Tütün ile Mücadele ve Aile Sağlığı Merkezi
Özet
Tevfik Tanju Yılmazer tarafından kaleme alınan bu bölümde, tütün bağımlılığıyla mücadelede ve sigara bırakma süreçlerinde birinci basamak sağlık hizmetleri ile Aile Sağlığı Merkezlerinin (ASM) üstlendiği kritik ve özgün rol ayrıntılı bir şekilde ele alınmaktadır. "2018-2023 Tütün Kontrolü Strateji Belgesi ve Eylem Planı" çerçevesinde şekillenen çalışmada, sigara bırakma hizmetlerinin yalnızca özelleşmiş poliklinikler aracılığıyla yürütülmeyip aile hekimleri ve tüm birinci basamak sağlık çalışanları tarafından yaygınlaştırılmasının hayati önemi vurgulanmaktadır. Hekimlerin her hasta başvurusunda uygulayacağı üç dakikalık kısa klinik görüşmelerin dahi sigarayı bırakma oranlarını anlamlı derecede artırdığı bilimsel bulgularla ortaya konmaktadır. Çalışmada, tütünü bırakmakta kararlı olan hastalar için 5A (Sor, Öner, Değerlendir, Yardım Et, Düzenle) yaklaşımı ve Fagerström Nikotin Bağımlılık Testi ayrıntılı biçimde açıklanırken; henüz karar vermemiş hastalar için motivasyon artırıcı 5R (İlişkilendir, Riskler, Ödüller, Engeller, Tekrar) stratejisi önerilmektedir. Ayrıca farmakoterapi, davranışsal danışmanlık, düzenli kontrol ve izlem süreçleriyle nikotin bağımlılığının kronik bir hastalık anlayışıyla tedavi edilmesi gerektiği belirtilmektedir. Aile hekimlerinin birey merkezli, sürekli ve ulaşılabilir sağlık hizmeti sunma avantajının tütün kontrolündeki dönüştürücü gücünü öne çıkaran bu eser, tütünle mücadele alanında çalışan tüm hekimler, sağlık profesyonelleri ve araştırmacılar için rehber niteliğinde kapsamlı bir kaynak sunmaktadır.
Referanslar
2018-2023 Tütün Kontrolü Strateji Belgesi ve Eylem Planı. https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/tutun-mucadele-bagimlilik-db/haberler/tutun_eylem_plani/Tutun_Kontrolu_Strateji_Belgesi_ve_Eylem_Plani.pdf (Ulaşım tarihi:07/12/2021)
Yıldırım GE. Tütün Bağımlılığı ve Tedavisinde Hekim Sorumluluğu ve 5A 5R Yaklaşımı. Güncel Göğüs Hastalıkları Serisi 2016; 4 (1): 90-96
Sonmez CI, Aydın LY, Türker Y, Baltacı D, Dikici S et al. Comparison of smoking habits, knowledge, attitudes and tobacco control interventions between primary care physicians and nurses. Tob Induc Dis. 2015; 13: 37
Saglam L. Nikotin Bağımlılığının Klinik Değerlendirilmesi. Güncel Göğüs Hastalıkları Serisi 2017; 4 (1): 78-89
Bozkurt N, Bozkurt Aİ. Nikotin bağımlılığını belirlemede Fagerström Nikotin Bağımlılık Testinin (FBNT) Değerlendirilmesi ve Nikotin Bağımlılığı için Yeni bir Test Oluşturulması. Pam Tıp Derg 2016;9(1):45-51
Schayk O, Pinnock H, Ostrm A, Litt J, Tomlins R et al.Prim Care Respir J. 2008 Sep;17(3):185-93.IPCRG Consensus statement: Tackling the smoking epidemic - practical guidance for primary care. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18769845/ (Ulaşım tarihi:07/12/2021)
Park ER, Gareen IF, Japuntich S, Lennes I, Hyland K et al. Primary Care Provider-Delivered Smoking Cessation Interventions and Smoking Cessation Among Participants in the National Lung Screening Trial. JAMA Intern Med. 2015 Sep; 175(9): 1509–1516.
Verbiest, M., Brakema, E., van der Kleij, R. et al. National guidelines for smoking cessation in primary care: a literature review and evidence analysis. Prim Care Resp Med 2017Jan; 27, 2
Jordan H, Hidajat M, Payne N, Adams J, White M et al.What are older smokers’ attitudes to quitting and how are they managed in primary care? An analysis of the crosssectional English Smoking Toolkit Study. BMJ Open 2017;7:e018150
Arslan İ, Tekin O. Ulusal Tütün Kontrol Programı ve Tütün Kontrolünde Aile Hekimliği. Turkiye Klinikleri J Fam Med-Special Topics 2016;7(5):31-4.
Bozdemir N, Kurdak H. Aile Hekimliği Disiplin İlkeleri Açışından Nikotin Bağımlılığına Yaklaşım. Turkiye Klinikleri Journal of Family Medicine Special Topics. 2016;7:35-8.
Eray İK. Nikotin Bağımlılığında Kısa Hekim Müdahalesi ve 5A-5R Yaklaşımı. Turkiye Klinikleri J Fam Med-Special Topics 2016;7(5):39-43