İş Yerlerinde Ergonomik Yaklaşımlar
Özet
Ergonomi, işin ve çalışma ortamının insanın fiziksel, duyusal ve mental özelliklerine uyarlanmasını hedefleyen disiplinler arası bir bilim dalıdır. Hayatın büyük bölümünün iş yerinde geçmesi, bu ilkelerin işçi sağlığı ve üretim verimliliği üzerindeki önemini artırmaktadır. İş yerlerinde ergonomik düzenlemelerin yapılmaması, özellikle sağlık çalışanları gibi riskli gruplarda kas ve iskelet sistemi hastalıklarına, iş gücü kaybına ve ciddi iş kazalarına zemin hazırlamaktadır. Sosyal Güvenlik Hukuku kapsamında meslek hastalıkları beş grupta sınıflandırılmakta olup, ülkemizde koruma kapsamının geliştirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Risk seviyelerinin belirlenmesinde RULA, REBA ve QEC gibi bilimsel postür analiz yöntemleri aktif olarak kullanılmaktadır. Meslek hastalıkları ve iş kazalarından korunmak amacıyla, çalışanların antropometrik özelliklerine uygun çalışma alanlarının ve hareketli platformların tasarlanması büyük önem taşımaktadır. Ayrıca, iş yerlerinde fizyoterapistler eşliğinde kişiye özel planlanan kuvvetlendirme ve germe egzersizleri ile gün içine yayılan kısa süreli dinlenme araları, kas yükünü hafifleterek tükenmişliği önlemektedir. Sonuç olarak, çalışanların geri bildirimlerine dayalı ergonomik müdahale programları ve sürekli eğitim desteği, hem yaşam kalitesini optimize etmekte hem de işletmelerin üretim kalitesi ve verimliliğini artırmaktadır.
Ergonomics is an interdisciplinary field that aims to adapt the work, products, and environment to human physical, sensory, and mental characteristics. Since a significant portion of life is spent at work, ergonomic principles are crucial for protecting worker health and enhancing productivity. The absence of ergonomic adjustments leads to musculoskeletal disorders, repetitive trauma, and occupational accidents, particularly among high-risk groups like healthcare professionals. Under social security laws, occupational diseases are categorized into five groups, indicating a need to expand insurance coverage in developing contexts. To mitigate risks, assessment tools such as RULA, REBA, and QEC are utilized to analyze working postures and identify deformities. Preventing these conditions requires designing workspaces, monitors, and equipment tailored to the biometric and anthropometric measurements of employees. Furthermore, implementing customized stretching and strengthening exercises guided by physical therapists, along with short rest breaks, relieves muscle tension and prevents burnout. Ultimately, ergonomic intervention programs supported by employee feedback and occupational health training not only optimize the overall quality of life for society but also boost industrial efficiency and economic performance.
Referanslar
Engür MO, Chaushogly K. İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Orman Fakültesi Orman Endüstri Mühendisliği Bölümü. Ergonomi. 2019;2(2): 69-77.
Çiçek, H, Çağdaş, A. Ergonomik faktörlerin çalışan performansına olan etkileri. Ohs Academy. 2020;3(2):135-143.
Ergonominin tarihsel gelişimi, dünyada ve Türkiye’ de ergonomi, 2019. Erişim tarihi: 10.05.2021 https://docplayer.biz.tr/108356064-Unite-ergonomi-dr-ercument-n-dizdar-icindekiler-hedefler-ergonominin-tarihsel-gelisimi-dunyada-ve-turkiye-de-ergonomi.html
Arıcı, K. Türk sosyal güvenlik hukuku. Ankara: Gazi Kitabevi; 2015.
Baştaş M. 6331 Sayılı kanun sonrası iş kazalarının bildirileceği süreler ve bildirim yapılacak kurumlar, SMMO; 2013.
MEB, Mesleki gelişim: İş güvenliği ve işçi sağlığı; 2014:26.
