Yaşlı Sağlığı ve Aile Hekimliği
Özet
"Yaşlı Sağlığı ve Aile Hekimliği" başlıklı çalışma, dünyada ve Türkiye'de hızla yükselen yaşlı nüfus oranına paralel olarak birinci basamak sağlık hizmetlerinde aile hekimlerinin üstlendiği kritik rolü ve bütüncül yaklaşımı ele almaktadır. Yaşlılığın kronolojik, biyolojik, psikolojik ve sosyal boyutlarıyla çok yönlü bir kavram olduğunu belirten metin; Dünya Sağlık Örgütü ve ulusal veriler ışığında nüfus projeksiyonlarını ve epidemiyolojik göstergeleri sunmaktadır. Aktif yaşlanma ile sağlığın geliştirilmesi ilkeleri doğrultusunda; düşmelerin, ev içi kazaların ve fonksiyonel kayıpların önlenerek yaşam kalitesinin artırılması hedeflenmektedir. Çalışmada; çok yönlü geriatrik değerlendirmenin, geçerli tarama testlerinin, kırılganlık ve sarkopeni takibinin hayati önemi vurgulanırken, çoklu ilaç kullanımı (polifarmasi) ile uygunsuz reçeteleme risklerine karşı STOP/START kriterleri ve Beers parametrelerinin kullanımı açıklanmaktadır. Ayrıca ileri yaş grubunda aşılama ve kanser taramaları gibi koruyucu hekimlik uygulamaları, yaşlı dostu birinci basamak standartları, etkili iletişim teknikleri ve COVID-19 pandemisinde aile hekimlerinin sunduğu sürekli bakım ve danışmanlık hizmetleri detaylandırılmaktadır. Bütüncül ve sürekli sağlık hizmeti anlayışıyla kaleme alınan bu kapsamlı eser; hekimler ve sağlık profesyonelleri için yaşlı sağlığının korunması, takibi ve yönetimine dair temel ve pratik bir başvuru rehberi niteliğindedir.
Referanslar
United Nations Department Of Economic and Social Affairs. World Population Ageing 2020 Highlights [Internet]. Vol. 40, Choice Reviews Online. 2002 [cited 2021 Jul 5]. p. 40-1307-40–1307. Available from: https://www.un.org/development/desa/pd/sites/www.un.org.development.desa.pd/files/undesa_pd-2020_world_population_ageing_highlights.pdf
T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi. Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliği [Internet]. Resmi Gazete-28539. 2013. Available from: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=17051&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
World report on ageing and health [Internet]. World Health Organization. 2015 [cited 2021 Jul 5]. Available from: https://apps.who.int/iris/handle/10665/186463
Organization WH. Active ageing: a policy framework. 2002. World Heal Organ Madrid, Spain [Internet]. 2012 Apr [cited 2021 Jul 6]; Available from: https://extranet.who.int/agefriendlyworld/wp-content/uploads/2014/06/WHO-Active-Ageing-Framework.pdf
Aközer M, Nuhrat C, Say Ş. Türkiye’de Yaşlılık Dönemine İlişkin Beklentiler Araştırması. Türkiye’de Yaşlılık Dönemine İlişkin Beklentiler Araştırması [Internet]. 2011 Dec 1 [cited 2021 Jul 6];27(27):103–28. Available from: https://dergipark.org.tr/tr/pub/spcd/227501
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). İstatistiklerle Kadın, 2020 [Internet]. 5 Mart 2021. 2021 Mar [cited 2021 Jul 6]. Available from: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Kadin-2020-37221
Türkiye İstatistik Kurumu. İstatistiklerle Yaşlılar, 2020 [Internet]. 18.03.2021. 2021 [cited 2021 Jul 6]. p. 1–10. Available from: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Yaslilar-2020-37227
Nüfus Projeksiyonları, 2013-2075. 2013;15–8. Available from: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Nufus-Projeksiyonlari-2013-2075-15844
Garrard JW, Cox NJ, Dodds RM, Roberts HC, Sayer AA. Comprehensive geriatric assessment in primary care: a systematic review. Aging Clin Exp Res [Internet]. 2020 Feb 9;32(2):197–205. Available from: https://doi.org/10.1007/s40520-019-01183-w
UNCU Y, Özçakır A. Yaşlı hastaya birinci basamakta yaklaşım. Turkish J Geriatr [Internet]. 2003 [cited 2021 Jul 5];6(1):31–7. Available from: http://geriatri.dergisi.org/uploads/pdf/pdf_TJG_123.pdf
Kurumu TCSBHS. Türkiye Sağlıklı Yaşlanma Eylem Planı ve Uygulama Programı 2015-2020 [Internet]. Ankara; 2015. Available from: https://sbu.saglik.gov.tr/Ekutuphane/Yayin/508
Birinci Basamak Hekimlerine Yönelik Yaşlının Evde Takip ve Değerlendirme Klavuzu. İzmir; 2010.
