Rehabilitasyon Ekibinde Koruyucu Yaklaşımların Yasal Durumu ve Türkiye’deki Gelişimi
Özet
Türkiye'deki rehabilitasyon ekibinde koruyucu yaklaşımların yasal durumu, tarihsel gelişimi ve kurumsal yapılanması bütüncül biyopsikososyal bir bakış açısıyla ele alınmaktadır. Sağlığın korunması ve yaşam kalitesinin artırılması amacıyla kurgulanan koruyucu yaklaşımlar; kadınlar, çocuklar, yaşlılar ve engelliler gibi öncelikli grupları hedef almaktadır. Ülkemizde bu hizmetler Sağlık Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Millî Eğitim Bakanlığı ve yerel yönetimler tarafından dikey ve yatay koordinasyon içerisinde yürütülmektedir. Sağlık Bakanlığı birinci basamakta Toplum Sağlığı Merkezleri, Aile Sağlığı Merkezleri ve Sağlıklı Hayat Merkezleri aracılığıyla bağışıklama, kanser taraması ve obezite gibi kişiye özel koruyucu hizmetler sunmaktadır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı engelli ve yaşlılar için bakım ve rehabilitasyon merkezleri ile evde/gündüzlü bakım hizmetleri sağlarken; Millî Eğitim Bakanlığı RAM ve özel eğitim kurumları vasıtasıyla eğitsel rehabilitasyon ve hayat boyu öğrenme faaliyetlerini koordine etmektedir. Sonuç olarak, toplumun değişen ihtiyaçlarına cevap verebilmek adına çok disiplinli rehabilitasyon ekiplerinin etkinleştirilmesi, bakanlıklar arası iş birliğinin güçlendirilmesi, kanıta dayalı çalışmaların artırılması ve mevcut mevzuatın geliştirilmesi kalıcı başarı ve toplumsal refah için elzem görülmektedir.
The legal status, historical development, and institutional framework of preventive approaches within rehabilitation teams in Turkey are analyzed through a holistic biopsychosocial perspective. Designed to protect health and enhance quality of life, preventive strategies target priority groups including women, children, the elderly, and individuals with disabilities. In Turkey, these services are executed through vertical and horizontal coordination among the Ministry of Health, the Ministry of Family and Social Services, the Ministry of National Education, and local governments. The Ministry of Health provides personalized preventive services such as immunization, cancer screening, and obesity management at the primary level via Community Health Centers, Family Health Centers, and Healthy Life Centers. While the Ministry of Family and Social Services offers institutional, home-based, and day-care rehabilitation for the elderly and disabled, the Ministry of National Education coordinates educational rehabilitation and lifelong learning through counseling centers and special education schools. Consequently, activating multidisciplinary rehabilitation teams, strengthening inter-ministerial collaboration, increasing evidence-based research, and updating current legislation are considered vital to meet evolving societal needs, achieve sustainable success, and improve comprehensive social welfare.
Referanslar
World Health Organization [homepage on the Internet]. www.who.int/who/2002
Özgöbek HR. Türkiye’nin Engelliler Politikası Analizi [Yüksek Lisans Tezi]. Ankara: Hacettepe Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Sağlık Kurumları Yönetimi Bölümü; 2007.
Serel Arslan S, Öksüz Ç, Tunca Yılmaz Ö, Karaduman AA. Fizyoterapistler İçin Halk Sağlığı Kavramı. In: Karaduman AA, Tunca Yılmaz Ö, editors. Fizyoterapi ve Rehabilitasyon 1. Kitabı. Ankara: Hipokrat Yayınevi; 379,2018.
Ekici G. Yaşam Kalitesi. In: Karaduman AA, Tunca Yılmaz Ö, editors. Fizyoterapi ve Rehabilitasyon 1. Kitabı. Ankara: Hipokrat Yayınevi; 367,2018.
BM Sürdürülebilir kalkınma Hedefleri 2030 [homepage on the Internet]. https://www.tr.undp.org/content/turkey/tr/home/sustainable-development-goals.html
World Health Organization [homepage on the Internet]. http://www.who.int/disabilities/care/Rehab2030MeetingReport_plain_text_version.pdf
Akı E. Toplum Temelli Rehabilitasyon. In: Karaduman AA, Tunca Yılmaz Ö, editors. Fizyoterapi ve Rehabilitasyon 1. Kitabı. Ankara: Hipokrat Yayınevi; 373,2018.
Kocaeli İl Sağlık Müdürlüğü Seka Devlet Hastanesi [homepage on the Internet]. https://sekadh.saglik.gov.tr/TR,236309/koruyucu-saglik-hizmetleri.html#:~:text=Koruyucu%20yakla%C5%9F%C4%B1m%C4%B1n%20amac%C4%B1%20hastal%C4%B1klar%C4%B1%20%C3%B6nlemektir,kullanmalar%C4%B1n%C4%B1%20engelleyici%20okul%20e%C4%9Fitimleri%20gibi.
İnkaya AÇ, Ünal S. Enfeksiyon Hastalıkları ve Korunma Yolları. In: Karaduman AA, Tunca Yılmaz Ö, editors. Fizyoterapi ve Rehabilitasyon 1. Kitabı. Ankara: Hipokrat Yayınevi; 393,2018.
Sağlık Bakanlığı 2004 tarih ve 127 sayılı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Sağlık Bakanlığı 28539 sayılı Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği Sağlık Evleri Genelgesi; 2013.
Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu’ndan 29258 sayılı Toplum Sağlığı Merkezi Ve Bağlı Birimler Yönetmeliği; 2015.
Birinci Ş, Ülgü MM. In: Başara Bora B, editor. T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık İstatistikleri Yıllığı. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı; 2018.
Demir LS, Durduran Y, Uyar M, Şahin TK. Toplum Sağlığı Merkezi Mevzuatına Bir Bakış. Uluslararası Sağlık Yönetimi Ve Stratejileri Araştırma Dergisi. 2017;3(2):73-80.
Timurtaş E, Avcı E, Demirbüken İ, Yıldız A, Öztürk O, Tarım M, et al. Aile sağlığı merkezlerinde fizyoterapist istihdamı: İstanbul ilinde fizibilite araştırması. Sağlık Akademisyenleri Dergisi. 2021;8(1):8-13.
Sağlık Bakanlığı Toplum Sağlığı Merkezi ve Bağlı Birimler Yönetmeliği; 2018.
Aile hekimleri Dernekleri Federasyonu Sağlıklı Hayat Merkezleri Çalıştayı; 2018.
Sağlık Bakanlığı 22900 sayılı Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Merkezleri Yönetmeliği; 1997.
Türk Z, Türk Ö. Immunization Services Costs. J Clin Anal Med. 2015;6(6):750-754.
Sağlık Bakanlığı 34 Sayılı Kanser Erken Teşhis ve Tarama Merkezi Hizmetlerinin Yürütülmesinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Genelge; 2006.
Sağlık Bakanlığı 34 Sayılı Kanser Erken Teşhis ve Tarama Merkezi Hizmetlerinin Yürütülmesinde Uygulanacak Usul ve Esaslar Genelge; 2006.
Sağlık Bakanlığı 7183 Sayılı Verem Savaş Hakkında Kanunu; 1949.
Sağlık Bakanlığı Verem Savaş Hizmetleri İle İlgili Genelge; 1990.
Öztop A, Şirin Y, Oğuz VA, Çakmak R. Verem Savaş Dispanseri Hizmet Değerlendirme Çalışması. Tüberküloz ve Toraks. 2000;48(3):243-247.
Özkara Ş, Arpaz S, Özkan S, Aktaş Z, Örsel O, Ecevit H. Tüberküloz tedavisinde doğrudan gözetimli tedavi (DGT). Solunum Hastalıkları. 2003;14:150-157.
Sağlık Bakanlığı 7364 sayılı Toplum Ruh Sağlığı Merkezleri Hakkında Yönerge; 2011.
Pektaş İ, Bilge A, Ersoy MA. Toplum ruh sağlığı hizmetlerinde epidemiyolojik çalışmalar ve toplum ruh sağlığı hemşireliğinin rolü. Anadolu Psikiyatri Dergisi. 2006;7(l):43-8.
Bilge A, Mermer G, Çam O, Çetinkaya A, Erdoğan E, Üçkuyu N. Türkiye' deki Toplum Ruh Sağlığı Merkezlerinin 2013-2015 Yıllarının Profili. Kocaeli Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2016;2(2):1-5.
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı 28401 sayılı Gerçek Kişiler ve Özel Hukuk Tüzel Kişileri İle Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca Açılacak Aile Danışma Merkezleri Yönetmeliği; 2021.
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı 28554 sayılı Sosyal Hizmet Merkezleri Yönetmeliği; 2013.
Genç Y, Barış İ. Yaşlı Bakım Hizmetlerinde Çağdaş Yaklaşım: Kurumsal Bakım Yerine Evde Bakım Hizmetlerinin Güçlendirilmesi. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2015;10:36-57.
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı 26960 sayılı Yaşlı Hizmet Merkezlerinde Sunulacak Gündüzlü Bakım ile Evde Bakım Hizmetleri Hakkında Yönetmelik; 2008.
Savaş S. Avrupa ve Dünyada Gündüz Bakım Evleri. Akademik Geriatri Dergisi. 2010;132.
Korkut F. Rehberlikte Önleme Hizmetleri. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2003;441.
Svanberg Per OG. Attacment, resilience and prevention. J. Ment. Health. 1998;7(6):543-578.
Millî Eğitim Bakanlığı 30236 sayılı Rehberlik Hizmetleri Yönetmeliği; 2017.
Aile ve Sosyal Hizmet Bakanlığı. Engelli ve Yaşlı İstatistik Bülteni; 2021.
Canatan Ü, Boz H. Hayat Boyu Öğrenme Etkinliklerine Katılımın Aktif Yaşlanmanın Desteklenmesindeki Rolü. Turkish Studies - Social Sciences. 2019;14(3):343-363.
Millî Eğitim Bakanlığı 30388 sayılı Hayat Boyu Öğrenme Kurumları Yönetmeliği; 2018.
Yüksel F. Sosyal Devletin Dönüşüm Sürecinde Yerel Yönetimlerin Yeni İşlevleri. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi. 2007;62(1)279-298.
Özet Buz S, Ayyıldız A. Sosyal Hizmette Toplum Merkezleri. Toplum ve Sosyal Hizmet. 2019;30(1):187-212.
Kurtkapan H. Aktif Yaşlılık ve Yerel Yönetim Uygulamaları: İstanbul Örneği. Senex: Yaşlılık Çalışmaları Dergisi. 2018;2:38-52.
