Özgül Öğrenme Bozukluğu Tanısında Dil ve Konuşma Becerilerinin Değerlendirilmesi

Yazarlar

Ahmet Konrot
Şaziye Seçkin Yılmaz

Özet

Ahmet Konrot ve Şaziye Seçkin Yılmaz tarafından hazırlanan bu bölümde, Özgül Öğrenme Bozukluğu (ÖÖB) tanılanmasında dil ve konuşma becerilerinin değerlendirilmesi konusu kapsamlı ve bütüncül bir yaklaşımla ele alınmaktadır. ÖÖB; okuma, yazma ve matematik alanlarında beklenmedik öğrenme güçlükleriyle kendini gösteren dil tabanlı bir bozukluktur. Okuma eyleminin temelini oluşturan akıcı okuma boyutu fonolojik farkındalık, hızlı otomatik isimlendirme ve fonolojik bellek gibi fonolojik işlemleme süreçleriyle doğrudan bağlantılıyken; okuduğunu anlama boyutu ise dilin semantik, sentaks ve morfoloji bileşenlerindeki yeterliliğe dayanmaktadır. Okul öncesi dönemde ortaya çıkan konuşma gecikmesi, sınırlı sözcük dağarcığı ve sesbilgisel üretim hataları ÖÖB'nin kritik erken işaretlerini oluşturmaktadır. Bu erken evrede gerçekleştirilen müdahalelerin, okul döneminde tanı konulduktan sonra uygulanan destek programlarına kıyasla çok daha yüksek başarı sağladığı vurgulanmaktadır. Okul döneminde ise fonolojik bellek sınırlılıkları, dilbilgisel yapıları anlama güçlükleri, anlatı bütünlüğü kuramama ve sosyal etkileşimi kapsayan pragmatik dil sorunları akademik başarının yanı sıra psikososyal gelişimi de olumsuz etkilemektedir. Bu süreçte dil ve konuşma terapistleri; norma dayalı standardize testler içeren formal araçlar ile görüşme, gözlem ve doğal dil örneği analizini kapsayan informal yöntemleri bütünleştirerek bireye özgü dil profillerini çıkarmakta ve kanıta dayalı müdahale stratejilerine temel hazırlamaktadır.

Referanslar

Scanlon D. Specific learning disability and its newest definition: Which is comprehensive? and which is insufficient?. Journal of Learning Disabilities 2012; 46(1): 26–33.

LD OnLine. What is reading?. http://www.ldonline.org/article/352/. Erişim tarihi: 30 Nisan 2021.

Hudson R, Lane H, Pullen P. Reading fluency assessment and instruction: What, why, and how?. The Reading Teacher 2005; 58(8):702-714.

Seçkin Yılmaz Ş, Baydık B. Okuma performası düşük olan ve olmayan ilkokul öğrencilerinin okuma akıcılıkları. İlköğretim Online 2017; 16(4):1652-1671.

Rasinski TV. Creating fluent readers. Educational Leadership 2014; 61(6):46-51.

Seçkin Yılmaz Ş, Baydık B. Comparison of language skills of students with and without reading difficulties. Elementary Education Online 2020; 19(2):782-802.

Gough PB, Tunmer WE. Decoding, reading, and reading disability. Remedial and Special Education. 1986; 7(1):6-10.

Owens RE. Language Development: An Introduction. 9th ed. Pearson; 2016. 463 p.

American Speech-Language-Hearing Association. Definitions of communication disorders and variations. https://www.asha.org/policy/rp1993-00208/. Erişim tarihi: 30 Nisan 2021.

Torgesen JK, Wagner RK, Rashotte CA. longitudinal studies of phonological processing and reading. Journal of Learning Disabilities. 1994; 27(5):276-286.

Wagner RK, Torgesen JK. The nature of phonological processing and its causal role in the acquisition of reading skills. Psychological Bulletin 1987; 101(2):192–212.

Taub GE, Szente J. The impact of rapid automatized naming and phonological awareness on the reading fluency of a minority student population. Journal of Research in Childhood Education 2012; 26(4):359-370.

Seçkin Yılmaz Ş, Büyükçakmak Y. Öğrenme güçlüğü olan ve olmayan öğrencilerin sözcük okuma ve ses bilgisel işlemleme becerilerinin incelenmesi. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi 2020; 10(2):365-391.

Melby-Lervåg M, Lyster SAH, Hulme, C. Phonological skills and their role in learning to read: A meta-analytic review. Psychological Bulletin, 2012; 138(2):322–352.

Knoop-van Campen CAN, Segers E, Verhoeven L. How phonological awareness mediates the relation between working memory and word reading efficiency in children with dyslexia. Dyslexia. 2018; 24(2):156-169.

Catts HW, Adlof SM, Ellis Weismer S. Language deficits in poor comprehenders: a case for the simple view of reading. J Speech Lang Hear Res. 2006; 49(2):278-293.

Cabbage KL, Farquharson K, Iuzzini-Seigel J, Zuk J, Hogan TP. Exploring the overlap between dyslexia and speech sound production deficits. Lang Speech Hear Serv Sch. 2018; 49(4):774-786.

