Palyatif ve Hospis Bakım
Özet
Palyatif bakım, ölümcül hastalığa yakalanan bireylerin ve ailelerinin yaşam kalitesini artırmayı, fiziksel, psikososyal ve manevi problemlerini hafifletmeyi hedefleyen bütüncül ve destekleyici bir yaklaşımdır. İlk olarak kanser hastalarıyla başlayan bu uygulama, günümüzde KOAH, HIV/AIDS ve demans gibi pek çok kronik hastalıkta multidisipliner bir ekiple sunulmaktadır. Bakımın temel hedefleri ağrı, nefes darlığı, bulantı ve halsizlik gibi semptomları farmakolojik ve non-farmakolojik yöntemlerle yönetmek, hastanın son ana kadar aktif yaşamasını sağlamak ve yakınlarına yas sürecinde destek olmaktır. Bu süreçte yararlılık, zarar vermeme ve özerklik gibi etik ilkeler gözetilir. Palyatif bakımın bir parçası olan hospis bakım ise terminal dönemdeki hastaların yaşamlarının son evresini, çoğunlukla kendi evlerinde ve aileleriyle birlikte, huzurlu geçirmelerine odaklanır. Hospis bakım, gereksiz tıbbi girişimleri önleyerek hastaneye yatış oranlarını, acil başvurularını ve maliyetleri azaltırken hastanın yaşam kalitesini optimize eder.
Palliative care is a holistic and supportive approach that aims to enhance the quality of life for individuals facing life-threatening illnesses and their families by alleviating physical, psychosocial, and spiritual difficulties. Initially emerging for cancer patients, this practice is currently provided by a multidisciplinary team for various chronic conditions such as COPD, HIV/AIDS, and dementia. The primary objectives of care include managing symptoms like pain, dyspnea, nausea, and fatigue through pharmacological and non-pharmacological methods, supporting patients to remain active until their final moments, and providing grief support to their relatives. Ethical principles such as beneficence, non-maleficence, and autonomy are strictly observed during this process. As an integral component of palliative care, hospice care focuses on enabling terminal-stage patients to spend the final phase of their lives in the best possible way, predominantly within their own homes and alongside their families. By preventing unnecessary medical interventions, hospice care reduces hospitalization rates, emergency room visits, and healthcare costs while optimizing the patient's quality of life.
Referanslar
World Health Organization . Palliative care for older people better practices . Copenhagen: Denmark ; 2011.
Kuebler, K. K., Lynn, J., Von Rohen, J. Perspectıves in Pallıatıve Care. Seminars in Oncology Nursing 2005; 21, 2-10.
Meghani, S.H.A. Concept analysis of palliative care in the United States Journal of Advanced Nursing 2003; 46, 152–161.
Worldwide Palliative Care Alliance . Global Atlas of Palliative Care at the End of Life . London: UK ; 2014.
Özçelik, H., Fadıloğlu, Ç., Uyar, M. Kanser hastaları ve aileleri için palyatif bakım. Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu, 2010.
World Helath Organization(2019). (20.05.2019 tarihinde https://www.who.int/cancer/palliative/definition/ en/ adresinden ulaşılmıştır).
Kabalak, A.A. Türkiye’de palyatif bakım; güncel gelişmeler, gereksinimler. Anestezi Dergisi. 2014; 22(3), 121-123.
Bağ, B. Almanya örneğinde sağlık sisteminde palyatif bakım uygulamaları. Türk Onkoloji Dergisi. 2012; 27(3), 142-149.
Lagman, R., Walsh, D. Integration of palliative medicine into comprehensive cancer care. Semin Oncol, 2005;32, 134-8.
Borasio, G. (2011). Translating the World Health Organization definition of palliative care into scientific practice. Palliative and Supportive Care, 9(1), 1-2. doi:10.1017/S1478951510000489.
WHO(2020). Definition of palliative care.(12.04.2020 tarifinde http://www.who.int/cancer/ palliative/definition/en/ bu adresden ulaşılmıştır).
Aydoğan, F., Uygun, K. Kanser hastalarında palyatif tedaviler. Klinik Gelişim 2011; 24, 4-9.
WHO-WPCA (2014). (The World Health Organization-Worldwide Palliative Care Alliance). Global Atlas Of Palliative Care At The End Of Life. World Health Organization (15/03/2019 tarihinde http://www.who.int/nmh/Global_Atlas_of_Palliativ e_Care.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Houttekier, D., Cohen, J., Surkyn, J., & Deliens, L. (2011). Study of recent and future trends in place of death in Belgium using death certificate data: a shift from hospitals to care homes. BMC public health, 11, 228. doi:10.1186/1471-2458-11-228.
Ahmedzai, S.H., Costa, A., Blengini, C. A New International Framework for Palliative Care. European Journal of Cancer 2004; 40, 2192-2200.
Friedman, D.L., Hilden, J.M., Powaski, K. Issues and challenges in palliative care for children with cancer. Current oncology reports 2004; 6, 431-437.
Reville, B., Axelrod, D., Maury, R., Palliative Care for the Cancer Patient, Primary Care: Clinics in Office Practice, 2009; 36(4), 781-810.
Palliative Care Council of South Australia, Multicultural Palliative Care Guidelines.(15/02/2019 tarihinde https://palliativecare.org.au/wpcontent/uploads/2015/05/Multicultural-palliativecare-guidelines adresinden ulaşılmıştır).
Uysal, N., Şenel, G., Karaca, Ş. Palyatif bakım kliniğinde yatan hastalarda görülen semptomlar ve palyatif bakımın semptom kontrolüne etkisi. Ağrı. 2015;27(2),104- 110.
Oxenham, D. Davidson's Principles and Practice of Medicine. 2014; 283-292.
Fine, P.G. The evolving and important role of anesthesiology in palliative care. Anesth Analg 2005; 100, 183-188.
Klein, C., Lang, U., Bükki, J. Pain management and symptom-oriented drug therapy in palliative care. Breast Care (Basel) 2011;6, 27-34.
Palliative Medicine First Edition, Walsh Declan, Elsevier Inc. 2009. Dyspnea, Joshua Shadd and Deborah Dudgeon, chapter 159, 877-881.
Goldstein, N.E., Morrison, R.S. Evidence-Based Practice in Palliative Medicine, Elsevier Inc, 2013, chapter 69, 402-406.
Goldman-Cecil Medicine, Twenty-Fifth Edition Elsevier Inc, 2016.
Lundorff, L.E., Jonsson, B.H., Sjögren, P. Modafinil for attentional and psychomotor dysfunction in advanced cancer: a double-blind, randomised, cross-over trial. Palliat Med 2009;23, 731-8
Uzuncu, H., Buyruk, H., Alnak, E. Yoğun bakımda yapılacak bir şeyi kalmayan kanserli terminal dönem hastalara insanca bakım önerisi. Cumhuriyet Medical Journal, 2013; 35(1), 143-51.
