Kentsel Dönüşüm ve Asbest Riski
Özet
Dünya nüfusunun çoğunluğu kentlerde yaşamaktadır ve bu yoğunlaşma kentsel dönüşümü kaçınılmaz hale getirmektedir. Kentsel dönüşüm uygulamaları, amaçları ve ortaya çıkardığı/çıkaracağı sorunlar çağımızın önemli bir konusu haline gelmiştir. Bu derlemenin amacı; kentsel dönüşümün çevre ve halk sağlığı üzerine etkilerinden en önemlilerinden biri olan asbest riskini ve alınabilecek önlemleri değerlendirmektir. Kentsel dönüşüm uygulamaları toplum odaklı olsa da çevre ve insan sağlığını etkilemektedir. Çünkü kentsel dönüşüm çok boyutlu bir yapım-yıkım sürecidir. Bu yapım-yıkım sürecinde ortaya çıkabilecek hafriyat, inşaat ve yıkıntı atıkları gerekli önlemler alınmazsa çevre ve insan sağlığı için önemli bir tehdit unsuru olmaktadır. Bu atıklardan en önemlilerinden biri de asbesttir. Asbestin etkisi akut dönemde ortaya çıkmadığından yaratacağı riskler göz ardı edilebilmektedir. Oysaki asbest maruziyeti uzun vadede akciğer kanseri, asbestoz, mezotelyoma gibi önemli hastalıklara neden olabilmektedir. Asbest maruziyeti ve risklerini en aza indirmek; alınacak önlemlerle mümkündür.
The majority of the world's population lives in cities, and this concentration makes urban transformation inevitable. Urban transformation practices, their objectives, and the problems they bring about or will bring about have become important topics of our time. The aim is to evaluate the risk of asbestos, which is one of the most important effects of urban transformation on the environment and public health, and the measures that can be taken. While urban transformation practices are community-oriented, they also affect the environment and public health. This is because urban transformation is a multidimensional process of construction and demolition. Without taking necessary precautions, the excavation, construction, and demolition waste that may arise in this process become a significant threat to the environment and public health. One of the most important of these wastes is asbestos. Since the effects of asbestos do not appear in the acute phase, the risks it poses can be overlooked. However, asbestos exposure can lead to significant diseases in the long term, such as lung cancer, asbestosis, and mesothelioma. Minimizing asbestos exposure and risks is possible through precautionary measures.
Referanslar
Sustainable Development Goals (2023), (03.08.2023 tarihinde https://www.un.org/ sustainabledevelopment/cities/ adresinden ulaşılmıştır.)
Tallon, Andrew. Urban Regeneration in the UK. Routledge, 2020
TUIK(2022), Kent-Kır Nüfus İstatistikleri (03.08.2023 tarihinde https://data.tuik.gov. tr/Bulten/Index?p=Kent-Kir-Nufus-Istatistikleri- 2022 adresinden ulaşılmıştır.)
Couch, C.; Fraser, C.; Percy, S. 2003. Urban Regeneration in Europe. UK: Blackwell Publishing Company
Kent ve Sağlık Kitabı (2019) (05.08.2023 tarihinde https://www.skb.gov.tr/wp-con- tent/uploads/2019/03/Kent-ve-Saglik-Kitabi.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Afet Bölgesinde Yıkıntı Atığı Yönetimi (2023) ( 05.08.2023 tarihinde https://www.ener- jivetesisat.com/images/stories/2023/03-mart/AFET%20BOLGESI%20YIKINTI%20 ATIGI%20YONETIMI%20.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
WHO, Chemical Safety and Health (27.07.2023 tarihinde https://www.who.int/teams/ environment-climate-change-and-health/chemical-safety-and-health/health-impa- cts/chemicals/asbestos adresinden ulaşılmıştır.)
Türk Dil Kurumu, Asbest Anlamı ( 27.07.2023 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adre- sinden ulaşılmıştır.)
Roberts P. (2017) ‘The evolution, definition and purpose of urban regeneration’, in P. Roberts, H. Sykes and R. Granger (eds) Urban Regeneration, London: Sage, 2nd Edition, 9–43
Wang H, Shen Q, Tang B.S. et al. (2014) A framework of decision-making factors and supporting information for facilitating sustainable site planning in urban renewal projects. Cities, 40, 44-55
Şisman A, Kibaroğlu D. (2009). Dünyada Ve Türkiye’de Kentsel Dönüşüm Uygulama- lari. Seçkin Yayıncılık.
Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun (2012) (08.08.2023 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2012/05/20120531-1.htm adresin- den ulaşılmıştır.)
Çevresel Etki Değerlendirilmesi Yönetmeliği (2022) (08.08.2023 tarihinde https:// www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=39647&MevzuatTur=7&MevzuatTer- tip=5) adresinden ulaşılmıştır.)
Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği(2004) (08.08.2023 tarihinde (https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5401&- MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5) adresinden ulaşılmıştır.)
Genç F.N.(2008). Türkiye’de kentsel dönüşüm: Mevzuat ve uygulamaların genel görü- nümü. Yönetim ve Ekonomi Dergisi, 15(1), 115-130. )
Kentsel Dönüşüm ve Çevre Sağlığı (2023) (11.08.2023 tarihinde https://www.evren- sel.net/haber/472315/kentsel-donusum-ve-cevre-sagligi adresinden ulaşılmıştır.)
Şolt H. (2019). Kentsel Dönüşüme Eleştirel Bakış. Balkan & Near Eastern Journal of Social Sciences (BNEJSS), 5(2).)
Villoria-Sáez, P., Porras-Amores, C., & del Río Merino, M. (2020). Estimation of construction and demolition waste. In Advances in Construction and Demolition Was- te Recycling (pp. 13-30). Woodhead Publishing.
Keleş, D. R. Kentsel Dönüşümün Çevresel Boyutları.
Doğdu G, Alkan, S. N. (2023). Deprem Sonrası Oluşan İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Değerlendirilmesi: 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri. Artvin Çoruh Üniver- sitesi Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi, 1(1), 38-50.
Franzblau A., Demond A. H., Sayler S. K. et al. (2020). Asbestos-containing materials in abandoned residential dwellings in Detroit. Science of the Total Environment, 714, 136580.
Thives, L. P., Ghisi, E., Júnior, J. J. T. et al. (2022). Is asbestos still a problem in the world? A current review. Journal of Environmental Management, 319, 115716.
Peña-Castro, M., Montero-Acosta, M., & Saba, M. (2023). A critical review of asbes- tos concentrations in water and air, according to exposure sources. Heliyon.
International Agency for Research on Cancer. Asbestos (chrysotile, amosite, croci- dolite, tremolite, actinolite, and anthophyllite). IARC Monogr Eval Carcinog Risks Hum. 2012;100C:219–309 (13.08.2023 tarihinde http:// monographs.iarc.fr/ENG/ Monographs/vol100C/index.php, accessed 11 March 2014 adresinden ulaşılmıştır. )
Mello, M. S. D. C., & Otero, U. B. (2021). Ambiente, trabalho e câncer: Aspectos epi- demiológicos, toxicológicos e regulatórios.
J. Zavaˇsnik, A. ˇSestan, S. ˇSkapin, Degradation of asbestos – reinforced water supp- ly cement pipes after a long-term operation, Chemosphere (2022 Jan 1) 287.
WHO (2021), Asbestos in drinking-water. (20.08.2023 tarihinde http://apps.who.int/ bookorders adresinden ulaşılmıştır.)
Hillerdal, G. (1999). Mesothelioma: cases associated with non-occupational and low dose exposures. Occupational and environmental medicine, 56(8), 505-513.
CAPELOZZI, V. L. Asbesto, asbestose e câncer: critérios diagnósticos. Jornal de Pneu- mologia, São Paulo, v. 27, n. 4, p. 206-218, 2001.
MARKOWITZ, S. Cancer of the respiratory tract due to asbestos and zeolites. In: NEWMAN-TAYLOR, A. et al. (ed.). Parkes’ occupational lung disorders. 4th. ed. Boca Raton: CRC Press, 2016. p. 259-276.
İstanbul Asbest Raporu (2017). (28.08.2023 tarihinde http://www.tmmob.org.tr/si- tes/default/files/ikk_asbest_raporu_sayfalar_baski.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik, (2013). (28.08.2023 tarihindehttps://www.mevzuat.gov.tr/File/GeneratePdf?mevzuat- No=17050&mevzuatTur=KurumVeKurulusYonetmeligi&mevzuatTertip=5 adresin- den ulaşılmıştır.)
WHO (2018). Asbestos: elimination of asbestos-related diseases (28.08.2023 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/asbestos-elimination-of-asbes- tos-related-diseases adresinden ulaşılmıştır.)
Türkiye Asbest Kontrolü Stratejik Planı (2012). (28.08.2023 tarihinde https://hsgm- destek.saglik.gov.tr/depo/birimler/kanserdb/yayinlar/raporlar/Turkiye_Asbest_ Kontrolu_Stratejik_Plani_2012.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (2023). (28.08.2023 tarihinde https:// www.csb.gov.tr/bakan-ozhaseki-istanbul-depremi-bir-beka-meselesidir-bakanlik-fa- aliyetleri-38778 adresinden ulaşılmıştır.)
WHO (2008). Asbest After Eartquake (28.08.2023 tarihinde https://cdn.who.int/me- dia/docs/default-source/chemical safety/asbestos/asbestos-after-earthquake.pdf?sfv- rsn=1e7e60d_2&download=true ulaşılmıştır.)
