.D. (2011). Care of the patient with a tracheotomy. In Peggy A. Seidman, David Goldenberg, Elizabeth H. Sinz (Eds.), Tracheostomy Management A Multidisciplinary Approach (pp. 165-180). New York: Cambridge University Press.
Collage of Resiratory Therapists of Ontario (2007). Home Ventilation & Tracheostomy Care. (07/10/2022 accessed from https://www.lhsc.on.ca/media/2366/download).
Şahin, H., Naz, İ., Aksel, N., et al. Outcomes of pulmonary rehabilitation after lung resection in patients with lung cancer. Turkish Journal of Thoracic and Cardiovascular Surger, 2022;30(2), 227-234. Doi: 10.5606/tgkdc.dergisi.2022.21595
Michigan Medicine University (2021). A Guide to Thoracic Surgery for Patients and Families Section of Thoracic Surgery Department of Surgery (28/09/2022 accessed from https://www.med.umich.edu/1libr/Surgery/ThoracicSurgery/ThoracicSurgeryGuide.pdf)
Central East Regional Thoracic Program and Thoracic Diagnostic Assessment Unit Your Lung Surgery https://www.lakeridgehealth.on.ca/en/resources/cercp-lung-surgery.pdf.
Pekmezci, D., Akyol Mutlu, A. Yara İyileşmesinde Güncel Yaklaşımlar Makro Besin Öğelerinin Rolü. H.Ü Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2019; 6(1), 1-16.
NHS Foundation Trust Liverpool Heart and Chest Hospital (2015). Going Home After .thoracic or Lung Surgery (vers 3). (22/09/2022 accessed from https://www.lhch.nhs.uk/media/1113/thoracic-surgery-discharge-information-march-15.pdf)
Yavuz, M., Köze Şahin, B., Alkan, D., ve ark. 2015 Hastaların Ameliyat Öncesi ve Sonrasında Solunum Egzersizlerini Uygulama Durumları. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi 2015, 31(2), 1-7.
Türk Toraks Derneği (2019). Solunumsal Rehabilitasyon. (06/10/2022 tarihinde file:///D:/solunum%20sistemi%20cerrahisi%20kitap/trakeostomi/derin%20solunum.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Hussein Elsayed, E., Mohamed Taha, N. Effect of Breathing Exercises on Quality of Recovery Among Postoperative Patients. International Journal of Studies in Nursing, 2018;3(3),151-158.
McMaster University, Division of Thoracic Surgery (2012). Lung Surgery Handbook Guiding You Through Your Lung Surgery (Vers 1) (27/09/2022 accessed from https://www.stjoes.ca/hospital-services/chest-program/thoracic-surgery/sjh2012-01-lung-surgery-handbook-final-v1small.pdf)
NHS Trust Leeds Teaching Hospitals (2019). Enhanced Recovery after Lung Surgery Your guide to a good recovery (2th ed. Vers. 1) (20/09/2022 accessed from https://www.leedsth.nhs.uk/assets/Cancer/9d50dd857a/FINAL-ERP-after-lung-surgery-07-2019.pdf)
