ROMA İMPARATORLUĞU’NDA SİYASET VE MİMARİ İLİŞKİSİNİN ANAZARBOS’A YANSIMASI
Özet
Anazarbos antik kenti, Roma İmparatorluğu döneminde Ovalık Kilikia’da uyguladığı akılcı siyasi tercihler ve stratejik coğrafi konumu sayesinde bölgenin önemli bir politik ve ekonomik merkezi haline gelmiştir. MÖ 19 yılında II. Tarkondimotos, kendisini yeniden vasal kral olarak atayan İmparator Augustus’u onurlandırmak amacıyla kentin adını Kaisareia pros toi Anazarboi olarak değiştirmiştir. Anadolu’yu Suriye’ye bağlayan ticaret ve askeri geçiş güzergahı üzerinde bulunması kentin ekonomisini sürekli canlı tutmuştur. MS 2. yüzyıl sonunda Septimius Severus’u destekleyerek neokoros ve metropolis unvanlarını kazanan kent, Eyalet Meclisi’ne ev sahipliği yapmış ve I. Theodosius döneminde Cilicia Secunda eyaletinin başkenti ilan edilmiştir. MS 3. yüzyılda Roma askeri birlikleri için dönemsel bir karargah işlevi de gören Anazarbos’ta kamu mimarisi, devletin gücünün ve Romalılaşma politikasının somut bir temsilcisi olmuştur. Kentte İmparator Domitianus döneminde opus caementicium tekniğiyle inşa edilen aquadükt, 34 metre genişliğindeki anıtsal Cardo Maximus sütunlu caddesi, üç kemerli zafer takı ve doğu eyaletlerinde nadir rastlanan amphitiyatro göze çarpmaktadır. Ayrıca tuğla ve ponza taşından yapılmış hamamlar, tiyatro, stadium, epigrafik ve numismatik verilerle doğrulanan tapınaklar ile akropolisteki propylon, Anazarbos’taki Roma kent dokusunu ve sosyo-politik yaşamı yansıtmaktadır.
Referanslar
Arslan 1998 Arslan, M., “Anadolu Medeniyetleri Müzesi Koleksiyonlarındaki Anazarbus Sikkeleri”, Olba I, 97-108.
Barresi 2003 Barresi P., Province dell’Asia Minore. Costo dei marmi, architettura pubblica e committenza, Roma.
Borgia 2013 Borgia, E., “Building Activities in Roman and Proto-Byzantine Cilicia through Epigraphic Sources”, M. Tekocak (ed.), K. Levent Zoroğlu’na Armağan. Studies in Honour of K. Levent Zoroğlu, İstanbul, 115-138.
Casagrande Cicci 2013 Casagrande Cicci, E., “The Bathing Complexes of Anazarbos and the Baths of Cilicia”, Adalya XVI, 141-166.
De Giorgi 2011 De Giorgi, A. U., “Hellenistic Founders, Roman Builders: Anazarbos in Cilicia”, A. Hoffmann – R. Posamentir – M. H. Sayar (ed.), Hellenismus in der Cilicia Pedias. BYZAS 14, 121-138.
Dodge 1984 Dodge, H., “The Use of Brick in Roman Asia Minor”, Yayla. Fifth Report of the Northern Society for Anatolian Archaeology, 10-15.
Durugönül 2001 Durugönül, S., “Die kaiserzeitliche Baupolitik im Rauhen am Beispiel zweier Tempelbauten”, G. Brands – J.-N. Andrikopoulou-Strack – D. Dexheimer – G. Bauchhenß (ed.), Rom und die Provinzen. Gedenkschrift für Hanns Gabelmann. Bonner Jahrbücher Beihefte 53, 157-161.
Durugönül 2005 Durugönül, S., “Dağlık Kilikia Bölgesinde (Mersin ve İlçelerinde) Kent, Mimari ve Malzeme”, M. Kara –T. S. Ünlü – Y. S. Yılmaz (Haz.), Tarih İçinde Mersin Kolokyum ve Sergisi II, 28-33.
Durukan 2015 Durukan, M., “Anazarbus, Aegeai ve Tarsus Kentlerinin Ticaret Yollarıyla Bağlantısı”, Çukurova Araştırmaları Dergisi 1, 1-7.
Eco 2019 Eco, U., Mimarlık Göstergebilimi, (Çev.: F. Erkman Akerson), İstanbul.
Erhan 2020 Erhan, F., “Sikkeler Üzerinde Anazarbos Kayalığı ve Akropolisi”, Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Cilt 29, Sayı 4, 123-137.
Erhan 2021 Erhan, F., “Anazarbos Sikkelerinde Mimari Tasvirler”, F. F. Gülşen (ed.), Anazarbos & Anavarza. Cilt III, Ankara, 41-77.
