Merkezi Sinir Sistemi
Özet
Merkezi sinir sistemi (MSS), cerebrum, cerebellum ve beyin sapından oluşan encephalon (beyin) ile medulla spinalis’ten meydana gelmektedir. Medulla spinalis, canalis vertebralis içerisinde uzanarak içte kelebek şeklinde gri cevher (substantia grisea) ve dışta beyaz cevher (substantia alba) barındırır; duyusal iletim, motor kontrol ve refleks yayının oluşmasını sağlar. Beyin sapı (truncus encephali); medulla oblongata, pons ve mesencephalon bölümlerinden oluşur; kranial sinir çekirdeklerine ve hayati inen/çıkan iletim yollarına ev sahipliği yapar. Cerebellum, motor hareketlerin koordinasyonu, uzaysal-zamansal planlama ve dengenin sağlanmasında görev alan iki hemisfer ile vermis’ten oluşur. Cerebrum (telencephalon), dışta altı tabakalı cortex cerebri ve derinde hareket ve davranışları düzenleyen bazal ganglionları barındıran iki serebral hemisferden meydana gelerek motor, sensoriyel ve yüksek bilişsel işlevleri yürütür. Diencephalon (ara beyin); duyusal bilgilerin süzüldüğü röle istasyonu olan thalamus, homeostasis ile otonom, endokrin ve immün sistemleri düzenleyen hypothalamus, ayrıca epithalamus ve subthalamus yapılarını kapsar. Limbik sistem ise emosyonel yanıtlar, duygu durum ve kısa süreli bellekten uzun süreli hafızaya aktarım süreçlerini kontrol eder. MSS, dıştan içe dura mater, arachnoidea mater ve pia mater zarları ile sarılı olup, ventriküllerde üretilen beyin-omurilik sıvısı (BOS) subaraknoid mesafede dolaşarak darbelere karşı koruma sağlar. Sistemik damarlanma ise a. carotis interna ve a. vertebralis arterlerinin oluşturduğu Willis poligonu ile gerçekleşmektedir.
Referanslar
Yıldırım, M., İnsan Anatomisi. 2012.. 7. Baskı. Nobel Kitabevi
Taner, D., Fonksiyonel Nöroanatomi. 2014. 12. Baskı. ODTÜ Yayıncılık
Moore, K.L., A.M.R. Agur, and A.F. Dalley, Essential clinical anatomy. 2015, Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins.
Govsa, G.F., Sistematik anatomi. 2003, İzmir: Güven Kitabevi.
Standring, S. and H. Gray, Gray’s anatomy : the anatomical basis of clinical practice. 2016.