ANAZARBOS KİLİSELERİ ÜZERİNE YAPILAN YAYINLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

Yazarlar

Yavuz Yeğin

Özet

Ovalık Cilicia bölgesinde yer alan antik Anazarbos kenti, MS 304 yılında azizlerin amfitiyatroda şehit edilmesi ve İmparator II. Theodosius döneminde Cilicia Secunda'nın metropolü ilan edilmesiyle Erken Hıristiyanlık döneminde Akdeniz'in en önemli din merkezlerinden biri haline gelmiştir. Kent; Antakya Patrikhanesi yetki alanında yer alıp İznik, Ephesos, Kalkedon ve Constantinopolis gibi birçok tarihi konsil ile sinodlarda temsil edilerek Hıristiyanlık tarihindeki teolojik tartışmalarda son derece etkin bir rol oynamıştır. 19. yüzyılın sonlarından itibaren Charles Victor Langlois, Gertrude Bell, W. M. Ramsay, Michael Gough, Otto Feld, Friedrich Hild, Hansgerd Hellenkemper, Stephen Hill, Gabriele Mietke, Iris Engelmann, Philipp Niewöhner, Richard Posamentir ve Nurcan Bahargülü gibi çok sayıda araştırmacı ve seyyah kenti ziyaret ederek dini yapıları, yazıtları ve mimari kalıntıları incelemişlerdir. Bu araştırmalar sonucunda Anazarbos'ta kendilerine özgü plan ve mimari niteliklere sahip üç Erken Hıristiyanlık kilisesi tespit edilmiştir. Yayımlanan çalışmalarda özellikle kentin en büyük ve görkemli dini yapısı olan Havariler Kilisesi'nin mimari plastik süslemeleri, spolyen malzeme kullanımı, Suriye kilise mimarisiyle gösterdiği yakın paralellikler ve tartışmalı tarihlendirilmesi (Iustinianus dönemi, Anastasius dönemi veya MS 5. yüzyılın ikinci yarısı) ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Tüm bu akademik yayınların kapsamlı değerlendirilmesi, Anazarbos'un Hıristiyanlaşma sürecindeki tarihsel konumunu açıklığa kavuşturmakta ve kentte yürütülecek gelecekteki arkeolojik kazılar için rehber niteliğinde güçlü bir altyapı oluşturmaktadır.

Referanslar

Bahargülü 2015 Bahargülü, N., “Ovalık Kilikya Bölgesi Kiliseleri” (Geç Antik Çağdan Ortaçağ Sonuna Kadar), Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.

Bell 1906 Bell, M.L., “Notes on a Journey through Cilicia and Lycaonia”, Revue Archeologique 8, 7-36.

Engelmann- Niewöhner 2010 Engelmann, I- Niewöhner, P., “Bauen nach der Krise Die Spoliengalerie an der Apsis der Apostelkirche von Anazarbos”, Krise und Kult. Vorderer Orient und Nordafrika von Aurelian bis Iustinian, 109-137.

Feld 1965 Feld. O.,“Beobachtungen an spätantiken und frühchristlichen Bauten in Kilikien: Bericht über eine Reise”, RömQSchr, 60,131-143.

Gough 1952 Gough, M., “Anazarbus” Anatolian Studies, Vol:II, 85-150.

Hild- Hellenkemper 1990 Hild, F- H. Hellenkemper H., “Kilikien und Isaurien”,Tabula Imperii Byzantini 5, Wien.

Hild- Hellenkemper-Salies 1990 Hild, F - Hellenkemper, H. - Salies G.H., “Kommagene-Kilikien- Isaurien”, Reallexikon Byzantische Kunst. (Hrsg :Marcell Restle), Band:IV, Anton Hiersmann-Stuttgart.

Kaçar 2003 Kaçar, T.,. “Cilician Bishops and Fourth – Century Chruch Politics”, Olba, VIII (Özel Sayı), Mersin Üniversitesi Kilikia Arkeolojisini Araştırma Merkezi (KAAM) Yayınları, Mersin, s. 109 – 128.

Langlois 1861 Langlois, V., Voyage dans la Cilicie, Paris.

Mietke 1999 Mietke, G., “Die Apostelkirche von Anazarbos und Syrien”, Olba II (Özel Sayı), I. Uluslararası Mersin Sempozyumu Bildirileri, Mersin, 227-239.

Özyıldırım 2013 Özyıldırım, M., “Olba Manastırı: 2012 Kazı Sonuçları ve Merkez Mekânlar Üzerine Düşünceler”, Seleucia ad Calycadnum, III, Olba Kazısı Yayınları, 213-224.

Özyıldırım 2015 Özyıldırım, M., “Olba Manastırı 2014 Kazı Sonuçlarının Değerlendirilmesi”, Seleucia ad Calycadnum, V, Olba Kazısı Yayınları, 79-100.

Özyıldırım 2016 Özyıldırım, M., “2015 Yılı Kazıları ve Kuzey Kilisesi'ndeki Çalışmaların Değerlendirilmesi”. Seleucia, VI, Olba Kazısı Yayınları, 181-201.

Posamentir 2011 Posamentir, R., “Anazarbos in Late Antiquity”, Archaeology and the Cities of Asia Minor in Late Antiquity, Edited by Ortwin Dally and Christopher Ratté, Kelsey Museum Publication 6, Ann Arbor, Michigan, 205-224.

Pilhofer 2018 Pilhofer, P., Das frühe Christentum im kilikisch-isaurischen Bergland, De Gruyter, (Berlin/Boston 2018).

Ramsay- Bell 1909 Ramsay, W. M.- Bell, M.L., The Thousand and One Churches, New York and London.

Yeğin-Özyıldırım 2020 Yeğin, Y- Özyıldırım. M., “Christliche İdentität in Olba am Beispiel des Klosters in Olba”, Identıty And Cultural Exchange In Ancıent Cilicia New Results And Future Perspectives, Mitteilungen Zur Spätantiken Archäologie Und Byzantinischen Kunstgeschichte 7 Reichert Verlag, Wiesbaden, 77-95.

Yayınlanan

11 Ocak 2022

Lisans

Lisans