Farklı İş Kollarında Koruyucu Yaklaşımlar
Özet
İş sağlığı ve güvenliği (İSG), bireyin fiziksel, zihinsel ve sosyal iyilik halini korumayı ve çalışma ortamındaki riskleri proaktif yöntemlerle yönetmeyi amaçlayan çok disiplinli ve dinamik bir alandır. Çalışma hayatının bireysel kimlik, benlik saygısı ve toplumsal düzen üzerindeki benzersiz olumlu etkilerine karşın, yeterli koruma ve önleme mekanizmaları sağlanmadığı takdirde işyeri koşulları ciddi fiziksel ve psikososyal rahatsızlıklara yol açabilmektedir. İşyerlerinde karşılaşılan tehlikeler; fiziksel, kimyasal, biyolojik ve psikososyal olmak üzere dört temel kategoride sınıflandırılmakta ve bu faktörlerin çalışan performansı ile kurumsal verimlilik üzerindeki doğrudan etkileri incelenmektedir. Dünya Sağlık Örgütü'nün Sağlıklı İşyeri Modeli temelinde; fiziksel çevre, psikososyal ortam, kişisel sağlık kaynakları ve kurumsal toplum katılımı gibi unsurlar bütüncül bir çerçevede değerlendirilmektedir. Tarım, gıda, madencilik, tekstil, metal, inşaat ve sağlık gibi yasal olarak belirlenen yirmi ana iş kolu özelinde karşılaşılan sektörel riskler; mühendislik kontrolleri, idari düzenlemeler ve kişisel koruyucu donanım kullanımı gibi kontroller hiyerarşisi ilkeleriyle detaylandırılmaktadır. Sonuç olarak, iş kazaları ile meslek hastalıklarının önlenmesinde kaynakta koruma stratejilerinin, ergonomik tasarımların ve sürekli eğitim programlarının titizlikle uygulanması, iş gücü sağlığının korunması ve sürdürülebilir üretkenliğin optimizasyonu açısından kritik bir öneme sahiptir.
Occupational health and safety (OHS) represents a comprehensive, multidisciplinary approach dedicated to promoting the physical, mental, and social well-being of individuals while systematically mitigating workplace hazards. Although professional engagement positively reinforces personal identity, self-esteem, and social order, inadequate preventive measures inherently expose employees to severe physical and psychosocial risks within the working environment. Workplace hazards are systematically categorized into physical, chemical, biological, and psychosocial dimensions, illustrating their direct ramifications on overall employee performance and organizational productivity. Guided by the World Health Organization’s Healthy Workplace Model, a holistic framework is established to address the physical and psychosocial work environments, personal health resources, and broader enterprise community involvement. Specific operational risks within twenty major distinct industries—including agriculture, food processing, mining, textiles, metallurgy, construction, and healthcare services—are thoroughly detailed alongside pragmatic interventions based on the hierarchy of controls, such as engineering safeguards, administrative adjustments, and personal protective equipment. Ultimately, prioritizing primary prevention strategies, ergonomic workplace designs, and robust continuous training programs remains paramount to effectively eliminating occupational accidents and diseases, thereby safeguarding workforce health and optimizing sustainable organizational efficiency.
Referanslar
Abaoğlu H, Demirok T, Kayıhan H. Burnout and its relationship with work-related factors among occupational therapists working in public sector in Turkey. Scandinavian Journal of Occupational Therapy. 2021;28(4):294-303.
World Health Organization. Occupational health: A manual for primary health care workers. [Internet] Regional Office for the Eastern Mediterranean; 2002. [cited 2021 June 13]. Available from: https://apps.who.int/iris/handle/10665/116326
Manuel M, Daphnie L, D’cunha S, Suresh S. A study to assess the awareness regarding occupational health hazards among the employees in the laundry department of a selected hospital. Muller Journal of Medical Science and Research. 2015;6(1):40-44.
