Genetik Hastalıklar ve Anomaliler
Özet
Bu metin; mendeliyan, multifaktöriyel, sitogenetik ve atipik geçişli genetik hastalıkları ile kromozom anomalilerini kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Otozomal dominant hastalıklarda mutant gen tek ebeveynden geçebilirken, otozomal resesif durumlarda bireyin hasta olması için her iki allelin de mutant olması gerekir. X kromozomuna bağlı hastalıklar ise Y kromozomu karşılığı olmadığı için erkeklerde daha şiddetli görülür. Metinde reseptör bozukluklarından ailesel hiperkolesterolemi, yapısal protein mutasyonlarından Marfan ve Ehlers-Danlos sendromları ile Fenilketonüri, Galaktozemi, Glikojen depo ve Tay-Sachs, Gaucher gibi çeşitli Lizozomal depo hastalıklarının patogenezi enzim eksiklikleri üzerinden açıklanmaktadır. Sitogenetik hastalıklar bölümünde translokasyon, delesyon gibi yapısal değişiklikler ile anöploidi, monozomi ve trizomi gibi sayısal anomaliler detaylandırılmıştır. En sık görülen sayısal anomalilerden Down (Trizomi 21), Edwars (Trizomi 18) ve Patau (Trizomi 13) sendromlarının klinik bulguları ve anne yaşıyla ilişkisi karşılaştırmalı olarak sunulmuştur. Ayrıca Klinefelter ve Turner gibi seks kromozom anomalileri ile Lyon hipotezi açıklanmıştır. Son olarak, mendel kurallarına uymayan Frajil X sendromu gibi trinükleotid tekrar hastalıkları, mitokondriyal ve genomik imprinting mekanizmaları ele alınmıştır.
This text comprehensively examines mendelian, multifactorial, cytogenetic, and atypical inheritance genetic diseases alongside chromosomal anomalies. While a mutant gene can be passed from a single parent in autosomal dominant diseases, both alleles must be mutant for an individual to be affected in autosomal recessive conditions. X-linked diseases manifest more severely in males due to the lack of a corresponding allele on the Y chromosome. The text explains the pathogenesis of receptor disorders like familial hypercholesterolemia, structural protein mutations like Marfan and Ehlers-Danlos syndromes, and various enzyme deficiencies including Phenylketonuria, Galactosemia, Glycogen storage, and Lysosomal storage diseases such as Tay-Sachs and Gaucher. In the cytogenetic diseases section, structural changes like translocation and deletion, and numerical anomalies like aneuploidy, monosomy, and trisomy are detailed. Clinical findings of common numerical anomalies including Down (Trisomy 21), Edwards (Trisomy 18), and Patau (Trisomy 13) syndromes, along with their relationship to maternal age, are presented comparatively. Additionally, sex chromosome anomalies like Klinefelter and Turner syndromes, and the Lyon hypothesis are explained. Lastly, trinucleotide repeat disorders such as Fragile X syndrome that do not adhere to Mendelian rules, alongside mitochondrial and genomic imprinting mechanisms, are discussed.
Referanslar
Akca, Ü., Sanrı, A., Akça, G., Dolu, M.H., & Taşdemir, H.A. (2020). Gülen Yüzlerin Ardından: Angelman Sendromu. Bozok Tıp Dergisi.10(2):100-104.
Atik, S.U., Gürsoy, S., Koçkar, T., Önal, H., & Adal, S.E. (2016). Galaktozemi Tanılı Olgularımızın Klinik ve Genetik Değerlendirilmesi. Türk Pediatri Arşivi. 51(4):204-209.
Daroff, R.B., Jankovic, R., Mazziotta, J.C., Pomeroy, S.L. (2016). Bradley's Neurology in Clinical Practice. Chapter 100-Neurocutaneous Syndromes (Monica P. Islam and E. Steve Roach). 7th Edition. p.1538-1562.
Clark, M.L., & Kumar, P. (2021). Kumar and Clark's Clinical Medicine. Chapter 2-Human Genetics (Neil Rajan and David P. Kelsel), 13-39.
Ferri, F.F. (2021). Ferri's Clinical Advisor 2020. Marfan Syndrome. Elsevier.866, .e3-866.e5.
