Madde Bağımlılığından Korunma Yolları
Özet
Madde bağımlılığı, sadece sağlık boyutlu bir hastalık olmayıp biyolojik, psikolojik, ekonomik ve sosyal yönleri bulunan karmaşık bir halk sağlığı sorunudur. Geçmişte irade zayıflığı veya ahlak sorunu olarak görülen bu durum, günümüzde şizofreni gibi önemli bir beyin hastalığı olarak kabul edilmektedir. Sanayileşme, teknolojik gelişmeler ve maddelere erişim kolaylığı gibi nedenlerle dünya genelinde ve Türkiye’de madde kullanım yaygınlığı giderek artmaktadır. Bağımlılığın gelişimini açıklayan psikodinamik, nörokimyasal, genetik ve sosyal öğrenme gibi çeşitli teoriler mevcuttur. Bireysel özellikler, olumsuz aile dinamikleri ve toplumsal faktörler madde kullanımına yol açan temel risk unsurları arasındadır. Bağımlılık; fiziksel sağlık sorunlarının yanı sıra yasal problemler, aile içi huzursuzluklar ve suç oranlarında artış gibi ciddi psikososyal hasarlara yol açar. Bu kronik sorunun çözümünde; detoksifikasyon/farmakolojik tedavi, bilişsel davranışçı terapileri içeren psikososyal destek ve egzersiz gibi yöntemleri barındıran sosyal rehabilitasyon süreçlerini kapsayan multidisipliner bir yaklaşım şarttır. Ancak bağımlılıkla mücadelede en işlevsel ve ekonomik yöntem, sorun henüz ortaya çıkmadan uygulanan okul ve aile odaklı koruyucu-önleyici faaliyetlerdir.
Substance addiction is a complex public health problem with biological, psychological, economic, and social dimensions rather than being just a health issue. Previously viewed as a weakness of will or a moral problem, it is now widely accepted as a major brain disease like schizophrenia. Due to industrialization, technological advancements, and easier access to substances, the prevalence of substance use is steadily increasing worldwide and in Turkey. Various theories, including psychodynamic, neurochemical, genetic, and social learning, explain the development of addiction. Individual traits, negative family dynamics, and societal factors are among the primary risk factors leading to substance use. Beyond physical health problems, addiction causes severe psychosocial harm, such as legal issues, domestic conflicts, and increased crime rates. Addressing this chronic issue requires a multidisciplinary approach encompassing detoxification/pharmacological treatment, psychosocial support including cognitive-behavioral therapies, and social rehabilitation processes that involve methods like physical exercise. However, the most functional and cost-effective method in combating addiction is school- and family-oriented protective and preventive activities implemented before the problem even emerges.
Referanslar
Uzbay İT. Madde Bağımlılığı: Tüm Boyutlarıyla Bağımlılık ve Bağımlılık Yapan Maddeler. İstanbul Tıp Kitabevi; 2015.
Karakaş SA, Ersöğütçü F. Madde bağımlılığı ve hemşirelik. HSP. 2016;3(2):133-139.
Greenfield DN. Virtual addiction: Sometimes new technology can create new problems. Erişim tarihi 20.7.2021, http://www.virtual-addiction.com/pdf/ nature_internet_addiction.pdf.
Alavi, SS, Ferdosi M, Jannatifard F, Eslami M, Alaghemandan H, Setare M. Behavioral addiction versus substance addiction: Correspondence of psychiatric and psychological views. International Journal of Preventive Medicine 2012; 3(4): 290-294.
APA Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 4th edition (DSM-5). Washington, DC, American Psychiatric Association, 2014.
Evren C, Ögel K, Uluğ B. Alkol Madde Bağımlılığı: Tanı ve tedavi El Kitabı. Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları. Ankara, Tuna matbaacılık A.Ş; 2012.
Öztürk M O, Uluşahin A. Ruh Sağlığı ve Bozuklukları. Nobel Tıp Kitabevleri; 2018.
Ögel K. Bağımlılık ve Tedavisi Temel Kitabı. İstanbul, IQ Kültür Sanat Yayıncılık; 2018.