Cabeças JM. Taxonomy to characterize occupational hazards (risk factors) at the workplace level. Work. 2015;51(4):703-713.
Dhahir DM, Al Mayahi NY. Assessment of health workers knowledge toward occupational health and safety program in Alkut City’s Primary Health Care Centers. Medico Legal Update. 2021;21(1):1536-1541.
Nafuna BA. Occupational Safety and Health Hazards in Work Places: A Case Study of Sugar Corporation of Uganda Limited. PhD Thesis. Makerere University; 2019.
Korhan O, editor. Occupational Health. BoD–Books on Demand. [Internet]. Intech Open; 2017. [cited 2021 June 13]. Available from: https://www.intechopen.com/books/occupational-health
Dutkiewicz J, Cisak E, Sroka J, Wójcik-Fatla A, Zajac V. Biological agents as occupational hazards-selected issues. Annals of Agricultural and Environmental Medicine. 2011;18(2):286-293.
Montano D. Chemical and biological work-related risks across occupations in Europe: A review. Journal of Occupational Medicine and Toxicology. 2014;9(1):1-13.
Leitao AS. Management Of Safety Climate and The Psychosocial Work Environment–New Challenges for Occupational Health and Safety Professionals? PhD Thesis. University College Cork; 2015.
Leppink N. Socio-economic costs of work-related injuries and illness: Building synergies between occupational safety health and productivity. ILO Labour Report. [Internet]. 2015. [cited 2021 June 13]. Available from: https://www.ilo.org/wcmsp5/groups/public/---europe/---ro-geneva/---ilo-rome/documents/genericdocument/wcms_415608.pdf
George JM, Jones GR. Understanding and managing organizational behaviour. 8th ed. New Jersey,USA: Pearson Education, Prentice Hall; 2012.
Ogundare OS. Impact of Economic Recession on Labour Casualization in the Nigerian Manufacturing Sector. PhD Thesis. Ladoke Akintola University of Technology; 2020.
Ogundare OS. Assessment of the impact of occupational hazards on employee performance in Slug Cement Nigeria Limited. Fountain University Osogbo Journal of Management. 2020;5(1):202-218.
Wilson MG, Dejoy DM, Vandenberg RJ, Richardson HA, Mcgrath, AL. Work characteristics and employee health and well-being: Test of a model of healthy work organization. Journal of Occupational and Organizational Psychology. 2004;77(4):565-588.
Burton J, World Health Organization: WHO Healthy workplace framework and model: Background and supporting literature and practices. Geneva, Switzerland: World Health Organisation; 2010.
Kortum E. The WHO Healthy Workplace Model: Challenges and opportunities. Contemporary Occupational Health Psychology: Global Perspectives on Research and Practice. 2014;3:149-164.
Alli BO. Fundamental principles of occupational health and safety. 2th ed. Geneva: International Labour Organization; 2008.
Akpınar T, Özyıldırım, K. Trakya Bölgesi’nde Tarımsal Faaliyette Bulunan Çiftçilerin İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından Değerlendirilmesi. Çalışma ve Toplum. 2016;(3):1231-1270.
İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü. Tarımda İş Sağlığı ve Güvenliği Rehberi.
Parlak T, Barışık, T. “Türkiye'de Gıda Ürünlerinin ve İçecek İmalatının İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından Değerlendirilmesi”. Uluslararası Hakemli İş Güveliği ve Çalışan Sağlığı Dergisi. 2018;45-72.
Dinçer Ö, Utlu Z. Restoran sektöründe yaşanan iş kazalarını önlemede iş sağlığı ve güvenliğinin önemi. Aydın Gastronomy. 2017;1(2):41-50.
Toygar ŞA, Orhaner E. Madencilik Sektörünün İş Sağlığı ve Güvenliği Politikaları Açısından Politika Haritalama Yöntemiyle Analizi. Çalışma ve Toplum. 2018;58(3).