Freund, K.B., Sarraf, D., Mieler, W.F., & Yannuzzi, L.A. (2016). The Retinal Atlas E-Book. Chapter 3-Pediatrics (Bailey Freund K, Sarraf D, Mieler WF, Lawrence A. and Yannuzzi M.). Elsevier Health Sciences. 233-278.
Jorde, L.B., Carey, J.C., & Bamshad, M.J. (2020). Medical Genetics e-Book. Chapter 4-Autosomal Dominant and Recessive Inheritance. Elsevier Health Sciences. 6th Edition. 55-72.
Kishnani, P.S., Sun, B., & Koeberl, D.D. (2019). Gene Therapy for Glycogen Storage Diseases. Human Molecular Genetics. 28(R1):R31-R41.
Kliegman, R.M., Geme, J.W., Blum, N.J., Shah, S.S., Tasker, R.C., Wilson, K.M., Behrman, R.E. (2020). Nelson Textbook of Pediatrics E-book. Chapter 96-The Human Genome (Scott DA., Lee B.). Elsevier Health Sciences. 21th. Edition.
Kumar, V., Abbas, A.K., & Aster, J.C. (2018). Robbins Basic Pathology E-Book. Chapter 7-Genetic and Pediatric Diseases. Elsevier Health Sciences. 10th Edition. 243-297.
Kurtoglu, E.L., Demiral, E., & Tekedereli, I. (2018). Frajil X Sendromu: Moleküler ve Klinik Genetik Yönleri. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 7(4):74-88.
Martin, R.J., Fanaroff, A.A., & Walsh, M.C. (2020). Fanaroff and Martin's Neonatal-Perinatal Medicine E-Book. Chapter 90-Inborn Errors of Metabolism (Laura L. Konczal and Arthur B. Zinn). Elsevier Health Sciences. 1706-1785.
Melmed, S., Koenig, R., Rosen, C., Auchus, R., Goldfine, A. (2020). Williams Textbook of Endocrinology. New York, Elsevier. 668-1164.
Blau, N., Hennermann, J.B., Langenbeck, U., Lichter-Konecki, U. (2011). Diagnosis, Classification, and Genetics of Phenylketonuria and Tetrahydrobiopterin (BH4) Deficiencies. Molecular Genetics and Metabolism. 104(2011):S2–S9.
Ortaköylü, M.G., Özen, T., Akbaba Bağcı, B., & Akalın Karaca, E.S. (2020). Marfan Syndrome: A Case Report. Respiratory Case Reports. 9(3):136-142.
Kliegman, R., Stanton, B., St. Geme, J.W., Schor, N.F., Behrman, R.E., Nelson, W.E. (2020). Nelson Textbook of Pediatrics. Defects in Metabolism of Lipids (Pyles LA, Neal WA.) 21st Edition. Philadelphia, PA: Elsevier. 739-777.
Resnik, R., Lockwood, C.J, Moore, T., Greene, M.F., Copel, J., & Silver, R.M. (2019). Creasy and Resnik's Maternal-Fetal Medicine: Principles and Practice E-Book. Chapter 32-Prenatal Diagnosis of Congenital Disorders (Ronald J. Wapner MD and Lorraine Dugoff MD). Elsevier Health Sciences. 8th, 493-538.e8
Erol, S., Ulubaş Işık, D., Çelik, İ.H., Baş, A.Y., Demirel, N. (2016). Maternal Fenilketonüri Sendromuna Bağlı Çoklu Konjenital Anomali Gelişen İki Olgu. Türkiye Çocuk Hastalıkları Dergisi. 11(4):286-288.
Sun, D., Zhou, B.Y., Li, S., Sun, N.L., Hua, Q, Wu, S.L., et al. (2018). Genetic Basis of Index Patients with Familial Hypercholesterolemia in Chinese Population: Mutation Spectrum and Genotype-Phenotype Correlation. Lipids in Health and Disease. 17(1):252.
Tüysüz, B. (2016). Marfan Sendromu. Türkiye Klinikleri Dergisi. 12(4):76-79.
Yıldız, Y., & Sivri, H.S. (2016). Mukopolisakkaridozlarda Ortopedik Sorunlar. TOTBID Dergisi. 15(4):303-310.
Zitelli, B.J., McIntire, S.C., & Nowalk, A.J. (2018). Zitelli and Davis' Atlas of Pediatric Physical Diagnosis E-Book. Chapter 1-Genetic Disorders and Dysmorphic Conditions. Elsevier Health Sciences. 7th Edition,1-43.