Sadock BJ, Sadock VA, Ruiz P. Sadock's Synopsis of Psychiatry: Behavioral Sciences/Clinical Psychiatry. Philadelphia, Wolters Kluwer; 2015.
Townsend MC: Essentials of Psychiatric Mental Health Nursing. Çeviri: Özcan CT, Gürhan N. Ruh Sağlığı ve Psikiyatri Hemşireliğinin Temelleri, 6. Baskı, Ankara, Akademisyen Kitabevi, 2016.
Videbeck SL: Psychiatric-Mental Health Nursing. 7th ed, Lippincott Williams & Wilkins, 2017.
Haverfield MC, Theiss JA. Parent’ alcohol severity and family topic avoidance about alcohol as predictors of perceived stigma amount adulth children of alcolics: Implications for emotional and psychological resilience. Health Communication. 2015; 31(5); 606-616.
Ögel K. Sigara, Alkol ve Madde Kullanım bozuklukları: Tanı, Tedavi ve Önleme. Yeniden Yayınları. İstanbul, 2010, http://www.ogelk.net/makale/112-kisisel-kitaplarim-bagimlilik-temel-kitabi.html
UNODC United Nations Office on Drugs and Crime, World Drug Report, 2016, https://www.unodc.org/wdr2016 (01.12.2018).
UNODC World Drug Report 2010. United Nations Office on Drug and Crime, https://www.unodc.org/unodc/en/data-and-analysis/WDR-2010.html (01.12.2018).
EMCDDA (Avrupa Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı Merkezi) (2018). Avrupa Uyuşturucu Raporu (2018, 12 Kasım). Erişim adresi: http://www.emcdda.europa.eu/system/files/publications/8585/20181816_TDAT18001TRN_PDF.pdf
TÜİK, Türkiye İstatistik Kurumu Güvenlik Birimine Gelen veya Getirilen Çocuklar, 2016, 2017 raporu, http://www.tuik.gov.tr/PreHaberBultenleri.do?id=24680 (01.12.2018).
TUBİM Türkiye Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi, Türkiye Uyuşturucu Raporu, 2011, http://www.narkotik.pol.tr/Duyurular/Documents/2018%20TURKIYE%20UYUSTURUCU%20RAPORU.pdf (01.12.2018).
TUBİM Türkiye Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzlem Merkezi, Türkiye Uyuşturucu Raporu, 2016, http://www.narkotik.pol.tr/kurumlar/narkotik.pol.tr/Arsiv/TUBIM/Documents/TURKIYE%20UYUSTURUCU%20RAPORU%202017.pdf (1.12.2018)
APA Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 4th edition (DSM-IV). Washington, DC, American Psychiatric Association,1994.
Güleç G, Köşger F, Eşsizoğlu A. DSM-5'te alkol ve madde kullanım bozuklukları. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2015;7(4):448-460.
World Health Organization. The ICD-10 classification of mental and behavioural disorders: diagnostic criteria for research. Geneva: World Health Organization, 1993.
Ersöğütçü F, Asi Karakaş S. Social functioning and self-esteem of substance abuse patients. Archives of Psychiatric Nursing 2016; 30; 587–592.
Karataş Z. Madde bağımlılığının nedenlerine, sosyal tedavi ve rehabilitasyonuna ilişkin görüşlerin odak grup yöntemiyle belirlenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi 2021; 25(1 – Nisan): 67-94.
Yılmaz A, Can Y, Bozkurt M, Evren C. Alkol ve madde bağımlılığında remisyon ve depreşme. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry 2014; 6(3):243-56.
Evli M, Albayrak E. Madde bağımlılığında hemşirelik. ERÜ Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 2020; 7(2): 10-14.
Dubey C, Bakhshi P. Substance abuse: Trends, primary care and sustainable transformation. Journal of Health Management 2019; 21(4) 582–600.
Başkurt İ. Gençlik, madde bağımlılığı ve korunma yolları. İ.Ü. İlahiyat Fakültesi Dergisi 2003; 8: 73-113.