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu Başkanlığı. Maden Sektörü İşyerlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Rehberi (İş Teftiş Sisteminin Geliştirilmesi Projesi). Ankara: 2009.
Çımrın AH. Meslek astımı-Türkiye gerçeği. Toraks Dergisi. 2000;1:87-89.
Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik. Ankara: 2013.
Korkmaz O. Türkiye kimya sanayinde işçi sağlığı ve iş güvenliği. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi. 2011;7(14):129-144.
Bohle P. Managing Occupational Health and safety: A Multidisciplinary Approach. 2 nd Edition. Malaysia: Palgrave Macmillan Australia; 2000.
Gönüllü MT, Avşar Y, Arslankaya E, Tosun İ. Değişik Endüstri Birimlerinde Oluşan Gürültülerin Araştırılması ve İşitme Sağlığı Açısından Değerlendirilmesi. 2002.
Kariptaş FS, Yarael B, Ünver B. Ofis Mekanlarında Ergonominin Çalışanlar Üzerindeki Psikolik ve Psikolojik Etkileri. 18. Ulusal Ergonomi Kongresi. Gaziantep: 2012.
Atılgan T, Dengizler İ. Hazır Giyim Sektöründe Örgütsel Stres Üzerine Bir Araştırma, Dokuz Eylül Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 2007;9(2):62-93.
Ergin H, Mergen A. Hazır giyim mağazacılık sektöründe iş kazaları ve çözüm önerileri: Örnek bir uygulama. Marmara Fen Bilimleri Dergisi. 2017;29(1):29-38.
İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü. Ağaç Ürünleri İmalatı Sektöründe İş Sağlığı ve Güvenliği Rehberi. İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma Projesi (İSGAP). Ankara: 2018.
Taylor P, Baldry C, Bain P, Ellis V. A Unique Working Environment: Health, Sickness and Absence Management in UK Call Centres. Work, Employment and Society. 2003;17(3):435-458.
Yıldız AN, Gedikli FG, Küçükbiçer B. Vardiyalı Çalışmalarda İş Sağlığı Ve Güvenliği Konuları. 1.baskı. Ankara: Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu Yayını; 2012.
Ocak F. Telekomünikasyon sektörü arıza tesis ve bakım işlerinde iş sağlığı ve güvenliği uygulamaları [Yüksek Lisans tezi]. İstanbul: İstanbul Medeniyet Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü; 2019.
Fişek A, Taşyürek M. Matbaacılık İşkolunda İş Sağlığı Güvenliği. 2019.
Erdim H, Türkman A, Atalar C. Matbaalarda İş Sağlığı ve Güvenliği El Kitabı. Lefkoşa: KKTC Taş Ocakları Vakfı; 2010.
Dünya Sağlık Örgütü. İş Kazaları Güvenlik Yönetimi ve Psikolojisi. 2002.
Güven H. Banka çalışanlarında en sık görülen mesleki hastalıkların istatistiksel ve ergonomik açıdan incelenmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Malatya: İnönü Üniversitesi; 2007.
Turan Ö. Ofis Çalışmalarında Ergonomik Risklerin İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından Değerlendirilmesi [Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul: İstanbul Aydın Üniversitesi İş Sağlığı ve Güvenliği Ana Bilim Dalı; 2016.
Ulukan İC, Baraz AB, Tutal O. Büro Teknolojileri. Ankara: Anadolu Üniversitesi; 2014.
Reddy S, Manuel R, Sheridan E, Sadler G, Patel S, Riley P. Brucellosis in the UK: a risk to laboratory workers? Recommendations for prevention and management of laboratory exposure. J Clin Pathol. 2010;63:90-92.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü. Çimento Üretim Süreçlerindeki İş Sağlığı ve Güvenliği Risklerinin Tespiti ve Çözüm Önerileri. 2016.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü. Meslek Hastalıkları ve İş İle İlgili Hastalıklar Tanı Rehberi.