Aile, Çalışma ve sosyal Hizmetler Bakanlığı I. Yaşlılık Şurası Sonuç Bildirgesi [Internet]. Ankara; 2019 Feb. Available from: https://ailevecalisma.gov.tr/media/6168/i-yaslilik-surasi-sonuc-bildirisi.pdf
Aslan D. Aktif Yaşlanma Kavramı [Internet]. Available from: https://www.geriatri.org.tr/halksagligi?id=12
World Health Organization. Age-Friendly Primary Health Care Centres Toolkit [Internet]. World Health Organization. World Health Organization; 2008. Available from: https://www.who.int/ageing/publications/AF_PHC_Centretoolkit.pdf
Savaş S, Akçiçek F. Kapsamlı geriatrik değerlendirme. Ege Tıp Derg. 2010;49(3):19–30.
Mold JW, Mehr DR, Kvale JN, Reed RL. The importance of geriatrics to family medicine: a position paper by the Group on Geriatric Education of the Society of Teachers of Family Medicine. Fam Med [Internet]. 1995;27(4):234—241. Available from: http://europepmc.org/abstract/MED/7797001
Çok Yönlü Yaşlı Değerlendirmesi ve İzlem Klavuzu [Internet]. Ankara; 2019. Available from: https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/kronik-hastaliklar-engelli-db/hastaliklar/Yasli_Sagligi/rehberler/Cok_Yonlu_Yasli_Izlem_Klavuzu_2021.pdf
Şahin S, Cankurtaran M. Geriatrik sendromlar Geriatrics syndromes. Ege J Med [Internet]. 2010;49(3):31–7. Available from: http://egetipdergisi.com.tr/pdf/pdf_EGE_459.pdf
Türk Geriatri Derneği, Ankara Tabip Odası, Pratisyen Hekimlik Derneği. Bi̇ri̇nci̇ Basamak İçi̇n Temel Geri̇atri̇. Ankara; 2012. 1–79 p.
Çifçili S, editor. Aile Hekimleri için Yaşlı Sağlığına Bütüncül Yaklaşım. Birinci Ba. İstanbul: Deomed; 2011.
Aslan D, Gökçe Kutsal Y, www.turkgeriatri.org, editors. Güncel Geriatri El Kitabı. İstanbul: Nobel Tıp Yayınevleri; 2017.
