Futbol ve Psikoloji
Özet
Doç. Dr. Itır Tari Cömert tarafından kaleme alınan bu çalışmada, sporun günümüzde yüksek rekabet içeren büyük bir endüstriye dönüştüğü ve sportif başarı için motor fonksiyonların yanı sıra psikolojik faktörlerin de göz önünde bulundurulmasının şart olduğu vurgulanmaktadır. Spor psikolojisi; pozitif psikoloji anlayışıyla sporcuların zihinsel sağlığına odaklanan ve kanıta dayalı uygulamalarla performansı yükseltmeyi hedefleyen bilimsel bir disiplindir. Hem teorik hem de pratik görevleri bulunan bu bilim dalı; performans sporu, kitle sporu, okul sporu, serbest zaman sporu ve özel gruplarda spor olmak üzere beş ana konuyu ele almaktadır. Sporcuların gösterdiği performansı etkileyen yaş, cinsiyet, motivasyon gibi içsel ve hava koşulları veya zemin gibi dışsal faktörlerin yanında; heyecan, kaygı, stres, konsantrasyon ve tükenmişlik gibi psikolojik durumlar doğrudan başarı seviyesini belirlemektedir. Bu doğrultuda zihinsel antrenmanlar, imajinasyonel uygulamalar, duygusal denetim, dikkat esnekliği ve problem çözme egzersizleri gibi bilişsel ve davranışsal stratejiler sporcuların performansının geliştirilmesinde aktif olarak kullanılmaktadır. Sonuç olarak; çalışkanlık, hırs, özgüven, cesaret ve sosyal destek gibi olumlu özellikler sportif başarıyı güçlendirirken; disiplinsizlik, hedef eksikliği, şımarıklık ve baskıyı yönetememe gibi faktörler performansı olumsuz etkilemekte, dolayısıyla sporda zirveye ulaşmak multidisipliner bir çalışma gerektirmektedir.
In this study authored by Assoc. Prof. Dr. Itır Tari Cömert, it is emphasized that sports have transformed into a highly competitive major industry today, and that psychological factors must be taken into account alongside motor functions for athletic success. Sport psychology is a scientific discipline that focuses on athletes' mental health through a positive psychology approach and aims to enhance performance through evidence-based practices. Possessing both theoretical and practical tasks, this branch of science addresses five main subjects: performance sports, mass sports, school sports, leisure sports, and sports for special groups. Alongside internal factors such as age, gender, and motivation, and external factors like weather conditions or surface status that affect athletes' performance, psychological states such as excitement, anxiety, stress, concentration, and burnout directly determine success levels. In this context, cognitive and behavioral strategies—such as mental training, imagery practices, emotional regulation, attentional flexibility, and problem-solving exercises—are actively utilized to develop athletic performance. In conclusion, while positive traits like diligence, ambition, self-confidence, courage, and social support reinforce athletic success, factors such as indiscipline, lack of goals, spoiled behavior, and inability to handle pressure negatively impact performance; therefore, achieving peak athletic performance requires a multidisciplinary effort.
Referanslar
Akarçeşme C (2004) Voleybolda Müsabaka Öncesi Durumluk Kaygı ile Performans Ölçütleri Arasındaki ilişki, Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Ankara.
Başer E (1994) Futbolda Başarı ve Psikoloji, Yayınevi Yayıncılık, İstanbul.
Baumann S (1994) Uygulamalı Spor Psikolojisi, Çev: H. Can İkizler, Alfa Basım Yayım Dağıtım, İstanbul.
Beswick, B. (2010). (2nd ed.). Human Kinetics.
Brewer, B. W. (2009). International Olympic Committee Handbook of Sports Medicine and Science: Sport Psychology. Chichester, UK: John Wiley & Sons Ltd. 148 pp. (paperback)
Cox, E. and Bachkirova, T. (2007) Coaching with Emotion: How Coaches Deal with Difficult Emotional Situations. International Coaching Psychology Review, 2, 178-189.
Chen, J.-Q., Moran, S., & Gardner, H. (Eds.). (2009). Multiple intelligences around the world. Jossey-Bass.
Eberspacher, H., “Sport Psychology”, Reinbek b.H. Rowohlt TB, 1984. Federation
Internotionale de Football Association, Laws of the Game 2008/2009, Çeviri: Türkiye Futbol Federasyonu, İsviçre, 2008.
Frugh, G,D, “Okul Psikolojisi”, Tıpta Yenilikler, İstanbul, 1962.
Gümüş M (2002) Profesyonel Futbol Takımlarında Puan Sıralamasına Göre Durumluk Kaygı Düzeylerinin İncelenmesi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi, Sakarya.
Gould, D., & Maynard, I. (2009). Psychological preparation for the Olympic Games, September 2009. Journal of Sports Sciences 27(13):1393-40. DOI: 10.1080/02640410903081845
Günışık, E . (1990). Spor psikolojisi, Beden Eğitimi ve Spor Araştırmaları Dergisi, 1 (3), Retrieved From https://dergipark.org.tr/tr/pub/besad/issue/53451/711443
Konter E (1996) Sporda Stres ve Performans, Saray Tıp Kitapevleri, İzmir. Kuru E (2000) Sporda Psikoloji, Gazi Üniversitesi İletişim Fakültesi Basımevi, Ankara.
Lochbaum, M., & Gottardy, J. (2015). A meta-analytic review of the approach-avoidance achievement goals and performance relationships in the sport psychology literature. Journal of Sport and Health Science, 4(2), 164–173. Doi: 10.1016/j.jshs.2013.12.004
Özgüven İE (2000) Psikolojik Testler, 4. Baskı, Sistem Ofset, Ankara.
Rakuvalvy, P., “Sports Psychologie”, Hamburg, 1980.
Ramazanoğlu F (2000) Teakwando Teorisi (Teknik ve Sosyo-Kültürel Eğitimi), Özal Matbaası, İstanbul.
Meyers MC, Stewart CC, Laurent CM, Leunes AD, Bourgeois AE. Coping skills of olympic developmental soccer athletes. Int J Sports Med. 2008 Dec;29(12):987-93. doi: 10.1055/s-2008-1038679. Epub 2008 Jun 11. PMID: 18548363.
Seligman, M.E. & Csikszentmihalyi, M. (2000). Positive psychology: An introduction. American Psychologist, 55, 5–14.
Spielberger CD., (1986) Anxiety in Sport, Hemisphere Publishing Corp., New York.
Tavacıoğlulu L (1999) Spor Psikolojisi, Bağırgan Yayınevi, Ankara.
Taylor, J., & Demick, A. (1994). A multidimensional model of momentum in sports. Journal of Applied Sport Psychology, 6(1), 5170. https://doi.org/10.1080/10413209408406465
Tenenbaum, G., Morris, T., Hackfort, D., & Filho, E. (2013). Sport and exercise psychology. In M. Talbot,H. Haag, & K. Keskinen (Eds.), Directory of sport science. (p.67-78), (6th edition). Germany: ICCSPE.
Tiryaki Ş. (2000) Spor Psikolojisi, Kavramlar, Kuramlar ve Uygulama, Eylül Kitap ve Yayınevi, Ankara
