Çevresel Atık Farkındalığı ve Su Okuryazarlığı
Özet
Yerkürenin dengesini sürdüren doğal döngüler ve insan faaliyetlerinin çevre üzerindeki etkileri, atık yönetimi ve su okuryazarlığı ekseninde büyük bir önem taşımaktadır. Lovelock’ın dünyayı bütünsel ve dengede kalmaya çalışan tek bir canlı organizma olarak ele alan Gaia hipotezinden yola çıkılarak, ekosisteme yapılan her müdahalenin düzensizliği, yani entropiyi artırdığı görülmektedir. Doğadaki diğer canlıların atıkları ayrıştırıcılar vasıtasıyla ekosisteme yeniden kazandırılabilirken, insan kaynaklı üretim ve tüketim faaliyetleri sonucunda oluşan yapay atıklar, özellikle de plastikler doğada yüzyıllarca bozulmadan kalmaktadır. Denizlerde biriken plastikler mikroplastiklere dönüşerek besin zinciri yoluyla insan sağlığını ve su döngüsünü doğrudan tehdit etmektedir. Dünyadaki toplam su varlığının yalnızca yüzde 3.5'ini oluşturan tatlı suların kirlenmesi, artan nüfus ve aşırı kullanım sebebiyle küresel bir kriz doğurmaktadır. Suyun canlı yaşamı ve metabolizma için taşıdığı hayati önem; doğru miktar, doğru zaman, doğru maliyet ve doğru kalite ilkelerini içeren 4D kuralı ile açıklanmaktadır. Sonuç olarak, su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimi, korunması ve kirliliğin azaltılması için bireylerin su döngüsü ve çevre konularında bilimsel bilgi, farkındalık ve eyleme geçme iradesine sahip olmasını ifade eden "su okuryazarlığı" kavramının geliştirilmesi kritik bir zorunluluktur.
Natural cycles maintaining Earth's balance and the impacts of human activities on the environment carry immense significance through the lens of waste management and water literacy. Based on Lovelock’s Gaia hypothesis, which considers the Earth as a holistic, self-regulating living organism, every external intervention increases disorder, or entropy. While the waste of other living organisms is reintegrated into nature by decomposers, anthropogenic waste resulting from production and consumption—especially plastics—remains undegraded for centuries. Plastics accumulating in oceans break down into microplastics, directly threatening human health and the water cycle via the food chain. The pollution of freshwater, which constitutes only 3.5% of the world's total water, leads to a global crisis due to overconsumption and population growth. The vital importance of water for living organisms and metabolism is explained through the 4R principles: right quantity, right time, right cost, and right quality. Consequently, for the sustainable management and protection of water resources, developing the concept of "water literacy"—defined as individuals possessing scientific knowledge, awareness, and the proactive willingness to protect water systems—is a critical imperative.
Referanslar
Seçilmiş E. Gaia: Ekoloji ve iktisat. İktisat ve Toplum. 2017;80:23-28.
Lovelock J. Gaia: A new look at life on earth. New York:Oxford University Press; 1979.
Baydar V, Ersoy AF. Sosyal hizmet ve çevre: Ekososyal yaklaşım. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi.2017;52(2):236-247.
Kleidon A, Lorenz R. Entropy production by Earth system processes. In: Kleidon A, Lorenz R, editors. Non-equilibrium thermodynamics and the production of entropy, life Earth, and beyond. Berlin-Heidelberg:Springer-Verlag;1-20,2005.
Kleidon A. Non-equilibrium thermodynamics, maximum entrpy production and Earth-system evolution. Philosophical Transactions of The Royal Society. 2010;368:181-196.
Güney E. Türkiye’de çevre sorunları. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım; 2004.
Karasu A. Çevresel Atıkları, Nedenleri, Çevresel Atıkların Geri. Dönüştürülmesi ve Yenilenebilir Enerji Olanaklarının Araştırılması. Bilecik: Şeyh Edebali Üniversitesi;2014.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı [homepage on the internet]. Ankara: Atıklar. [cited 20 Nisan 2021]. Available from: https://webdosya.csb.gov.tr/db/bolu/icerikler/atiklar-20180222082452.pdf.
Resmi Gazete [homepage on the internet] Ankara: Atık yönetimi yönetmeliği.[updated 2 Nisan 2015, cited 20 Nisan 2021]. Available from: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm.
Ekolojist.net [homepage on the internet]. Tüm detayları ile sıfır atık projesi. [updated 26 Temmuz 2018; cited 20 Nisan 2021]. Available from: https://ekolojist.net/tum-detaylari-ile-sifir-atik-projesi/
Gündüzalp A.A, Güven S. Atık, çeşitleri, atık yönetimi, geri dönüşüm ve tüketici: Çankaya Belediyesi ve semt tüketicileri örneği. Hacettepe Üniversitesi Sosyolojik Araştırmalar E-Dergisi. 2016: 1-19.
