Aile Hekimliğinde Laboratuvar Yönetimi
Özet
Uzm. Dr. Aylin Demirci tarafından kaleme alınan "Aile Hekimliğinde Laboratuvar Yönetimi" başlıklı çalışma, birinci basamak sağlık hizmetlerinde doğru tanı koyma, etkili tedavi planlama ve hasta takibini güvenle sürdürme süreçlerinde hayati önem taşıyan tıbbi laboratuvar yönetimini kapsamlı biçimde ele almaktadır. Eserde laboratuvar test süreçleri; preanalitik, analitik ve postanalitik olmak üzere üç temel evrede incelenmekte, tıbbi hataların en yoğun yaşandığı ve insan faktörüne dayalı önlenebilir aksaklıkları barındıran preanalitik evreye özel bir önem verilmektedir. Numune alımı öncesindeki hasta hazırlıklarından venöz kan alma (filebotomi) standartlarına, doğru tüp ve iğne ucu seçiminden numunelerin uygun ısıda saklanması ve nakline kadar tüm teknik ayrıntılar bilimsel verilerle açıklanmaktadır. Bunun yanı sıra, aile hekimliği uygulamalarında birinci basamak bebek izleminin vazgeçilmez bir parçası olan yenidoğan tarama testleri ve topuk kanı alım prosedürleri Sağlık Bakanlığı rehberleri doğrultusunda aşama aşama detaylandırılmaktadır. Hatalı laboratuvar sonuçlarından kaynaklanan yanlış yönlendirmeleri sıfıra indirmeyi ve klinik karar mekanizmasının güvenilirliğini artırmayı amaçlayan bu eser, aile sağlığı merkezlerinde çalışan tüm hekimler ve yardımcı sağlık personeli için uygulama standartlarını belirleyen nitelikte bir kılavuz kaynak sunmaktadır.
Referanslar
Plebani M. Errors in clinical laboratories or errors in laboratory medicine? Clin Chem Lab Med. 2006; 44: 750-9.
Da Rin G. Pre-analytical workstations: A tool for reducing laboratory errors. Clin Chim Acta. 2009; 404: 68-74.
Piva E, Plebani M. Interpretative reports and critical values. Clin Chim Acta. 2009; 404: 52-8.
Plebani M. Exploring the iceberg of errors in laboratory medicine. Clin Chim Acta. 2009; 404: 16-23.
Lao, E. , García, Á. , Figuerola, et al. Errors of Clinical Laboratory and Its Impact on Patient Safety. Open Journal of Social Sciences. 2017; 5: 243-253. doi: 10.4236/jss.2017.53022.
Chaigneau C, Cabioch T, Beaumont K, et al. Serum biobank certification and the establishment of quality controls for biological fluids: examples of serum bio-marker stability after temperature variation. Clin Chem Lab Med. 2007; 45: 1390-5.
Lippi G, Salvagno G, Brocco G, Guid G. Preanalytical variability in laboratory testing: influence of the blood drawing technique. Clin Chem Lab Med. 2005; 43: 319-25.
Boone DJ. How can we make laboratory testing safer? Clin Chem Lab Med. 2007; 45: 708-11.
Wallin O, Söderberg J, Guelpen B, et al. Patient-centred care-preanalytical factors demand attention: a questionnaire study of venous blood sampling and specimen handling. Scand J Clin Lab Invest. 2007; 67: 836-47.
Lima-Oliveira G, Lippi G, Salvagno GL, et al. New ways to deal with known preanalytical issues: use of transilluminator instead of tourniquet for easing vein access and eliminating stasis on clinical biochemistry. Biochem Med. 2011;21:152-9.
Simundic AM, Cornes M, Grankvist K, et al. Standardization of collection requirements for fasting samples: for the Working Group on Preanalytical Phase (WG-PA) of the European Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine (EFLM). Clin Chim Acta. 2014;432:33-7.
Kackov S, Simundic AM, Gatti-Drnic A. Are patients well testing? Biochem Med. 2013;23:326-31.
