Üniversite Öğrencilerinde Spor ve Farklı Değişkenlerin Başarı Yönelimleri ve Kariyer Kararlarına Etkisi
Özet
Bu çalışma, üniversite öğrencilerinin başarı yönelimleri ve kariyer kararlarının çeşitli demografik ve spora ilişkin değişkenler açısından incelenmesini amaçlamaktadır. 2022 yılında Türkiye genelinde 66 devlet ve 9 vakıf üniversitesinde öğrenim gören 1012 üniversite öğrencisinin katılımıyla gerçekleştirilen araştırmada veriler; Kişisel Bilgi Formu, 2x2 Başarı Yönelimleri Ölçeği ve Kariyer Kararları Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Elde edilen bulgulara göre, cinsiyet değişkeni bakımından kadın öğrencilerin başarı yönelimleri ile bilinçli kariyer kararı puanları erkek öğrencilerden anlamlı derecede yüksek bulunurken, erkeklerin bilinçsiz kariyer kararı ve çevresel etkenler puanları daha yüksek çıkmıştır. Aile gelir düzeyi düşük olan öğrencilerin öğrenme-yaklaşma ve bilinçli kariyer kararı puanları daha düşük, çevresel etken puanları ise daha yüksek belirlenmiştir. Spor bölümünde okuyan ve aktif olarak spor yapan öğrencilerin performans-yaklaşma, bilinçli kariyer kararı ve çevresel etkenler boyutlarında daha yüksek puanlara sahip olduğu tespit edilmiştir. Takım sporu yapanların bilinçsiz kariyer kararı ve çevresel etkenler puanları bireysel spor yapanlara göre anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Sınıf düzeyinde ise 1. sınıf öğrencilerinin öğrenme-kaçınma ve bilinçli kariyer kararı puanları üst sınıflara kıyasla daha yüksektir. Buna karşılık; yaş, spor yaşı ve haftalık spor süresi değişkenlerinin başarı yönelimleri ve kariyer kararları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisinin olmadığı görülmüştür. Sonuç olarak, spor süresi veya geçmişinden ziyade aktif spora katılımın öğrencilerin gelişimini ve kariyer kararlarını olumlu yönde desteklediği anlaşılmaktadır.
This study aims to examine the achievement goal orientations and career decisions of university students in terms of various demographic and sports-related variables. Conducted in 2022 with the participation of 1,012 university students attending 66 state and 9 foundation universities across Turkey, data were collected using the Personal Information Form, the 2x2 Achievement Goal Orientations Scale, and the Career Decision Scale. According to the findings, female students had significantly higher achievement goal orientations and conscious career decision scores than male students, whereas male students scored higher in unconscious career decision and environmental factors. Students with low family income levels showed lower learning-approach and conscious career decision scores, but higher environmental factor scores. Students studying in sports departments and those actively participating in sports had higher scores in performance-approach, conscious career decision, and environmental factors. Participants engaged in team sports scored significantly higher in unconscious career decision and environmental factors compared to those doing individual sports. Regarding grade level, first-year students scored higher in learning-avoidance and conscious career decision compared to upper-class students. Conversely, age, sports age, and weekly sports duration variables had no statistically significant effect on achievement goal orientations or career decisions. In conclusion, rather than the duration or history of sports participation, active engagement in sports supports students' development and career decisions.
Referanslar
Ağırbaş, Ö, Tatlısu, B. Karakurt, S. (2021). Geçmişten günümüze sağlık alanında egzersizlerin rolü, Spor ve Sağlık Araştırmaları (Eds: Ağgön, E., Çakmak Yıldızhan, & Ağırbaş, Ö.), Akademisyen Kitabevi A.Ş. Ankara, s.1-14.
Albayrak, V., Gacar, A., Nacar, E., & Tutar, Ö.F. (2021). Examining Addiction Levels of Tablet, Phone, and Computer Gaming According to the Parents' Opinions of Students Participating Summer Sports Schools. Pakistan Journal of Medical & Health Sciences 15 (9), 2916-2919.
Ames, C. (1984). Achievement attributions and self-instructions under competitive and individualistic goal structures. Journal of educational psychology, 76(3), 478.
Ames, C. (1992). Classrooms: Goals, Structures, And Student Motivation. Journal Of Educational Psychology, 84(3), 261-271.
Arslan, S., & Akın, A. (2015). 2x2 Başarı yönelimleri ölçeği (revize formu): geçerlik ve güvenirlik çalışması. Sakarya University Journal of Education, 5(1), 7-15.
Aytaç, S. (2005). Çalışma Yaşamında Kariyer. (1. Baskı), İstanbul: 4 Nokta Matbaacılık.