Guttorm TK, Leppänen PH, Poikkeus AM, Eklund KM, Lyytinen P, Lyytinen H. Brain event-related potentials (ERPs) measured at birth predict later language development in children with and without familial risk for dyslexia. Cortex. 2005; 41(3):291-303.

Hulme C, Snowling MJ. Reading disorders and dyslexia [published correction appears in Curr Opin Pediatr. 2018 Aug; 30(4):597]. Curr Opin Pediatr. 2016; 28(6):731-735.

Ozernov-Palchik O, Gaab N. Tackling the 'dyslexia paradox': reading brain and behavior for early markers of developmental dyslexia. Wiley Interdiscip Rev Cogn Sci. 2016; 7(2):156-176.

Thompson PA, Hulme C, Nash HM, Gooch D, Hayiou-Thomas E, Snowling MJ. Developmental dyslexia: predicting individual risk. J Child Psychol Psychiatry. 2015; 56(9):976-987.

Caravolas M, Volín J, Hulme C. Phoneme awareness is a key component of alphabetic literacy skills in consistent and inconsistent orthographies: evidence from Czech and English children. J Exp Child Psychol. 2005; 92(2):107-139.

Puolakanaho A, Ahonen T, Aro M, et al. Very early phonological and language skills: estimating individual risk of reading disability. J Child Psychol Psychiatry. 2007; 48(9):923-931.

Alt M, Hogan T, Green S, Gray S, Cabbage K, Cowan N. Word Learning Deficits in Children With Dyslexia. J Speech Lang Hear Res. 2017; 60(4):1012-1028.

Cappelli G, Noccetti S, Arcara G, Bambini V. Pragmatic competence and its relationship with the linguistic and cognitive profile of young adults with dyslexia. Dyslexia. 2018; 24(3):294–306.

Kılıç Tülü B, Ergül C. Öğrenme güçlüğü olan çocukların sözel olmayan ipuçları ile aktarılan duyguları algılama becerileri. Türk Psikoloji Dergisi. 2015; 30(76):32-44.

Kılıç Tülü B, Ergül C. Öğrenme güçlüğü olan çocukların duyguları tanıma becerileri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi. 2016; 17(3):207-229.

Seçkin Yılmaz Ş. Assessing the language skills of primary school students with and without learning disabilities in the context of narration. Cypriot Journal of Educational Sciences. 2021; 16(1):358-370.

Seçkin Yılmaz Ş, Güler S. Öğrenme güçlüğü olan ve olmayan öğrencilerin öyküleme ve zihin kuramı performanslarının incelenmesi. 1. Uluslararası Katılımlı Özgül Öğrenme Güçlüğü Kongresi Bildiri Kitabı 2019; 22.

Seçkin Yılmaz Ş, Sarı KR. Disleksili olan ve olmayan öğrencilerin sözel dil becerilerinin incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi. 2020; 18(3):1102-1114.

Seçkin Yılmaz Ş, Yaşaroğlu H. Öğrenme güçlüğü olan öğrencilerin okuma, sözcük bilgisi ve sözel bellek performanslarının incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi. 2020; 53(2):751-780.

Bishop DVM, Snowling MJ, Thompson PA, Greenhalgh T, CATALISE 2 Consortium. Phase 2 of CATALISE: a multinational and multidisciplinary Delphi consensus study of problems with language development: Terminology. Journal of Child Psychology and Psychiatry. 2017; 58(10): 1068-1080.

Adlof SM, Hogan TP. Understanding Dyslexia in the context of developmental language disorders. Lang Speech Hear Serv Sch. 2018; 49(4):762-773.

Clegg J, Hollis C, Mawhood L, Rutter M. Developmental language disorders--a follow-up in later adult life. Cognitive, language and psychosocial outcomes. J Child Psychol Psychiatry. 2005; 46(2):128-149.

Conti-Ramsden G, St Clair MC, Pickles A, Durkin K. Developmental trajectories of verbal and nonverbal skills in individuals with a history of specific language impairment: from childhood to adolescence. J Speech Lang Hear Res. 2012; 55(6):1716-35.

Conti-Ramsden G, Durkin K, Toseeb U, Botting N, Pickles A. Education and employment outcomes of young adults with a history of developmental language disorder. Int J Lang Commun Disord. 2018; 53(2):237-255.

Grigorenko EL, Compton DL, Fuchs LS, Wagner RK, Willcutt EG, Fletcher JM. Understanding, educating, and supporting children with specific learning disabilities: 50 years of science and practice. Am Psychol. 2020; 75(1):37-51.

Topbaş S, Maviş İ. Dil ve konuşma terapisi İngilizce Türkçe terimler sözlüğü. Ankara, Detay Yayıncılık, 2020, 238 p.

Bowey JA, McGuigan M, Ruschena A. On the association between serial naming speed for letters and digits and word-reading skill: Towards a developmental account. Journal of Research in Reading. 2005; 28(4):400–422.

Seçkin Yılmaz, Ş. Okumada Güçlüğü Olan Ve Olmayan Öğrencilerin Dil Becerilerinin Karşılaştırılması (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, 2017.

Norbury CF. Practitioner Review: Social (pragmatic) communication disorder conceptualization, evidence and clinical implications. Journal of Child Psychology and Psychiatry. 2013; 55(3):204–216.

Sayfalar

87-96

Gelecek

30 Ekim 2021

Lisans

Lisans