Diyaliz ve Evde Bakım
Özet
Böbreklerin hayati fonksiyonlarının kalıcı olarak bozulmasıyla ortaya çıkan son dönem böbrek hastalığı (SDBH), dünya ve Türkiye genelinde yaygın bir sağlık sorunudur. Bu hastalıkta, böbreğin yerine koyma tedavileri olarak diyaliz (hemodiyaliz ve periton diyalizi) ile böbrek nakli (transplantasyon) uygulanmaktadır. En sık tercih edilen yöntem olan hemodiyaliz, hastane ortamında haftada birkaç kez uygulanırken; periton diyalizi, hastanın karın zarı kullanılarak evde kendi başına gerçekleştirdiği bir yöntemdir. Her iki tedavi türünde de enfeksiyon, hipotansiyon ve kramplar gibi çeşitli komplikasyonlar gelişebilmekte; hastaların fistül, greft veya kateter gibi damar erişim yollarının bakımına ve diyet/sıvı kısıtlamalarına sıkı uyum göstermesi gerekmektedir. Diyaliz süreçleri, hastaların fiziksel yetersizlikler yaşamasına, günlük yaşam aktivitelerinde (banyo, giyinme, alışveriş vb.) başkalarına bağımlı hale gelmesine ve ciddi psikososyal sorunlarla karşılaşmasına neden olmaktadır. Hastaların yaşam süreleri uzasa da halsizlik ve uyum sorunları devam ettiğinden, öz bakım güçlerinin geliştirilmesi ve evde bakım gereksinimlerinin multidisipliner bir yaklaşımla, bireye ve aileye özgü eğitim ve danışmanlık hizmetleriyle planlanması yaşam kalitesini artırmak açısından kritik öneme sahiptir.
End-stage renal disease (ESRD), which occurs with the irreversible deterioration of vital kidney functions, is a common health problem worldwide and in Turkey. In this disease, renal replacement therapies such as dialysis (hemodialysis and peritoneal dialysis) and kidney transplantation are applied. Hemodialysis, the most frequently preferred method, is performed in a hospital setting several times a week, while peritoneal dialysis is a method that patients perform on their own at home using their peritoneal membrane. In both types of treatment, various complications such as infection, hypotension, and cramps can develop, requiring patients to strictly adhere to diet/fluid restrictions and the care of vascular access routes like fistulas, grafts, or catheters. Dialysis processes cause patients to experience physical limitations, become dependent on others for activities of daily living (bathing, dressing, shopping, etc.), and face severe psychosocial problems. Although the life expectancy of patients has extended, fatigue and adherence issues persist; therefore, developing their self-care agency and planning their home care needs with a multidisciplinary approach through individualized education and counseling services for both patients and their families is of critical importance to enhance their quality of life.
Referanslar
Daugirdas, J.T., Blake, P.G., Ing T.S. (2010). Diyaliz El Kitabı. (Sema Bozfakıoğlu, Çev. Ed.). Ankara: Güneş Kitapevi.
Kaçar, G. (2012). Kronik Böbrek Yetmezliği ve Bakım. Zehra Durna (Ed.), Kronik Hastalıklar ve Bakım içinde (s. 381-396). İstanbul: Nobel Tıp Kitapevleri.
Karadakovan, A., Kaymakçı, Ş. (2017). Üriner Sistem Hastalıkları. Ayfer Karadakovan, Fatma Eti Aslan (Ed.), Dahili ve Cerrahi Hastalıklarda Bakım içinde (s.857-914). Ankara: Akademisyen Kitabevi.
Sezen, A., Arslan, H. (2014). Böbrek Yetmezliği. Adem Sezen (Ed.), Diyaliz Hemşireliği içinde (s.113-141). İstanbul: Nobel Tıp Kitapevi.
Türk Nefroloji Derneği (2021). Türkiye’de nefroloji, diyaliz and transplantasyon - registry 2020. (01/09/2022 tarihinde https://nefroloji.org.tr/uploads/folders/file/REGISTRY_2020.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Valderrabano, F., Jofre, R., Lopez-Gomez, J.M. Quality of Life in end-stage renal disease patients. Am J Kidney Dis, 2001;38(3), 443-464.