Allen J, Gay B, Crebolder H, Heyrman J, Svab I, Ram P. The European Definition of General Practice/Family Medicine. Eur Acad Teach Gen Pract. 2005;
Öztürk Z, Gülen Uğraş K. Drug use and polypharmacy in elderly patients. J Tepecik Educ Res Hosp [Internet]. 2017;27(2):103–8. Available from: http://www.tepecikdergisi.com/jvi.aspx?pdir=terh&plng=tur&un=TERH-38258&look4=
Van Den Noortgate N, Petrovic M. The Importance of A Geriatric Approach In Medicine. Acta Clin Belg [Internet]. 2009 Feb 9;64(1):7–10. Available from: http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1179/acb.2009.003
Ozturk A, Ozenc S, Canmemis S, Bozoglu E. Yaşlılık Döneminde Koruyucu Sağlık Bakımı. Turkish J Fam Med Prim Care [Internet]. 2016;10(1):34–41. Available from: https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjfmpc/article/256214
T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Yaşli sağliği modülleri̇. 2011. 472 p.
Adult R, Schedule I. Recommended adult immunization schedule for ages 19 years or older. J Am Acad Physician Assist [Internet]. 2021 Apr;34(4):1–18. Available from: https://www.cdc.gov/vaccines/schedules/downloads/adult/adult-combined-schedule.pdf
Erişkin Bağışıklama Rehberi [Internet]. 2019. Available from: https://www.ekmud.org.tr/emek/rehberler/1-ekmud-rehberleri
Koldaş ZL. Vaccination in the elderly population. Turk Kardiyol Dern Arsivi-Archives Turkish Soc Cardiol [Internet]. 2017;45:124–7. Available from: http://archivestsc.com/jvi.aspx?un=TKDA-62379
Yaşlı Sağlığı Modülleri Eğitimciler İçin Eğitim Rehberi. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü; 2011.
Marques Lubenow JA, Roque Barrêto AJ, de Almeida Nogueira J, Oliveira Silva A. Access for the elderly to primary health care services: an integrative review. Int Arch Med [Internet]. 2016;1–13. Available from: http://imed.pub/ojs/index.php/iam/article/view/1484
Kocakoc N, Sahin S, Akcicek F. Elderly Friendly Hospital Concept First Application in Our Country: Izmir Model. Int J Sci Technol Res [Internet]. 2020 Mar;6(3):158–70. Available from: https://iiste.org/Journals/index.php/JSTR/article/view/51826
Active Ageing:Towards Age-friendly Primary Health Care Primary Health Care [Internet]. Available from: https://www.who.int/ageing/projects/age_friendly_standards/en/al_afs_en.pdf
Maarsingh OR, Henry Y, van de Ven PM, Deeg DJ. Continuity of care in primary care and association with survival in older people: a 17-year prospective cohort study. Br J Gen Pract [Internet]. 2016 Aug;66(649):e531–9. Available from: http://bjgp.org/lookup/doi/10.3399/bjgp16X686101
Wright B, Lockyer J, Fidler H, Hofmeister M. Roles and responsibilities of family physicians on geriatric health care teams: Health care team members’ perspectives [Internet]. Vol. 53, Canadian Family Physician. College of Family Physicians of Canada; 2007 [cited 2021 Jul 5]. p. 1954–5. Available from: www.cfp.ca.
Oflaz F. COVID-19 Pandemisi ve Yaşlılar [Internet]. 2020. Available from: https://korona.hasuder.org.tr/covid-19-pandemisi-ve-yaslilar/
Gökçe Kutsal Y, İlgili Ö. Impact of COVID-19 Among The Elderly Population. Turkish J Geriatr [Internet]. 2020 Dec 31;23(4):419–23. Available from: http://geriatri.dergisi.org/uploads/pdf/pdf_TJG_1209.pdf
Nemmezi Karaca S. Pandemide Birinci Basamak Bakış Açısı İle Yaşlı İzlemi. Klin Tıp Aile Hekim Derg. 2020;12(3):92–7.
Altın Z. Elderly People in Covid-19 Outbreak. J Tepecik Educ Res Hosp. 2020;30:49–57.
COVID-19 Aşısı Ulusal Uygulama Stratejisi [Internet]. T.C. Sağlık Bakanlığı. 2021. Available from: https://covid19asi.saglik.gov.tr/TR-77706/covid-19-asisi-ulusal-uygulama-stratejisi.html