Baba Kaya, H., Namlı, S., & Tekkurşun Demir, G. (2018). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin sporcu kimlikleri ve başari yönelimleri arasindaki ilişkinin incelenmesi. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(7), 179-196.
Bozyiğit, E., & Gökbaraz, N. (2020). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinde kariyer stresinin belirleyicileri. Journal of Computer and Education Research, 8(15), 181-200.
Büyükgöze-Kavas, A. (2012). Kariyer karar ölçeği’nin Türkçe uyarlaması: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Turkish Psychological Counseling & Guidance Journal, 4(38), 159-168.
Çelik Menderes, H. (2009). Üniversite öğrencilerinin başarı amaç oryantasyonlarının stresle başa çıkma tarzları, duygulanım durumları ve akademik başarılarına göre incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Ankara, Türkiye.
Deshon, R. P., & Gillespie, J. Z. (2005). A motivated action theory account of goal orientation. Journal of Applied Psychology, 90(6), 1096.
Duru, H., Bayraktar, M., & Gültekin, F. (2020). Öğretmen adaylarının kariyer kararlarının algılanan kariyer engelleri ve kariyer geleceği açısından incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 28(2), 613-629.
Dweck, C. S. & Leggett, E. L. (1988). A social-cognitive approach to motivation and personality. Psychological Review, 95(2), 256-273.
Dweck, C. S. (1986). Motivational processes affecting learning. American psychologist, 41(10), 1040.
Elliot, A. J., & Murayama, K. (2008). On the measurement of achievement goals: Critique, illustration, and application. Journal of Educational Psychology, 100(3), 613–628.
Eratlı Şirin, Y. & Aydın, Ö. (2020). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin kariyer değerlerinin incelenmesi. Akdeniz Spor Bilimleri Dergisi, 3(2), 317-330.
Eryenen, G. (2008). Öğretmen adaylarının hedef yönelimleri, akademik ve öğretmenlik özyeterlikleri arasındaki ilişkiler ile bu değişkenlerin akademik başarının yordanmasındaki rolü. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eğitimde Psikolojik Hizmetler Bilim Dalı, İstanbul, Türkiye.
Eti (2022). Z kuşağı spor bilimleri öğrencilerinin kariyer algısı ve iş bulma kaygısı. Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Spor Yöneticiliği Ana Bilim Dalı, Denizli, Türkiye.
George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for Windows step by step. A simple study guide and reference (10. Baskı). GEN, Boston, MA: Pearson Education, Inc.
Güldü, Ö., & Kart, M.E. (2017). Kariyer planlama sürecinde kariyer engelleri ve kariyer geleceği algılarının rolü, Ankara Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi Dergisi, 72(2), 377-400.
Işık, E. (2014). Relationship of childhood career development to life satisfaction, and state anxiety. Elementary Education Online, 13(2), 682-693.
Kahya, V., & Ceylan, E. (2018). A research on the relationship between the section of university students and career adaptability. Press Academia Procedia (PAP), (7), 217-222.
Karakaya, Y.E., Karataş, Ö., Özdenk, Ç., & Karataş, F. (2013). Üniversiteli sporcu öğrencilerin kariyer değerleri algısı, Doğuş Üniversitesi Dergisi, 14(1), 86-94.
Karhan, A. (2021). Beden eğitimi ve spor yüksekokulu öğrencilerinin kariyer uyum yeteneklerinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı, Karaman, Türkiye.
Kaya, F. (2016). Sınıf öğretmenliği öğrencilerinin başarı yönelimi, kendini engelleme davranışları ve demografik özelliklerinin okula yabancılaşmayı yordama düzeylerinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sınıf Öğretmenliği Anabilim Dalı, Adana, Türkiye.
Kayiş, A. R. (2013). Üniversite öğrencilerinin başarı yönelimlerinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri (Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık) Anabilim Dalı, Eskişehir, Türkiye.
Koca, A.İ. (2009). Üniversite öğrencilerinin değerleri ve bireysel özellikleri ile kariyer tercihleri arasındaki ilişki: Çukurova Üniversitesi’nde bir araştırma. Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Anabilim Dalı, Adana, Türkiye.
Konter, E. (1996). Profesyonel futbolcuların bazı kişisel değişkenlerinin durumluk kaygı üzerine etkileri ve durumluk kaygının takım içi ilişkilerine etkisinin araştırılması. Yüksek Lisans Tezi, Çukurova Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana, Türkiye.
Salar, B., Hekim, M., & Tokgöz, M. (2012). 15-18 yaş grubu takım ve ferdi spor yapan bireylerin duygusal durumlarının karşılaştırılması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (6), 123-135.