Mülayim BO. İş kazası ve meslek hastalıkları kavramları, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. 2006.
Onat Ö. Hollanda’da ekonomik sektörlere göre meslek hastalıkları insidansı. Mesleki Sağlık ve Güvenlik Dergisi. 2014;14:51-52.
Carlton RS. The effects of body mechanics instruction on work performance. The American Journal of Occupational Therapy. 1987;41(1):16-20.
Kınalı G. Kişilerde fiziksel uygunluk seviyesi ve işe bağlı fiziksel risk faktörleri ile kas iskelet sistemi rahatsızlıkları arasındaki ilişki. 2008:11.
Loewenson R. Globalization and occupational health: A perspective from southern Africa, Bulletin of the World Health Organization. 2001;79:863-868.
Karadeniz O. Dünyada ve Türkiye’de iş kazaları ve meslek hastalıkları ve sosyal koruma yetersizliği, Çalışma ve Toplum Ekonomik ve Hukuk Dergisi; 2012;3,34:15-75.
Güleryüz Ö. Küresel gelişmeler ışığında Türkiye'de tekstil sektörü ve geleceği. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. 2011.
Uzun M, Müngen U. Çalışma ortamında ergonomik koşulların işçi sağlığı ve iş kazaları açısından önemi. 3. İşçi sağlığı ve iş güvenliği sempozyumu; 21-23 Ekim2011; Çanakkale.
Özcan E, Kesiktaş N. Mesleki kas iskelet hastalıklarından korunma ve ergonomi. İş Sağlığı ve Güvenliği Dergisi. 2007;34:6-9.
Papadopoulos G, Georgiadou P, Papazoglou C, Michaliou K. Occupational and public health and safety in a changing work environment: An integrated approach for risk assessment and prevention. Safety Science. 2010;48(8):943-949.
Bölükbaşı N. Sağlık çalışanlarında bel ve üst ekstremiteye ilişkin kas-iskelet sistemi sorunları. Sağlık çalışanlarının sağlığı 1. Ulusal Kongresi Kongre Kitabı, Ankara. 1999:26-28.
Tunç P. Sağlık çalışanlarında kas iskelet sistemi bozuklukları ile ilgili yaşam kalitesini etkileyen faktörler. 2008:62.
Savaş F. Medulla spinalis yaralanmaları sonrası nöropatik ağrı değerlendirmesi. 2009:17.
Ahlberg-Hulten GK, Theorell T, Sigala F. Social support, job strain and musculoskeletal pain among female health care personnel. Scand J Work Environ Health. 1995;21:435-439.
H. Yücel, Diş hekimlerinde çalışma postürleri ve ağrı ilişkisi. Sağlık Profesyonelleri Araştırma Dergisi, 2021; 3(3): 129-136.
Tunçay SU, Yeldan İ. Is physical inactivity associated with musculoskeletal disorders? 2013;25(4):147-155.
Özdinç SA, Kokino S, Hakgüder A, Gezici B, Turan FT. Farklı bölge kas iskelet sistemi hastalıklarında yaşam kalitesinin karşılaştırılması. Fizyoterapi ve Rehabilitasyon.2008; 19(3):123-128.
E Habibi, M Feredian. Prevelance of musculo skeletal disorders and associated lost work days in steel making ındustry, Iranian J Public Health. 2008:88-91.
Madeleine P, Vangsgaard S, Hviid Andersen J, Ge HY, ArendtNielsen L. Computer work and self-reported variables on anthropometrics, computer usage, work ability, productivity, pain, and physical activity. BMC Musculoskelet Disord. 2013;14:226.
Yakut H, Yakut Y. Türkiye’deki fizyoterapistlerde kas iskelet sistemi yaralanmaları, yorgunluk ve mesleki memnuniyetin değerlendirilmesi. Fizyoterapi ve Rehabilitasyon. 2011;22(2):74-80.
Aksüt G, Eren T, Tüfekçi M. Ergonomik risk faktörlerinin sınıflandırılması: Bir literatür taraması. Ergonomi.2020;3(3),169-192.