Tilim E, Murat M. Ergenlerde madde bağımlılığından korunmaya ilişkin özyeterlik ile akran baskısı, kendini ifade edebilme becerisi ve psikolojik sağlamlık arasındaki ilişki. Uluslarası Toplum Araştırmaları Dergisi 2019; 14(20): 932-955.
Mukhtar SA. Substance abuse and stress coping strategy among secondary school students in Kano: Causes and consequences. Journal Of Humanities And Social Science (IOSR-JHSS) 2014;19 (1), 21-24.
Ertüzün E, Koçak Uyaroğlu A, Demirel B, Kocak E. Boş zaman aktivitelerinin madde bağımlılığı sürecindeki rolüne ilişkin nitel bir çalışma. Spor Bilimleri Dergisi (Hacettepe Journal of Sport Sciences) 2016; 27 (2): 49–58.
Özbay Y, Yılmaz S, Büyüköztürk Ş, Aliyev R, Tomar İH, Eşici H. … Akyıldız FD. Madde bağımlılığı: Temiz bir yaşam için bireyin güçlendirilmesi. Addicta: The Turkish Journal on Addictions 2018; 5, 81−130.
Demirdel E, Aşkin BG, Çitlak B, Zorlu FZ. Madde bağımlılığı tedavisinde egzersiz. Türkiye Sağlık Araştırmaları Dergisi 2021; 51-62.
Baysan Arabacı L, Taş G, Dikeç G. Çocuk ve ergenlerde madde kullanımı, suça yönelme, ruhsal bozukluklar ve hemşirelik bakımı. Bağımlılık Dergisi – Journal of Dependence 2017; 18(4):135-144.
Çöpür M, Eryılmaz A, Çakmak D. Alkol, madde kullanımı ve yasal sorunlar. Okmeydanı Tıp Dergisi 2014; 30(Ek sayı 2):84-88.
Erükçü Akbaş G, Mutlu E. Madde bağımlılığı tedavisi gören kişilerin bağımlılık ve tedavi deneyimleri. Toplum ve Sosyal Hizmet 2016; 27(1): 101-122.
Toker Uğurlu T, Balcı Şengül C, Şengül C. Bağımlılık Psikofarmakolojisi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry 2012;4(1):37-50.
Doğan YB. Madde kullanımı ve bağımlılığı. Aile ve Toplum 2001; 1(4), Eylül-Aralık.
Bağcı Taylan Ş, Nas İ, Ediz Ç. Sağlıklı yaşam seminerine katılan öğrencilerin madde bağımlılığı ile ilgili farkındalıkları. Bağımlılık Dergisi – Journal of Dependence 2019; 20(4):197-205.
Gökler R, Koçak R. Uyuşturucu ve madde bağımlılığı. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 2008; 1: 89-104.
Akkurt Yalçıntürk A, Dikeç G, Ata EE. Alkol ve madde kullanım bozukluğu olan bireylere yönelik rehabilitasyon çalışmaları: Sistematik derleme. Bağımlılık Dergisi – Journal of Dependence 2019; 20(4):241-252.
Kulu M, Özsoy F, Baykara S. Bağımlılıkta düzenli egzersizin benlik saygısına etkisi. Anadolu Psikiyatri Dergisi 2018; 19(3):244-249.
Balseven A, Özdemir Ç, Tuğ A, Hancı YH, Doğan YB. Madde kullanımı, bağımlılıktan korunma ve medya. STED. 2002; 11(3): 91-93.
Swensen ID. Substance-abuse treatment and mortality. Journal of Public Economics 2015; 122: 13–30.
Griffin KW, Botvin GJ. Evidence-Based Interventions for Preventing Substance Use Disorders in Adolescents. Child Adolesc Psychiatr Clin N Am. 2010 July ; 19(3): 505–526.
Kulu M, Özsoy F, Baykara S. Bağımlılıkta düzenli egzersizin benlik saygısına etkisi. Anadolu Psikiyatri Derg. 2018; 19(3):244-249.