Bull N. Mandatory use of eye protection prevents eye injuries in the metal industry. Occup Med Oxf Engl. 2007;57(8):605-606.
Kebapçı HG, Scalia D, De Laurentiis I, Kebapçı İ, Urbancikova N, Ruseva, S, et al. Metal Sanayi Sektöründe İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitim Modülü. 1.Baskı. Ankara: Sonçağ Yayıncılık Matbaacılık Reklam San.Tic.Ltd.Şti; 2018.
ILO (International Labour Office) [homepage on the Internet]. Available from: http://laborsta.ilo.org.
CW Liao, YH Perng. Data Mining For Occupational Injuries In The Taiwan Construction Industry. Safety Science. 2008;46:1091–1102.
Çavuş A. Türkiye’de inşaat sektöründeki iş kazalarının sınıflandırılarak nedenlerinin incelenmesi. Akademik Platform Mühendislik ve Fen Bilimleri Dergisi. 2015;4(2).
Buica G, Anca A, Beiu C, Pasculescu D, Dobra R. The impact of occupational risks in the energy sector activities in order to ensure the health and safety of operating and maintenance personnel. 2017.
Türkiye İstatistik Kurumu [homepage on the Internet]. İthalat ve İhracatta Kullanılan Ulaşım Yollarının Dağılımı 2014 – 2018. Available from: tuik.gov.tr
A Tan. TBMM Türkiye Trafik Güvenliği Araştırma Komisyonu Raporu. 2000.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü. Kara Yolu Yolcu Taşımacılığında İş Sağlığı ve Güvenliği. 2014.
İşler S. Tersanelerde yaşanan iş kazalarının incelenmesi: iş sağlığı ve güvenliği bağlamında risk analizi. İstanbul: Yeni Yüzyıl Üniversitesi; 2016.
Thiede I, Thiede M. Quantifying the costs and benefits of occupational health and safety interventions at a Bangladesh shipbuilding company. Int J Occup Environ Health. 2015;21(2):127-136.
Meydanlıoğlu A. Sağlık çalışanlarının sağlığı ve güvenliği. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi. 2013;2(3):192-199.
Bayhan, S. Ankara Üniversitesi Cebeci Sağlık Yüksekokulu hemşirelik bölümü öğrencilerinin ve Tıp Fakültesi hemşirelerinin mesleki riskler konusunda bilgi düzeyi [Yüksek Lisans Tezi ]. Ankara: Ankara Üniversitesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı; 2005.
Kırılmaz H, Yorgun S, Atasoy A. Sağlık çalışanlarında psikososyal risk faktörlerini belirlemeye yönelik bir araştırma. Int. J. Cult. Stud. 2016;2(1):66-82.
Solmaz M, Solmaz T. Hastanelerde İş Sağlığı ve Güvenliği. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2017;6(3):147-156.
Kavurmaci A, Demirdelen D. Turizm Sektöründe İşçi Sağlığı ve Çalışan Güvenliği. I. Avrasya Uluslararası Turizm Kongresi. 2015;26-38.
Altınel Ö, Türksoy N. Konaklama İşletmelerinde İş Sağlığı ve Güvenliği. Cataloging-In-Publication Data. 2017.
Knight A. In the line of duty: 1999 survivors’ club anniversary update. The Police Chief. 1999;66(5):45–51.
Harmancı FM, Doğan SA. Güvenlik Yönetiminde İş güvenliğinin Sağlanması. In: Harmancı FM, Doğan SA, Dağlar M, editors. Güvenlik Sektöründe Taktiksel Yöneticilik. Ankara: Nobel Yayınları; 353-378,2014.
Canadian Centre for Occupational Health and Safety [homepage on the Internet]. Available from: https://www.ccohs.ca/oshanswers/hsprograms/confinedspace_intro.html
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü. Belediyelerin Park ve Bahçe İşlerinin İş Sağlığı ve Güvenliği Yönünden İncelenmesi. 2016.