Gough 1952 Gough, M., “Anazarbus”, Anatolian Studies 2, 85-150.
Güven 1992 Güven, S., “Anadolu’da Anfitiyatrolar”, Yapı Dergisi 132, 61-66.
Güven 2003 Güven, S., “Evolution of Colonnaded Avenues in the Roman Cityscape: Role of Cilicia”, OLBA VIII, 39-52.
Güven 2009 Güven, S., “Roma Mimarlığını Anlamaya Çalışmak”, Romalılar I. Doğu Batı 49, 177-191.
Hild – Hellenkemper 1990 Hild, F. – Hellenkemper, H., Kilikien und Isaurien. Tabula Imperii Byzantini 5.1, Wien.
Jones 1983 Jones, A. H. M., The Cities of the Eastern Roman Provinces, Amsterdam.
Kadıoğlu 2013 Kadıoğlu, M., “Anazarbos Zafer Takı: Restitüsyon ve Tarihleme Önerisi”, G. Kökdemir (ed.), Orhan Bingöl’e 67. Yaş Armağanı. A Festschrift for Orhan Bingöl on the Occasion of his 67th Birthday, Ankara, 237-260.
Mitchell 1987 Mitchel, S., “Imperial Building in the Eastern Roman Provinces”, Harvard Studies in Classical Philology 91, 333-365.
Onrat 1997 Onrat, F., Roman Amphitheaters in Anatolia, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Özcan 2001 Özcan, A., Anazarbos Antik Kenti, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Özcan 2004 Özcan, A., “Anazarbos’da Zeus Olybris Kültü”, Z. Çizmeli-Öğün – T. Sipahi – L. Keskin (ed.), I. ve II. Ulusal Arkeolojik Araştırmalar Sempozyumu. Anadolu/Anatolia Ek Dizi 1, 183-196.
Özer 2012 Özer, E., “Antik Mimari’de İki Yapı Ögesi: Opus Caementicium ve Tonoz”, B. Söğüt (ed.), Stratonikeia’dan Lagina’ya. Ahmet Adil Tırpan Armağanı. From Stratonikeia to Lagina. Festschrift in Honour of Ahmet Adil Tırpan, İstanbul, 475-482.
Posamentir 2008 Posamentir, R., “Ohne Mass und Ziel? Bemerkungen zur Säulenstrasse von Anazarbos im Ebenen Kilikien”, İ. Delemen – S. Çokay-Kepçe – A. Özdizbay – Ö. Turak (ed.), Prof. Dr. Haluk Abbasoğlu’na 65. Yaş Armağanı. Euergetes. Festschrift für Prof. Dr. Haluk Abbasoğlu zum 65. Geburtstag, II. Cilt, İstanbul, 2008, 1013-1033.
Posamentir 2011 Posamentir, R., “Anazarbus im Hellenismus”, A. Hoffmann – R. Posamentir – M. H. Sayar (ed.), Hellenismus in der Cilicia Pedias. BYZAS 14, 97-120.
Posamentir – Sayar 2006 Posamentir, R. – Sayar, M. H., “Anazarbos ein Zwischenbericht aus der Metropole des Ebenen Kilikien”, Istanbuler Mitteilungen 56, 317-357.
Robert 1969 Robert, L., Opera Minor Selecta: épigraphie et antiquités grecques III. Amsterdam, 1460-1466.
Sayar 1992 Sayar, M. H., “Doğu Kilikya’da Epigrafi ve Tarihi-Coğrafya Araştırmaları 1990”, AST IX, 203-221.
Sayar 1999a Sayar, M. H., “Antik Kilikya’da Şehirleşme”, XII. Türk Tarih Kongresi, 193-216.
Sayar 1999b Sayar, M. H., “Kilikya’da Epigrafi - Tarihi Coğrafya Araştırmaları 1997”, AST 16.1, 409-421.
Sayar 2000 Sayar, M. H., Die Inschriften von Anazarbos und Umgebung I. Inschriften Griechischer Städte aus Kleinasien 56, Bonn.
Sayar 2001 Sayar, M. H., “Tarkondimotos, seine Dynastie, seine Politik und sein Reich”, E. Jean – A. M. Dinçol – S.Durugönül (ed.), La Cilicie: espaces et pouvoirs locaux (IIe millénaire av. J.-C. – IVe siècle ap. J.-C.). Actes de la Table Ronde d’Istanbul, 2-5 novembre 1999. Varia Anatolica 13, Istanbul, 373-380.