Cetişli N. Tekstil endüstrisi çalışanlarında mesleki risk faktörlerinin vücut Sistemleri Üzerine Etkileri. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi. Ankara. 2000.
Koseoglu Ö, Esin MN. Occupational health nursing in Turkey: An international update. Workplace Health. 2015;63(1):33-38.
Demirbilek, T, Çakır Ö. Kişisel koruyucu donanım kullanımını etkileyen bireysel ve örgütsel değişkenler. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi Dergisi. 2016; 23(2):173-191.
Yamamoto S, Loerbroks A, Terris DD. Measuring the effect of workplace health promotion interventions on “presenteeism”: A potential role for biomarkers. Prev Med. 2009; 48(5): 471-2.
Özoğul, B, Çimen, B, Kahya, E . Bir metal sanayi işletmesinde ergonomik risk analizi. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, Özel sayı: Ergonomics. 2017;159-175.
MctAmney L., Corlett E.N., RULA: A survey method for the investigation of work-related upper limb disorders, Appl Ergon.1993:24(2),91-99.
Can GF, Fığlalı N. Görüntü işleme temelli hızlı üst ekstremite değerlendirme yöntemi. Journal of the Faculty of Engineering and Architecture of Gazi University. 2017;32:3:719-731.
Kahraman MF. Ergonomik risk değerlendirme yöntemlerinin çok ölçütlü karar verme teknikleri ile önceliklendirilmesi ve bütünleşik bir model önerisi. Ankara Gazi Üniversitesi, Yüksek Lisans Tezi. 2012.
http://ergonomiriskanalizi.com/rulaergonomiriskanalizi.html Erişim Tarihi: 13.06.2021
http://kaizenatolyesi.com.tr/ergonomi-risklerini-dusurmek-icin-en-etkili-4-yontem-nedir Erişim tarihi 11.05.2021
Oral A, Gönen D, Karaoğlan, AD, Tuncer C, Kundakçı SS. Makina montajında zaman israfının kaldırılması için REBA ve MURİ Çalışması, Journal of Engineering Sciences and Design. 2017;102–111.
REBA, http://ergonomiriskanalizi.com/rebaergonomiriskanalizi.html Erişim Tarihi: 13.06.2021
Özcan E, Sakar NK, Alptekin HK, Özcan EE. Mesleki kas iskelet risklerinin değerlendirilmesinde QEC ölçeğinin (Quick exposure check-Hızlı maruziyet değerlendirme) Türkçe uyarlamasının güvenilirliği. İstanbul Tıp Fakültesi Dergisi, 2007;70:98-102.
Bennell KL, Ahamed Y, Jull G, Bryant C, Hunt MA, Forbes AB, et al. Physical Therapist-delivered pain coping skills training and exercise for knee osteoarthritis: Randomized controlled Trial. Arthritis Care Res. 2016;68(5):590-602.
Cavlak U, Aslan BU, Yağcı N, Altuğ F. Kronik muskuloskeletal ağrının fizyoterapi-rehabilitasyon ile yönetimi. Turkiye Klinikleri J Physiother Rehabil-Special Topics. 2015;1(1):70-90.
Wada T, Matsumoto H, Hagino H. Customized exercise programs implemented by physical therapists improve exercise-related self-efficacy and promote behavioral changes in elderly individuals without regular exercise: a randomized controlled trial. BMC Public Health. 2019;9:19(1):917.
Akpınar T. Ofis çalışanlarının sağlığının korunmasında çözüm önerisi olarak ergonomi bilimi. Balkan and Near Eastern Journal of Social Sciences. 2018:04(02):76.
G. Konakoğlu, Aktivite Ergonomisi, Aktivite Temelli Ergoterapi, Ed. H.Yücel, Bölüm 29, sayfa: 493-518. Hipokrat Kitabevi, 2020, ISBN: 978-605-7874-81-8.