Serdengeçti, K., Seyahi, N. (2009). Diyaliz Endikasyonları ve RRT Seçimi. Nurol Arık, Kenan. Ateş, Gültekin Süleymanlar, ark. (Ed.), Hekimler İçin Hemodiyaliz Kaynak Kitabı içinde (s. 25-30). Ankara: Öncü.
Akdemir, N., Birol, L. (2011). İç Hastalıkları ve Hemşirelik Bakımı. Ankara: Sistem Ofset.
Gökdoğan, F. (2015). Diyaliz İlke ve Teknikleri. Ankara: Akademisyen Tıp Kitapevi.
Pends, S., Singh, A., Zawada, E. (2010). Diyalizin başlatılması. Mehmet Şükrü Sever, Çev.Ed.). Ankara: Ayrıntı.
Visweswaran, R.K., Khanna, U., Narayen, G. (2022). Handbook of Dialysis Technology (1st.). Bhalani Publishing House.
McCann, M., Einarsdottir, H., Waeleghem, J.P., Murphy, F., Sedgewick, J. Vascular Access management II: AVF/AVG cannulation techniques and complications. Journal of Renal Care, (2009); 35(2), 90–98.
Yenicesu, M. (2009). Hemodiyalizde DamaraUlaşım. Nurol Arık, Kenan Ateş, Gültekin Süleymanlar, ark. (Ed.), Hekimler İçin Hemodiyaliz Kaynak Kitabı içinde (s. 81-98). Ankara: Öncü.
NationalKidney Foundation, KDOQI. Clinical Practice Guidelines and Clinical Practice Recommendations for 2006 Updates: hemodialysis adequacy, peritoneal dialysis adequacy and vascular access. Am J Kid Dis, 2006;48,1-322.
Bulut, F. (2007). Damarsal giriş yolları ve komplikasyonlar. Fatma G. Gençer, Nebahat G. Kobek, Yeşim Tola ve ark. (Ed.), Hemodiyaliz hemşireliği uygulamaları içinde (s. 190-195). İstanbul: Özlem Grafik.
Ersoy, F. (2019). Periton Diyalizi. Yavuz Yeniçerioğlu, Özkan Güngör, Mustafa Arıcı (Ed.), Temel Nefroloji içinde. (s.391-406). Ankara: Güneş tıp kitapevi.
Shrestha, B.M. Peritoneal dialysis or haemodialysis for kidney failure?. JNMA J Nepal Med Assoc, 2018 Mar-Apr;56(210),556-557.
Aylaz, R., Erci, B. Sürekli ayaktan periton diyalizi hastalarına evde verilen bakımın ve izlemin hastaların öz-bakım gücüne etkisi. Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 2009; 12(1),81-90.
Arslan, Y. S, Sivrikaya, K.S, Erdem, N, Akyol, D. A. Hemodiyaliz hastalarında yaşam kalitesi ve etkileyen faktörlerin belirlenmesi. Nefroloji Hemşireliği Dergisi, 2011;8(1),30-35.
Akça, N.K., Doğan, A. Hemodiyaliz hastalarının diyaliz sonrası yaşadığı sorunlar ve evde bakım gereksinimleri. Bozok Tıp Dergisi, 2011;1,(15-22).
Çuhadar, D., Uçan, Ö., Pehlivan, S., Ovayolu, N. Hemodiyaliz hastalarının günlük yaşam aktiviteleri. Nefroloji Hemşireliği Dergisi, 2006; 15-20.
Mollaoğlu, M. Diyaliz hastalarında yeti yitimi, günlük yaşam aktiviteleri ve öz yeterlilik durumu. TAF Prev Med Bull, 2011; 10(2), 181-186
Sungur, G., Tekinsoy, P., Ceyhan, Ö.,ve ark. Hemodiyaliz hastalarının evde bakım gereksinimleri. Nefroloji Hemşireliği Dergisi, 2009; 6(1-2),17-21.
Balcı, H., Başer, G., Yılmaz, E., Özkalp, B. Hemodiyaliz hastalarının evde bakım gereksinimleri. Turkiye Klinikleri J, 2021;6(1),6-13.
