Vital Bulgular
Özet
Vital bulgular (yaşamsal belirtiler); vücut ısısı, nabız, solunum, kan basıncı ve oksijen satürasyonundan oluşan, hastanın fizyolojik ve genel sağlık durumunu yansıtan kritik verilerdir. Bu bulguların hastaneye ilk başvuruda, ameliyat süreçlerinde, klinik transferlerinde veya durum değişikliklerinde doğru ölçülüp analiz edilmesi hayati önem taşır. Vücut sıcaklığı iç ve dış olarak ikiye ayrılır; normal oral değer 36-38°C arasındadır ve yaş, diurnal ritim, enfeksiyon gibi faktörlerden etkilenir. Ölçümlerde oral, rektal, aksiller, timpanik ve temporal yollar farklı avantaj-dezavantajlarla kullanılır. Nabız, kalbin sol ventrikül kasılmasıyla periferik arterlerde hissedilen basınçtır; yetişkinlerde normal hızı dakikada 60-100 atımdır ve yaş, ilaçlar, stres gibi unsurlarla değişir. Solunum, hücrelerin oksijen ihtiyacını karşılayıp karbondioksiti atma sürecidir; yetişkinlerde normal hızı dakikada 16-20 olup, eupnea, taşipne, bradipne gibi farklı solunum çeşitleri bulunur. Kan basıncı (tansiyon) ise kanın aort duvarına yaptığı basınçtır; sistolik ve diyastolik olarak ayrılır, normal değeri 120/80 mmHg kabul edilir ve hipertansiyon ya da hipotansiyon gibi sapmalar hastalık belirtisidir. Sağlık profesyonelleri, tüm bu vital bulguların normal sınırlarını, ölçüm yöntemlerini ve sapma durumlarında yapılması gerekenleri eksiksiz bilmelidir.
Vital signs (cardinal signs) are critical data consisting of body temperature, pulse, respiration, blood pressure, and oxygen saturation, reflecting the physiological and general health status of a patient. Accurate measurement and analysis of these signs during initial hospital admission, surgical processes, clinical transfers, or condition changes are of vital importance. Body temperature is divided into core and surface; the normal oral range is 36-38°C, and it is influenced by factors such as age, diurnal rhythm, and infections. Measurement methods include oral, rectal, axillary, tympanic, and temporal routes, each with distinct advantages and disadvantages. Pulse is the pressure felt in peripheral arteries through the contraction of the heart's left ventricle; its normal rate in adults is 60-100 beats per minute and varies with age, medications, and stress. Respiration regulates gas exchange by taking in oxygen and expelling carbon dioxide; the normal rate for adults is 16-20 breaths per minute, encompassing various patterns like eupnea, tachypnea, and bradipnea. Blood pressure is the force exerted by blood against the aortic wall, categorized into systolic and diastolic with a normal value of 120/80 mmHg, where deviations like hypertension or hypotension indicate pathology. Healthcare professionals must comprehensively understand the normal ranges, measurement techniques, and necessary interventions for any deviations in these vital signs.
Referanslar
Akça Ay, F. (2008). Temel Hemşirelik Kavramlar, İlke ve Uygulamalar. İstanbul: Medikal Yayıncılık
Asgar Pour, H., Yavuz, M. Vücut Sıcaklığındaki Yükselmenin (Ateşin) Hemodinamik Parametrelere Etkisi. Maltepe Üniversitesi Hemşirelik Bilim ve Sanatı Dergisi 2010:3 ( 3): 73-79
Ataberk Aşti. T., Karadağ, A. (2014). Hemşirelik Esasları 1. (2. Baskı). İstanbul: Akademi Yayınları.
