Erişilebilirlik ve Evrensel Tasarım
Özet
Erişilebilirlik ve evrensel tasarım, sağlıklı ya da engelli tüm bireylerin her yere ve her hizmete bağımsız olarak ulaşabilmesini ve bunlardan eşit şekilde faydalanmasını amaçlayan insan hakları temelli bir yaklaşımdır. Yaşanabilir bir çevre oluşturma sürecinde erişilebilirlik, yalnızca tekerlekli sandalye rampaları veya hissedilebilir yüzeylerden ibaret görülmemeli; tüm yaşam alanlarını kapsayan detaylı araştırmalar ve doğru malzemelerle uygulanmalıdır. Bu uygulamalar, bireylerin günlük ihtiyaçlarını karşılamasını, sosyalleşmesini ve çalışma hayatına katılımını doğrudan etkileyerek yaşam kalitesini artırır ve kazaları önleyerek koruyucu rehabilitasyonun önemli bir parçası haline gelir. İnme, omurilik yaralanmaları, görme ve işitme bozuklukları gibi özel gereksinim durumlarında; akıllı ev teknolojileri, telerehabilitasyon, Braille alfabesi uygulamaları ve görsel-işitsel uyarıcı sistemler gibi çevresel düzenlemeler hayati önem taşır. Evrensel tasarım; eşitlikçi kullanım, esneklik, sadelik ve düşük fiziksel çaba gibi temel prensipler doğrultusunda, kamu binalarından ulaşım sistemlerine kadar standart ölçülere uygun olarak yapılandırılmalıdır. Sonuç olarak, toplumdaki her birey için konforlu ve bağımsız bir yaşam sahası sunmayı hedefleyen bu bütüncül yaklaşım, farklı yaş ve yetenekteki tüm insanların bir arada, üretken ve bakıma muhtaç kalmadan yaşayabilmesini mümkün kılar.
Accessibility and universal design are rights-based approaches aimed at enabling all individuals, whether healthy or disabled, to access and equally benefit from environments and services independently. Rather than being limited to wheelchair ramps or tactile pavings, accessibility must encompass all living spaces through detailed research and proper material implementation. These environmental modifications prevent accidents and function as a vital component of preventive rehabilitation, directly enhancing life quality, socialization, and workforce participation. For specific conditions such as stroke, spinal cord injuries, visual impairments, and hearing losses; tailored adaptations like smart home technologies, telerehabilitation, Braille systems, and audiovisual alert systems become crucial. Guided by principles such as equitable use, flexibility, simplicity, and low physical effort, universal design should be structured across all public infrastructures according to specific standard dimensions. Ultimately, this holistic methodology strives to establish safe and highly comfortable living environments for every member of society, empowering individuals of all ages and capabilities to coexist productively without relying on constant external care.
Referanslar
Zedelenmez A. Avanos İlçesinde Yaşayan 65 Yaş Üstü Bireylerin Ev Ortamlarının Ev Kazası Yönünden Değerlendirilmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Nevşehir: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü; 2015.
Topaç Ş. GATA Eğitim Hastanesinde rutin incelemeye tabi tutulan yaşlı bireylerde ev kaza sıklığı, kaza özellikleri ile nedenleri ve bunun yaşadıkları konut özellikleri ile ilişkisi [Yüksek Lisans Tezi]. Ankara: Gülhane Askeri Tıp Akademisi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2002.
Erkal S. Kırıkkale Ovacık mahallesinde yaşayan 65 yaş ve üzeri kişilerin ev kazaları ile karşılaşma durumlarının ve kaza nedenlerinin incelenmesi. Türk Geriatri Dergisi. 2005;8(1):17-21.
Erkal S. Ev kazalarının tanımı. İn: Erkal S, editor. Ev kazaları. Ankara: Detay Yayıncılık; 394,2011.
Koç A. İnme’de Günlük Yaşam Aktiviteleri. Gülhane Tıp Dergisi. 2012;54(3):254-260.
Uzun N. Yaşlılarda düşmeye yol açan faktörler ve koruyucu rehabilitasyon yaklaşımları. Sağlık Bilimleri ve Meslekleri Dergisi. 2018;5(2):267-274.
Subaşı F. Koruyucu Rehabilitasyon ve Fizyoterapist. İnal HS, editör. Engellilerde Koruyucu Rehabilitasyon ve Rekreasyon. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 14-8, 2018.
Midi İ, Afşar N. İnme risk faktörleri. Klinik Gelişim. 2010;10(1):1-14.
Gök Nokay D. Akut hemipleji hastalarında ev erişilebilirlik uygulamaları farkındalık değerlendirilmesi [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul: Bahçeşehir Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2019.
Şenocak Ö, El Ö, Söylev GÖ, Avcılar S, Söylev GÖ, Avcılar S, et al. İnme sonrasında yaşam kalitesini etkileyen faktörler. J Neurol Sci. 2008;25(3):169–75.
Üzen Ş. İnmeli Hasta Ve Yakınının Hastalığa Verdiği Tepkinin Değerlendirilmesi [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2010.
Mollaoğlu M. Nöroloji Yoğun Bakım Ünitelerinde Yatan İnmeli Hastalarda Basınç Ülserleri. Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi. 2007;11(1):19-27.
Totur B, Dıramalı A. Basınç yaralarının önlenmesinde % 100 pamuklu havluile havalı yatak kullanımının etkinliği. Ege Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Dergisi. 2011;27(3):35-44.
Gökmen B. Subakut inmeli hastalarda ayna terapisinin iyileşmeye etkisi [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul: Bahçeşehir Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2019.
O'Donnell MJ, Xavier D, Liu L, Zhang H, Chin SL, Rao-Melacini P, et al. Risk factors for ischaemic and intracerebral haemorrhagic stroke in 22 countries (the INTERSTROKE study): a case-control study. Lancet. 2010;376(9735):112-123.
Alam MR, Reaz MBI, Ali MAM. A Review of Smart Homes—Past, Present, and Future. IEEE Transactions on Systems, Man, and Cybernetics. 2012;42(6):1190-1203.
Doruk Kondakcı D, Kılavuz A. Geriatrik Bireylerde Düşme Riskinin Değerlendirilmesi. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi. 2020;13(1):56-63
Kıvılcım B. Omurilik Felçli Bireyler İçin SCADA Sistemi ve Güneş Paneli İle Desteklenmiş Akıllı Ev Model Uygulaması [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul: Bahçeşehir Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2019.
Özsan M, Hasret F. Görme engelli bireylerin günlük yaşamını kolaylaştırmak adına bir önerme ;Braille Alfabeli Giysiler. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi. 2017;5:89-94.
Çağlar S. Engellilerin erişilebilirşik hakkı ve Türkiye'de erişilebilirlik. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 2012;61(2):541-598.
Nunes T, Barros R, Evans D, Burman D. Improving deaf children’s working memory through training. Int J Speech Lang Pathol. 2014;2(2):51-66.
TSE9111
Kınalı G. Rehabilitasyonda Topluma Katılımın İki Anahtarı: Erişilebilirlik ve Evrensel Tasarım. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi “Erişilebilirlik” Özel Sayısı. 2020;1:105-118
Aydıner Boylu A. Yaşlılıkta Yaşam Kalitesi ve Konut İlişkisi. Toplum ve Sosyal Hizmet. 2013;24(1):145-156 .