Geyer R, Jambeck J.R., Law K. L. Production, use, and fate of all plastics ever made. Science Advances. 2017;3(7):1-6.
Brooks A L, Wang S, Jambeck J R. The Chinese. İmport ban and its impact on global. Plastic. Trade. Science Advances.2018;4(6):1-8.
Liang Y, Quanyin T, Qingbin S, Jinhui L. An analysis of theplastic waste trade and management in Asia. Waste Management. 2020;119(2021):242-253.
Iberdrola [homepage on the internet]. West Sussex: Discover the plastic islands that pollute our oceans.[cited 22 Ocak 2021]. Available from: https://www.iberdrola.com/environment/5-garbage-patches-in-the-ocean.
The Watercourse. Conserve water educators’ guide. 3rd ed. Montana: The Watercourse; 2003.
Ulusoy K. Küresel ticaretin son hedefi: Su pazarı. Ankara: Kristal Kitabevi; 2007.
Campbell NA, Reece JB. Biology. 8th ed. San Francisco: Pearson, Benjamin Cummings; 2008.
Şahin B. Çevre bilimi, çevre için eğitim. İstanbul: Ra Kitabevi; 2008.
Yorulmaz H. Hiperglisemi ve beyin. Marmara Medical Journal. 2013;26:118-121.
Mergenthaler P, Lindauer U, Dienel GA, Meisel A. Sugar fort he brain: The role of glucose in physiological and pathological brain function. Trends Neurosci. 2013;36(10):587-597.
Kadıoğlu A, Demirbağ Z. Temel biyoloji. Trabzon: Derya Kitabevi; 2000.
ProjectWET Foundation. ProjectWET curriculum and activity guide generation 2.0. Montana:ProjectWET Foundation; 2011.
The United States Geologial Survey (USGS) [homepage on the Internet]. Virginia:The Headquarters; c1879-2021 [updated 2019 Sept. 30; cited 2021 Feb. 20]. Available from; https://www.usgs.gov/special-topic/water-science-school/science/how-much-water-there-earth?qt-science_center_objects=0#qt-science_center_objects
TÜBİTAK Popüler Bilim Kitapları. Dünyamız gezegenimizin doğa harikalarını keşfedin. Ankara: TÜBİTAK Kitaplar Müdürlüğü; 2019.
Tomanbay M. Dünyada su ve küresel ısınma sorunu. Ankara: Phoenix; 2008.
Amarasinghe UA, Sharma BR. Strategic analysis of the national river linking project (NRLP) of India, series 2. Workshop on analyses of hyrological, social and ecological issues of the NRLP. Colombo, Sri Lanka: International Water Management Institute; 2008.
Otaki Y, Sakura O, Otaki M. Advocating water literacy. Mahasarakham International. Journal of Engineering Technology. 2015;1(1):36-40.
Wood GV. Water literacy and citizenship: Education for sustainable domestic water use in the East Midlands. England:University of Nottingham;2014.
Wheeler G. Water literacy: Educator perspective, students’ knowledge, and possible misconceptions. International Symposium on Environmental Water Literacy; 2012 October; Japan
Benzvi Assaraf O, Orion N. Development of system thinking skills in the context of earth system education. Journal of Research in Science Teaching. 2005;42(5):518-560.
Ewing MS, Mills TJ. Water literacy in college freshmen: Could a cognitive imagery strategy improve understanding? Journal of Environmental Education. 1994;25(4):36-40.
Covitt BA, Gunckel KL, Anderson CW. Students’ developing understanding of water in environmental systems. The Journal of Environmental Education. 2009;40(3):37-51.
Shepardson DP, Bryan W, Michelle P, Schellenberg. L,Harbor J. Water transformation and storage in the mountains and at the coast: Midwest students’ disconnected conceptions of the hydrological cycle. International Journal of Science Education. 2009;31(11):1447-1471.
Çardak O. Science stuednts’ misconceptions of the water cycle according to their drawings. Journal of Applied Sciences. 2009;9:865-873.
Ursavaş N. Genç, O. Enhancing middle school students’ cognitive structure of water cycle through the use of water cycle educational game. Kastamonu Educational Journal. 2021;29(1):239-253.
Havu-Nuutinen S, Karkkainen S, Keinonen T. Primary school pupils’ perceptions of water in the context of STS study approach. International Journal of Environmental & Science Education. 2011;6(4):321-339.
Ursavaş N, Aytar A. Determining. The changes in water literacy understandings of teachers brought by action-oriented water training. In Gül A, Uzel N, editors, Current researches in environmental education. Lithuanian:SRA Academic Publishing; 15-38,2019.
Ursavaş N, Aytar A. Okulöncesi öğrencilerinin su farkındalığı ve su okuryazarlıklarındaki gelişimin incelenmesi: Proje tabanlı bir araştırma. İnformal Ortamlarda Araştırmalar Dergisi. 2018;3(1):19-45.