Sayar 2002a Sayar, M. H., “Die öffentliche Bautätigkeit privater Stifter in der frühkaiserzeitlichen Kilika Pedias im Spiegel einiger neuer epigrafischer Zeugnisse”, Ch. Berns – H. von Hesberg – L. Vandeput – M. Waelkens (ed.), Patris und Imperium. Kulturelle und politische Identität in den Städten der römischen Provinzen Kleinasiens in der frühen Kaiserzeit. Kolloquium Köln, Babesch Supplement 8, Leuven, 89-91.
Sayar 2002b Sayar, M. H., “Kilikya’da Epigrafi ve Tarihi Coğrafya Araştırmaları 2000”, AST 19.2, 111-126.
Sayar 2004a Sayar, M. H., “Das Ebene Kilikien vom Tod Alexanders des Grossen bis zur Gründung der Provinz Cilicia durch Kaiser Vespasian (323 v. Chr. – 72/73 n. Chr.)”, K. Ehling – D. Pohl – M. H. Sayar, Kulturbegegnung in einem Brückenland. Gottheiten und Kulte als Indikatoren von Akkulturationsprozessen im Ebenen Kilikien. Asia Minor Studien 53, 17-28.
Sayar 2004b Sayar, M. H., “Kilikya’da Epigrafi ve Tarihi-Coğrafya Araştırmaları 2002”, AST 21.1, 155-168.
Sayar 2004c Sayar, M. H., “Berg- und Wettergottheiten”, K. Ehling – D. Pohl – M. H. Sayar, Kulturbegegnung in einem Brückenland. Gottheiten und Kulte als Indikatoren von Akkulturationsprozessen im Ebenen Kilikien. Asia Minor Studien 53, 174-189.
Sayar 2016 Sayar, M. H., “Çukurova Eskiçağ Tarihi Araştırmaları”, Y. Kurt – F. Sansar (ed.), Tarihte Adana ve Çukurova. Cilt I. İlkçağ’dan Ortaçağ’a Adana ve Çukurova, Adana, 11-53.
Sayar – Siewert –Taeuber 1993 Sayar, M. – Siewert, P. – Taeuber, H., “Doğu Kilikya’da Epigrafi ve Tarihi-Coğrafya Araştırmaları, 1991”, AST X, 175-197.
Sayar – Siewert –Taeuber 1994 Sayar M. H. – Siewert, P. – Taeuber, H., “Doğu Kilikya’da Epigrafi ve Tarihi-Coğrafya Araştırmaları, 1992”, AST XI, 137-197.
Söğüt 1998 Söğüt, B., Kilikya Bölgesindeki Roma İmparatorluk Çağı Tapınakları, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Ensititüsü, Konya.
Spanu 2001 Spanu, M., “Teatri ed edifici da spettacolo in Cilicia”, E. Jean – A. M. Dinçol – S. Durugönül (ed.), La Cilicie: espaces et pouvoirs locaux (IIe millénaire av. J.-C. – IVe siècle ap. J.-C.). Actes de la Table Ronde d’Istanbul, 2-5 novembre 1999. Varia Anatolica 13, Istanbul, 445-477.
Spanu 2003 Spanu, M., “Roman Influence in Cilicia through Architecture”, OLBA VIII, 1-38.
Waelkens 1989 Waelkens, M., “Hellenistic and Roman Influence in the Imperial Architecture of Asia Minor”, S. Walker –A. Cameron (ed.), The Greek Renaissance in the Roman Empire. Papers from the Tenth British Museum Classical Colloquium, London, 77-81.
Ward-Perkins 1981 Ward-Perkins, J. B., Roman Imperial Architecture, Harmondsworth.
Winter 1996 Winter, E., Staatliche Baupolitik und Baufürsorge in den römischen Provinzen des kaiserzeitlichen Kleinasien. Asia Minor Studien 20, Bonn.
Wright 2008 Wright, N. L., “Anazarbos and the Tarkondimotid Kings of Kilikia”, Anatolian Studies 58, 115-125.
Yegül 2000 Yegül, F. K., “Memory, metaphor and meaing in the cities of Asia Minor”, E. Fentress (ed.), Romanization and the City. Creation, Transformations, and Failures. Proceedings of a Conference Held at the American Academy in Rome to Celebrate the 50th Anniversary of the Excavations at Cosa, 14–15 May 1998. Journal of Roman Archaeology Supplementary Series 38, 133-153.
Ziegler 1993 Ziegler, R., Kaiser, Heer und Städtisches Geld: Untersuchungen zur Münzprägung von Anazarbos und anderer ostkilikischer Städte. Österreichische Akademie der Wissenschaften, Philosophisch-Historische Klasse, Denkschriften 234, Ergänzungsbände zu den Tituli Asiae Minoris 16, Wien.