Berman, A.J., Snyder, S.J, Frandsen, G.(2016) Kozier & Erb’s Fundamentals of Nursing: Concepts, Pravtice and Process. (10th Edition.). England: Pearson Education Limited
Berman, A.J., Snyder, S., Kozier, B.J., et al. (2007). Kozier & Erb's Fundamentals of Nursing. (8th Edition) New Jersey: Pearson Publisher
Berman, A., Snyder, S.J., Frandsen, G., (2021). Kozier & Erb's Fundamentals of Nursing_ Concepts, Process and Practice . (11th Edition). United States of Amerika: Pearson Education Limited
Çakırcalı, E., (2000). Hasta Bakımı re Tedavisinde Temel İlke ve Uygulamalar. İzmir Güven: Nobel Kitapevleri
Çakırcalı, E. Yaşamsal Bulgular. Ataberk Aşti T. & Karadağ A. (ed) Hemşirelik Esasları içinde. İstanbul: Akademi Basın ve Yayıncılık; 2012. p. 583-624.
Davie A, Amoore J. Best practice in the measurement of body temperature. Nursing Standard (Royal Collage of nursing) 2010; 24 (42): 42-49. doi: 10.7748/ns2010.06.24.42.42.c7850.
Delaune, S.C., Ladner, P.K., (2002). Fundamentals of Nursing_ Standards and Practices. (2th Edition) United States of America: Delmar of Thomson Learning
Doğaner YÇ., Hangi Hipertansiyon Klavuzu, Hangi Eşik Değerler? Hipertansiyonda Yeni Eşik Değerler. Türk Aile Hekimliği Dergisi. 2019; 23 (2): 78-84. doi: https://doi.org/10.15511/tahd.19.00278
Hall, A.M., Perry, A.G., Potter, P.A, et al. (2020). Fundamentals of Nursing.(10th edition). Amsterdam: Elsevier Publisher
Potter PA, Perry AG, Stockert P et al. (2016) Fundamentals of Nursing. (9th Edition). Missouri: Elsevier Publisher
Potter, P.A., Perry, A.G., (2005).Fundamentals of Nursing. (6th Edition). Missouri:Elsevier Mosby Inc. Publisher
Reynolds, M. et al. Are Temporal Artery Temperatures Accurate Enough To Replace Rectal Temperature Measurement İn Pediatric ED Patients? Journal of Emergency Nursing. 2014; 40 (1) :46-50. doi: 10.1016/j.jen.2012.07.007
Sabuncu, N., Özhan, F., (2011) Yaşam Bulguları. Sabuncu N.(ed) Hemşirelik Bakımında İlke ve Uygulamalar içinde (3. Baskı) Ankara: Alter Yayıncılık. s.195-228
Sayıner, D. (2016). Yaşlı Bakımı İlke ve Uygulamaları. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Basım Evi
Sterling, K., Berberian, (2002) Fundamentals of Nursing_ Standards and Practices. (2th Edition) New York: Delmar / Thomson Learning
Taylor, C. R., Lillis, C., Lemone, P et al. (2008).Fundamentals of Nursing: The Art and Science of Nursing Care (7th Edition). Hiladelphia: Wolters Klower Health
Yoost, B.L., Crawford, L.R. (2019). Fundamentals of Nursing Active Learning for Collaborative Practice. Missouri: Elsevier Mosby Inc. Publisher
https://medikalimburada.com/tansiyon-aletleri-ve-steteskoplar/manuel-tansiyon-aletleri (erişim :20.11.2021)
https://medikalimburada.com/tansiyon-aletleri-ve-steteskoplar/dijital-tansiyon-aletleri (erişim:20.11.2021)
Exergen temporal artery thermometers. (online) https://www.exergen.com/green-cash-flow. (Erişim tarihi:20.11.2021)
T.C. Milli Eğitim Bakanlığı, Hemşirelik, Yaşam (Vital) Bulguları, Ankara: 2012. (online) https://hastane.ksu.edu.tr/depo/belgeler/Ya%C5%9Fam%20Bulgular%C4%B1_1710261700095197.pdf (Erişim Tarihi:14.11.2021)