Favaloro EJ, Funk DM, Lippi G. Pre-analytical variables in coagulation testing associated with diagnostic errors in hemostasis. Lab Med. 2012;43:1-10.
Saurav Patra, M., Brijesh Mukherjee, and Ashok Kumar Das. Pre-analytical errors in the clinical laboratory and how to minimize them. Int. J. Bioassays 2.3. 2013; 2(3): 551-553.
T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Sağlıkta Kalite ve Akreditasyon Daire Başkanlığı (2020). Sağlıkta Kalite Standartları-SKS Hastane Sürüm 6.0. (25.06.2021 tarihinde https://shgmkalitedb.saglik.gov.tr/Eklenti/38654/0/skshastanesetiv62020revize29082020pdflinkpdf.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Köse S, Mandiracioğlu A, Tatar B, et al. Prevalence of latex allergy among healthcare workers in Izmir (Turkey). Cent Eur J Public Health. 2014;22:262-5.
Türk Biyokimya Derneği (2015) Venöz kan alma (filebotomi) kılavuzu. (15.06.2021 tarihinde http://www.turkbiyokimyadernegi.org.tr/upload/48/Dosyalar/tmp/20183713168.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Clinical Laboratory Standards Institute. Procedure for the collection of diagnostic blood specimens by venipuncture; approved standard- sixth edition. CLSI document GP41 A6. Clinical Laboratory Standards Institute, Wayne, Pennsylvania, USA,02007.
WHO (2010). WHO guidelines on drawing blood: best practice in phlebotomy. (15.06.2021 tarihinde http://whqlibdoc. who.int/publications/2010/9789241599221_eng.pdf. adresinden ulaşılmıştır).
ISO (2012) International Organisation for Standardisation. ISO 15189:2012 Medical Laboratories-Requirements for quality and competence Medical laboratories, 2012. (15.06.2021 tarihinde https://www.iso.org/obp/ui/#iso:std:iso:15189:ed-3:v2:en adresinden ulaşılmıştır).
Lima-Oliviera G, Salvagno GL, Lippi G, et al. Influence of a regular standardized meal on clinical chemistry analytes. Ann Lab Med. 2012;32:250-6.
Calmarza P, Cordero J. Lipemia interference in routine clinical biochemistry tests. Biochem Med. 2011;21:160-6.
Won, Christina S., Nicholas H. Oberlies, and Mary F. Paine. Mechanisms underlying food–drug interactions: inhibition of intestinal metabolism and transport. Pharmacology & therapeutics. 2012;136:186-201.
Burtis CA, Ashwood ER, Burns DA (2008). Tietz Fundamentals of Clinical Chemistry, 6th Edition. Saunders/Elsevier
Favaloro EJ, Funk DM, Lippi G. Pre-analytical variables in coagulation testing associated with diagnostic errors in hemostasis. Lab Medicine. 2012;43:1-10.
Lucas C, Donovan P. Just a repeat-When drug monitoring is indicated. Aust Fam Physician. 2013;42:18-22.
Ain KB, Pucino F, Shiver TM, et al. Thyroid hormone levels affected by time of blood sampling in thyroxine-treated patients. Thyroid. 1993;3:81-5.
American Diabetes Association. Postprandial blood glucose. Diabetes Care 2001;24:775-8.
McCall RE, Tankersley CM (2007). Phlebotomy Essentials. 4th Ed. Philedelphia, PA: Lippincott Wiliams&Wilkins.
Saleem S, Mani V, Chadwick MA, et al. A prospective study of causes of haemolysis during venipuncture: tourniquet time should be kept to a minimum. Ann Clin Biochem. 2009;46:244-6.
Turchiano, Michael, et al. Impact of blood sample collection and processing methods on glucose levels in community outreach studies. Journal of environmental and public health. 2013. https://doi.org/10.1155/2013/256151.
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü (2013). T.C. Sağlık Bakanlığı Ulusal Neonatal Tarama Programı. (25.06.2021 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/cocuk_ergen_db/dokumanlar/ces_materyal/saglik_personeli_egitim/NTP_Saglik_Personeli.pdf adresinden ulaşılmıştır).