Küçükoğlu, A., Kaya, H. İ., & Turan, A. (2010). Sınıf öğretmenliği abd öğrencilerinin başarı yönelimi algılarının farklı değişkenler açısından incelenmesi (Atatürk Üniversitesi ve Ondokuz Mayıs Üniversitesi örneği). Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20(2),121-135.
Mann, L., Harmoni, R. & Power, C. (1989). Adolescent decision-making: The development of competence. Journal of Adolescence, 12, 265-278.
McClelland, D. C. (1961). The achieving society. Princeton N. J.: Van Nostrand
Meryem, A. K., & Tülin, D. (2013). Mezun öğrencilerin kariyer algılamaları: Anadolu Üniversitesi örneği. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 41-52.
Nicholls, J. G. (1984). Achievement motivation: Conceptions of ability, subjective experience, task choice, and performance. Psychological review, 91(3), 328.
Owen, F. K. (2013). 21. Yüzyılda Kariyer Gelişimi Müdahaleleri. Çev. Ed. Niles, S. G. ve Harris-Bowlsbey (4. Baskı). İstanbul: Nobel Yayınevi.
Özer, B. U. (2005). Academic Procrastination: Prevalance, Self-Reported Reasons, Gender Difference And İt’s Relation With Academic Achievement. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ortadoğu Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Sneva, J. N. (2011). Exploring career decision-making self-efficacy, career maturity attitudes and racial identity attitudes of college students of color. Doctoral Dissertation, University at Buffalo, New York, USA.
Steinkamp, M. W., & Maehr, M. L. (1984). Gender differences in motivational orientations toward achievement in school science: A quantitative synthesis. American Educational Research Journal, 21(1), 39-59.
Sumari, M. (2006). Family functioning and career decision-making self-efficacy: a study of first year malaysian undergraduate students. Doctoral Dissertation, Western Michigan University, Michagan, USA.
Şentürk, E.E., & Buran, K. (2015). Önlisans öğrencilerinin kariyer değerlerini etkileyen faktörler üzerine bir araştırma. Electronic Journal of Vocational Colleges, 14. Bürokon Özel Sayısı,162-180.
Tabachnick, B. G. & Fidell, L. S. (2007). Using multivariate statistics (5th ed.). Boston, MA: Allyn and Bacon.
Tatlısu, T, Ağırbaş, Ö, & Uçan, İ. (2022). Öğrencilerin Duygularını İfade Etmede Çeşitli Demografik Özelliklerin Etkisinin İncelenmesi, Her Yönüyle Spor Araştırmaları II, (Eds: Ağırbaş, Ö, Ağgön, E., & Seçkin Ağırbaş, İ), Akademisyen Kitabevi A.Ş. Ankara, s.27-44.
Toğluk, E. (2009). Hemşirelik öğrencilerinin başarı yönelimleri. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, HEMŞİRELİK ÖĞRETİMİ ANABİLİM Dalı, İstanbul, Türkiye.
Türker, Ü. (2020). Olimpik okçuluk ve gelişim psikolojisi acısından incelenmesi, Anatolia Sport Research, 1(1): 5-24.
Türker, Ü. (2022). Spor bilimleri öğrencilerinin SARS-COV-2 (COVID-19) sürecinde kariyer farkındalıkları. Her Yönüyle Spor Araştırmaları II (Eds: Ağırbaş, Ö., Ağgön, E.. Seçkin Ağırbaş, İ.), Akademisyen Kitabevi A.Ş. Ankara, s.89-100.
Ulaş, Ö. (2016). Kariyer kararı verme öz-yetkinliği: Bir model testi. Doktora Tezi. Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Ulaş-Kılıç, Ö. (2018). Üniversite son sınıf öğrencilerinin kariyer kararı verme yetkinliği düzeylerini etkileyen değişkenler. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 9(16), 248-275.
Yeşilyaprak, B. (2011). Mesleki Rehberlik Ve Kariyer Danışmanlığı: Kuramdan Uygulamaya. Ankara: Pegem Yayıncılık
Yusupu, R. (2015). Üniversite öğrencilerinde kariyer kararları ile mükemmeliyetçilik, öğrenme motivasyonu ve akademik başarı arasındaki ilişkiler. Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, İzmir, Türkiye.
Zeze, B., Köse, O., Tosun, A., Yılmazoğlu, S. & Tekdemir, H.A. (2021). Spor bilimleri fakültesi öğrencilerinin spora yönelik tutumları ve psikolojik sağlamlık düzeylerinin incelenmesi, Her Yönüyle Spor Araştırmaları I (Eds: Ağırbaş, Ö., Uçan, İ. Tatlısu, B.), Akademisyen Kitabevi A.Ş. Ankara, s.33-46.
