Gölge Eğitimin Toplumsal Eşitsizliklerin Yeniden Üretimindeki Rolü ve Farklı Toplumsal Kesimlere Yansımaları
Synopsis
This study examines the role of shadow education in reproducing social inequalities and its implications for different social groups from a sociological perspective. Considered in the context of equal educational opportunities and social justice, shadow education encompasses private tutoring, preparatory courses, and other forms of out-of-school instruction designed to supplement formal education. The study explores the factors driving the expansion of shadow education, focusing particularly on the transformation of education under neoliberal policies, the quality of public education, and the decisive influence of centralized examinations. Since access to shadow education is closely associated with families’ economic, social, and cultural capital, it creates disparities in students’ academic opportunities and facilitates the intergenerational transmission of existing class inequalities. The study also addresses the effects of shadow education on students’ psychological well-being, social development, and learning processes, as well as the financial burden it places on families and the changes it brings to parent–child relationships. In addition, the legal framework governing the right to education and equal educational opportunities in Türkiye is examined. The study concludes that shadow education extends beyond its role in supporting individual academic achievement and may function as a mechanism that deepens structural inequalities within the education system. Accordingly, improving the quality of public education, reducing examination-related pressure, and addressing disadvantages arising from socioeconomic disparities are essential to advancing educational equity.
References
Aksoy, N. (2011). Türkiye kamu eğitiminde gizli ticarileşme: Kurumsal sosyal sorumluluğun işleyiş biçimleri ve eğitimi ticarileştirme işlevleri. Eğitim Bilim Toplum Dergisi, 9(35).
Apple, W. M. (2004). Neoliberalizm ve eğitim politikaları üzerine eleştirel yazılar (F. Gök vd., Çev.). Eğitim Sen Yayınları.
Ataay, F. (2015). Neoliberal reformlar, devletin yeniden yapılandırılması ve kamu hizmetlerinde dönüşüm. Akdeniz İ.İ.B.F. Dergisi, (30), 20–39.
Bray, M., & Kwo, O. (2013). Behind the façade of fee-free education: Shadow education and its implications for social justice. Oxford Review of Education, 39(4), 480–497.
Cuff, E. C., Sharrock, W. W., & Francis, D. W. (2015). Sosyoloji perspektifleri (Ü. Tatlıcan, Çev.). Say Yayınları.
Dalbay, S. (2019). Liberal politikalardan neoliberal politikalara: Sosyal devletin dönüşümü. Akademik Bakış Dergisi, (74), 46–68.
Demirer, K. D. (2011). Eğitimde paradigma değişimi: Gölge eğitim (Tez No. 291293) Doktoratezi, Marmara Universitesi Doktora tezi, Marmara Üniversitesi. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
Doğan, S., & Oktay, Y. (2022). Liselere Geçiş Sınavı (LGS) hazırlık sürecinin değerlendirilmesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 11(2), 963–992.
Ertürk, E. (2018). Türkiye’de öğretmenlik mesleğinin dönüşümü. İçinde Türkiye’de eğitimin neoliberal dönüşümü (A. Demirci, Çev.). Töz Yayınları.
Goulas, C., Fatourou, P., & Fotopoulos, N. (2025). “Shadow education” and organized tutoring expenditure in contemporary Greece: Facets and dimensions of educational inequalities. European Journal of Education Studies, 12(7), 259–275.
Günhan, K., & Bümen, T. N. (2024). Türkiye’de gölge eğitim üzerine bir meta sentez çalışması. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (62), 179–214.
Hakyoldaş, K. (2024). Sosyal sermaye kavramı bağlamında eğitime Bourdieu ekseninde bir bakış. Millî Kültür Araştırmaları Dergisi (MİKAD), 8(2), 69–92.
Kemerlioğlu, E., Kızılçelik, S., & Gündüz, M. (1996). Eğitim sosyolojisi. Saray Kitabevleri.
Keskin, D. (2012). Bitmeyen sınavlar, yaşanmayan hayatlar: Eğitimde paradigma değişimi. Dipnot Yayınevi.
Kim, Y. C., & Jung, J. H. (2020). Shadow education as worldwide curriculum studies. Orbis Scholae, 14(2), 109–111.
Kuzulu, H. (2022). Eğitimin toplumsal işlevleri, neoliberal politikalar ve eğitimin piyasalaşması. International Academic Social Resources Journal, 7(43), 1293–1297.
Novoa, A. (2000). The teaching profession in Europe: Historical and sociological analysis. In E. S. Swing, J. Schriewer, & F. Orivel (Eds.), Problems and prospects in European education (pp. 45–71). Praeger.
Saito, Y. (2006). Consequences of high stakes testing on the family and schools in Japan. KEDI Journal of Educational Policy, 3(1), 101–112.
Swartz, D. (2018). Kültür ve iktidar: Pierre Bourdieu’nün sosyolojisi (E. Gen, Çev.). İletişim Yayınları.
Sönmez, V. (2008). Program geliştirmede öğretmen elkitabı. Anı Yayıncılık.
TEDMEM. (2025). Bir bakışta eğitim 2025: Türkiye üzerine değerlendirme ve öneriler. Türk Eğitim Derneği.
Temiz, E., & Yavuz, G. (2025). Adil eğitim mümkün mü? Eşitsizlik üzerine disiplinler arası kavramsal bir inceleme. International Journal of Innovative Approaches in Social Sciences, 9(2), 64–85.
Ünal, L. I. (2005). İktisat ideolojisinin yeniden üretim süreci olarak eğitim. Ekonomik Yaklaşım, 16(57), 35–50.
Ünal, L. I. (2011). Öğretmenliğe ve öğretmen yetiştirmeye ilişkin ekonomi politik bir çözümleme. İçinde S. A. Kilimci (Ed.), Türkiye’de öğretmen yetiştirme. Pegem Akademi.
Ünsal, S. (2024). Merkezî sınavların velilere yönelik sosyal, psikolojik ve ekonomik yansımaları. Cumhuriyet International Journal of Education, 13(1), 79–88.
Yu, J., & Zhang, R. (2022). A review of shadow education. Science Insights Education Frontiers, 11(2), 1579–1593.
Zheng, Q., & Yu, A. (2024). Inequality in the shadow: The role of private tutoring in SES achievement gaps. Social Science Research. https://doi.org/10.1016/j.ssresearch.2024.103053
https://www.fortunebusinessinsights.com/private-tutoring-market-104753/ (20/06/2026).
https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/53557/(22/06/2026).
https://oygm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_11/08144011_KANUN.pdf/(10/07/2026).
https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=7528&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5/ (13/07/2026).
