Sosyal Hizmetin Felsefi ve Etik Temelleri: Ahlak-Etik Ayrımı ve Normatif Etik Yaklaşımlar
Özet
Sosyal hizmet insan onuru, insan hakları, sosyal adalet ve mesleki sorumluluk ilkelerine dayanan bir meslektir. Bu bölümde sosyal hizmetin felsefi ve etik temelleri, ahlak ile etik arasındaki kavramsal ayrım ve normatif etik yaklaşımlar çerçevesinde incelenmektedir. Öncelikle etik düşüncenin mesleki değerlerin oluşumundaki yeri ele alınmakta, toplumsal ahlak kuralları ile mesleki etik ilkeler arasındaki farklılıklar açıklanmaktadır. Ardından deontolojik etik ve faydacılık gibi klasik yaklaşımlar ile bakım etiği, ilke temelli etik, eleştirel etik ve insan hakları temelli etik gibi çağdaş yaklaşımlar temel dayanakları, karar ölçütleri ve uygulamadaki sınırlılıkları açısından karşılaştırılmaktadır. Kuramsal değerlendirmeler, kurumsal bakım hizmetinden yararlanan bir bireyin mahremiyet hakkı ile güvenliğinin korunması arasında ortaya çıkan etik ikilemi konu alan örnek vaka üzerinden somutlaştırılmaktadır. Vaka analizi farklı etik yaklaşımların aynı mesleki sorun karşısında farklı müdahale seçeneklerini destekleyebildiğini göstermektedir. Normatif etik yaklaşımların farklı karar ölçütlerine dayanması sosyal hizmet uygulamalarında karşılaşılan etik ikilemlerin çözümünde tek bir yaklaşımın her durumda yeterli olmadığını ortaya koymaktadır. Bu sonuç mesleki kararların gerekçelendirilmesinde etik kuramların güçlü yönleri kadar sınırlılıklarının da dikkate alınmasının önemini göstermektedir.
Referanslar
Akkuş, P. (2021). Türkiye’de sosyal hizmetler, neo-liberal politikalar ve etik ikilemler. Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, (81), 451-484.
Aykara, A. (2016). Sosyal hizmet etiğinde evrenselcilik ve kültürel görecilik. Toplum ve Sosyal Hizmet, 27(2), 153-166.
Boduroğlu, G. (2025). Sosyal hizmet uygulamalarında müracaatçıyla kurulan mesleki ilişkilerde etik ilkelerin rolü ve önemi. International Journal of Eurasia Social Sciences, 16(61), 1642-1658.
Çabuk, A., & İşgüden, B. (2006). Meslek etiği ve meslek etiğinin meslek yaşamı üzerindeki etkileri. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(16), 59-86.
Gökçearslan Çifci, E., & Gönen, E. (2011). Sosyal hizmet uygulamalarında etik karar verme süreci. Toplum ve Sosyal Hizmet, 22(2), 149-160. https://izlik.org/JA55KS57DE
Çiftçi, D. B. (2017). Bir ittifak ağları stratejisi olarak sosyal hizmet etiği. Toplum ve Sosyal Hizmet, 27(2), 47-62.
Eroğlu, S. (2026). Sosyal hizmet çalışanlarının etik ikilem çözme becerilerinin değerlendirilmesi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 37(2), 485-508.
Fook, J. (2003). Critical social work: The current issues. Qualitative Social Work, 2(2), 123-130.
Hatiboğlu, B. (2011). Sosyal hizmet etiğinde radikal yansımalar. Toplum ve Sosyal Hizmet, 22(1), 147-164.
Orhan, S. (2024). Etik değer ve ilkelerin sosyal hizmet bakış açısıyla değerlendirilmesi: Bir derleme çalışması. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 6(34), 2083-2087.
Özateş, Ö. S. (2010). Sosyal hizmet etiğinin felsefi temelleri. Toplum ve Sosyal Hizmet, 21(1), 85-97.
Özen, Y. (2011). Etik mi? Ahlak mı? Modernite mi? Medeniyet mi? Değerler eğitimine sosyal psikolojik bir yaklaşım. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (5), 63-87.
Özgür, Ö. (2010). Çokkültürcü sosyal hizmet: Eleştirel bir bakış. Toplum ve Sosyal Hizmet, 21(2), 89-104.
Öztürk, A. B. (2009). Sosyal hizmet etiğinde farklı yaklaşımlar. Toplum ve Sosyal Hizmet, 20(1), 105-116.
Yalım, N. Y. (Ed.). (2017). Sosyal hizmet uzmanları için etik kılavuz. Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu Derneği.
Yıldırım, B., & Aslan, H. (2019). İnsan hakları ve sosyal hizmet: Ortak bir kader mümkün mü? Nasıl bir ilişki, ne çeşit bir etkileşim? Toplum ve Sosyal Hizmet, 30(2), 643-664.
Yılmaz, S. E. (2015). Sosyal hizmet etiğine ilişkin bir değerlendirme. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 122-136.
Zubaroğlu-Yanardağ, M. (2020). Sosyal hizmet mesleki uygulamalarında müracaatçılara karşı etik sorumluluklar ve etik karar verme süreci. Toplum ve Sosyal Hizmet, 31(3), 1204-1220.
