Çocuklarda Sık Görülen Onkolojik Hastalıklar ve Bakımı
Özet
Çocukluk çağı kanserleri, gelişmiş ülkelerde %80'in üzerinde sağ kalım oranına sahipken, düşük ve orta gelirli ülkelerde tanıda gecikme ve tedaviye erişememe gibi nedenlerle bu oran %30'un altına düşmektedir. En yaygın görülen çocukluk çağı kanserlerini lösemiler, merkezi sinir sistemi tümörleri, lenfomalar ile Wilms tümörü ve nöroblastom gibi solid tümörler oluşturmaktadır. Nedenleri büyük oranda belirsizliğini korusa da, kronik enfeksiyonlar ve yaklaşık %10 oranında genetik faktörler risk yaratmaktadır. Kanserin yükünü azaltmada en etkili yaklaşım; semptom farkındalığı, zamanında klinik değerlendirme ve hızlı tedavi erişimini kapsayan erken teşhistir. Tedavi süreçleri kemoterapi, cerrahi, radyoterapi ve yaşam kalitesini artıran palyatif bakımı içerir. Çocuklarda en sık rastlanan hematolojik kanser türü olan lösemi, kemik iliğinde anormal lökosit üretimiyle gelişerek ateş, anemi, halsizlik ve kanama gibi semptomlara yol açar. Teşhis fizik muayene, kemik iliği aspirasyonu ve kan testleriyle konur. Bu süreçte, çocuk ve ailenin tercihlerine saygı duyan aile merkezli bakım yaklaşımının benimsenmesi ve yorgunluk, ağrı, gastrointestinal sorunlar gibi belirtilerin yaşa uygun şekilde agresif yönetimi, çocuğun psikososyal ve fiziksel gelişimini korumak ile yaşam kalitesini en üst düzeye çıkarmak açısından hayati öneme sahiptir.
Childhood cancers have a survival rate of over 80% in developed countries, whereas this rate drops below 30% in low- and middle-income countries due to reasons such as delayed diagnosis and lack of access to treatment. The most common childhood cancers consist of leukemias, central nervous system tumors, lymphomas, and solid tumors like Wilms tumor and neuroblastoma. Although their causes largely remain unknown, chronic infections and genetic factors at a rate of approximately 10% pose risks. The most effective approach to reducing the burden of cancer is early diagnosis, which includes symptom awareness, timely clinical evaluation, and rapid access to treatment. Treatment processes involve chemotherapy, surgery, radiotherapy, and palliative care that improves quality of life. Leukemia, the most common hematological cancer type in children, develops with abnormal leukocyte production in the bone marrow, leading to symptoms like fever, anemia, fatigue, and bleeding. Diagnosis is established through physical examination, bone marrow aspiration, and blood tests. During this process, adopting a family-centered care approach that respects the preferences of the child and family, along with the age-appropriate aggressive management of symptoms such as fatigue, pain, and gastrointestinal issues, is vital for protecting the child's psychosocial and physical development and maximizing their quality of life.
Referanslar
Steliarova-Foucher E, Colombet M, Ries LAG, et al. International incidence of childhood cancer, 2001-10: a population-based registry study. Lancet Oncol. 2017;18(6):719-731.
World Health Organization. (2021). CureAll framework: WHO global initiative for childhood cancer: increasing access, advancing quality, saving lives. World Health Organization. https://apps.who.int/iris/handle/10665/347370
Lam CG, Howard SC, Bouffet E, Pritchard-Jones K. Science and health for all children with cancer. Science. 2019 Mar 15;363(6432):1182-1186. doi: 10.1126/science.aaw4892. PMID: 30872518.
World Health Organization. (2020). Assessing national capacity for the prevention and control of noncommunicable diseases: report of the 2019 global survey. World Health Organization. https://apps.who.int/iris/handle/10665/331452
Zhang J, Walsh MF, Wu G, Edmonson MN, Gruber TA, et al. Germline Mutations in Predisposition Genes in Pediatric Cancer. N Engl J Med. 2015 Dec 10;373(24):2336-2346.
Pan-American Health Organization. (2014). Early diagnosis of childhood cancer. Pan-American Health Organization. https://iris.paho.org/handle/10665.2/34850
World Health Organization. (2021). Childhood Cancer. (20.09.2022 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/cancer-in-children adresinden ulaşılmıştır).
LÖSEV. Lösemiler. (2022) (25.09.2022 tarihinde https://www.losev.org.tr/v6/sayfa/losemi-nedir-31 adresinden ulaşılmıştır).
Çavuşoğlu, H. (2019). Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Kitabı. Sistem Ofset Basımevi. Ankara
Plantaz D, Tabone MD, Berger C, et al. Long term follow-up after childhood cancer. Rev Prat. 2014;64(9):1284-1289.
Conk Z, Başbakkal Z, Bal Yılmaz H, Bolışık B. Pediatri Hemşireliği. Dünya Tıp Kitabevi. İzmir
American Academy of Pediatrics Offers Guidance for Caring and Treatment of Long-Term Cancer Survivors. (2021). (15.09.2022 tarihinde https://www.aap.org/en/news-room/newsreleases/aap/2021/american-academy-of-pediatrics-offers-guidance-for-caring-and-treatment-of-long-term-cancer-survivors/ adresinden ulaşılmıştır).
Morrissey L, Lurvey M, Sullivan C, et al. Disparities in the delivery of pediatric oncology nursing care by country income classification: International survey results. Pediatr Blood Cancer. 2019;66(6):e27663. doi:10.1002/pbc.27663
Hinds, P. S., & Linder, L. (Eds.). (2020). Pediatric Oncology Nursing: Defining Care Through Science. Springer Nature.
Mazur, K. A., & Berg, S. L. (Eds.). (2020). Ethical Issues in Pediatric Hematology/oncology. Springer.
Fish, J. D., Lipton, J. M., & Lanzkowsky, P. (Eds.). (2021). Lanzkowsky's manual of pediatric hematology and oncology. academic press.
Gummersall T, Skaczkowski G, Wilson C. Childhood cancer, age at diagnosis and educational attainment: A meta-analysis. Crit Rev Oncol Hematol. 2020;145:102838. doi:10.1016/j.critrevonc.2019.102838
Seeger, N. C. (2018). Childhood Leukemia: A Guide for Families, Friends, & Caregivers.
Weaver MS, Heinze KE, Kelly KP, et al. Palliative Care as a Standard of Care in Pediatric Oncology. Pediatr Blood Cancer. 2015;62 Suppl 5(Suppl 5):S829-S833. doi:10.1002/pbc.25695
Landier W, Ahern J, Barakat LP, et al. Patient/Family Education for Newly Diagnosed Pediatric Oncology Patients. J Pediatr Oncol Nurs. 2016;33(6):422-431. doi:10.1177/1043454216655983
Bozkurt, C., Uğurlu, Z., Tanyıldız, et al. Çocukluk çağı kanser hastaları ile ailelerinin tedavi ve izlem sürecinde yaşadığı ekonomik ve psikososyal sorunlar. Türk Pediatri Arşivi,2019; 54(1): 35-39.
