ANAVARZA KENTİ’NİN SU SİSTEMLERİ WATER SYSTEMS OF ANAVARZA ANTIQUE CITY

Authors

Hasan Buyruk
https://orcid.org/0000-0001-5006-0990

Synopsis

Adana’nın Kozan ilçesinde yer alan Anavarza antik kenti, 1375 yılına kadar yerleşim gören ve günümüze kısmen de olsa ulaşmayı başaran önemli bir ören yeridir. Kent, 33 metre rakımdaki ovalık aşağı kent ile 230 metre yükseklikteki sarp kayalıklarda yükselen yukarı kent (kale) olmak üzere iki ana bölümden oluşmaktadır. Tarih boyunca Helenistik, Roma, Bizans, Arap, Haçlı, Ermeni ve Memlûk egemenliklerinde kalan şehir, özellikle Roma döneminde Tarsus ile rekabet eden önemli bir metropol ve Cilicia Secunda eyaletinin başkenti olmuştur. Çukurova’nın sıcak ikliminde hayati önem taşıyan su ihtiyacını karşılamak üzere kentte gelişmiş su yapıları inşa edilmiştir. Aşağı kentin su gereksinimi iki ana su kemeriyle sağlanmıştır. Bunlardan ilki MS 92’de İmparator Domitian döneminde yapılan ve Sumbas Çayı kaynağından yaklaşık 25 km boyunca su taşıyan İmparatorluk Aqueduct'udur. İkincisi ise Bizans döneminde inşa edilen, Hamam (Alapınar) Köyü’ndeki kaynaktan yaklaşık 10 km mesafeden su getiren kemerdir. Kente ulaştırılan su, anıtsal çeşmeler ve dağıtım şebekesiyle halkın kullanımına sunulmuştur. Su kemerlerinin ulaşamadığı yukarı kentte ise su ihtiyacı, yağmur sularını toplayan, iç yüzeyleri hidrolik sızdırmaz sıvalarla kaplanmış çok sayıda tonozlu sarnıç ve depolama yapısıyla karşılanmıştır. Hasan Buyruk'a ait bu çalışma, Anavarza’nın hem aşağı hem de yukarı kentindeki su sistemlerini ayrıntılı biçimde incelemektedir.

Located in the Kozan district of Adana, the ancient city of Anavarza is a significant archaeological site that remained inhabited until its abandonment in 1375 and has managed to partially survive to the present day. The city consists of two main sections: the lower city situated on the plain at an elevation of 33 meters, and the upper city (castle) rising on steep cliffs at an altitude of 230 meters. Having been under Hellenistic, Roman, Byzantine, Arab, Crusader, Armenian, and Mamluk rule throughout history, the city became a prominent metropolis competing with Tarsus during the Roman period and served as the capital of the province of Cilicia Secunda. To meet the vital water demand in the scorching climate of Çukurova, advanced water structures were constructed in the city. The water supply to the lower city was provided by two major aqueducts: the first being the Imperial Aqueduct, built in 92 AD under Emperor Domitian to transport water from the Sumbas Stream source over approximately 25 kilometers, and the second a Byzantine aqueduct carrying water from a spring in Hamam (Alapınar) Village over roughly 10 kilometers. The water brought to the city was made available to the public through monumental fountains and a distribution network. In the upper city where aqueducts could not reach, water needs were met by numerous vaulted cisterns and storage structures that collected rainwater and were lined with hydraulic waterproof plaster. This study by Hasan Buyruk detailedly examines the water systems of both the lower and upper cities of Anavarza.

References

Abu’l-Farac 1999 Abu’l-Farac G., Abu’l Farac Tarihi, (Çev. Ö. Rıza Doğrul) C.I, Ankara.

Buyruk 2011 Buyruk H., Sis’i (Kozan) Akdeniz’den Kapadokya’ya Bağlayan Kervanyolu Kaleleri, Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Erzurum.

Buyruk 2017 Buyruk H., “Geçmişten Günümüze Anavarza Su Kemerleri”, Sanat tarihi Yazıları, Prof. Dr. Kerim Türkmen Armağanı, (Edt. S. Murat Topçu-Remzi Aydın), Çizgi Yay. Konya, 275-288.

Cicci2013 Cicci E. C., “The Bathing Complexes of Anazarbos and the Baths of Cilicia” Adalya XVI, 141-166.

Cumont 1903 Cumont,F., Les Mysteres de Mithra, Brüksel.

Edwards 1987 Edwards R. W., The Fortificiations of Armenian Clicia, Washington.

Erhan 2016 Erhan, F., “Roma Döneminde Adana”, Tarihte Adana ve Çukurova, . C.I, Akademisyen Yay, Adana.

Frleey 2008 Frleey J.,Türkiye Uygarlıklar Rehberi 4 Akdeniz kıyıları, (Çev. Tuncay Birkan, Gürol Koca, Aslı Biçen) İstanbul.

Gough 1952 Gough M., “Anazarbus”. Anatolien Studies.(2) Ankara, 85–150.

Gökhan-Çelik 2016 Gökhan .İ – Çelik M.N., “Harun Reşid ve Oğulları Döneminde Adana ve Çevresi (786-842), Tarihte Adana ve Çukurova, C.I, Akademisyen Yay., Adana, 325-352.

Hellenkemper 1976 Hellenkemper, H. H., Burgen Der Kreuzrıtterzeit in der Grafschft Edessa Und im Königreich Kleinarmenien, Bonn.

Hild-Hellenkemper 1990 Hild, F, – Hellenkemper, H., (1990). Tabula Imperıl Beyzantine 5 Kılıkien und Isaurıen Teıl 1 Wien

Hodge 1992, Hodge A.T., Roman Aqueduct and Water Supply, Londra.

Langlois 1861 Langlois,V., Voyage Dans la Cilicie et Dans Les Montagnes Du Taurus Execute Pendant Les Annees 1852–1853, Paris.

Mac Evitt 2007 Mac Evitt C. H., Crusades and The Christian World of The East: Rough Tolerance, Pennsylvania.

Molin 2001 Molin K., Unknown Crusader Castles, London.

Özbay 1998 Özbay F., “Olba/Diokaisareia Su Sistemi”, Olba I, Mersin, 121-129.

Özbay 2001 Özbay F.,“Elaiussa Sebaste ve Korykos, Su Sistemi”, Olba IV, Mersin, 145-161

Salman 2007 Salman, İ., Adana İlçeler Kültür Envanteri I, Adana.

Salman 2000 Salman İ., “Adana’nın Antik Kentleri” (Ed. Erman Altun-M. Sabri Koz); Efsaneden Tarihe, Tarihten Bugüne Adana: Köprü Başı, İstanbul, 179-201.

Sayar 1992 Sayar M.H., “Doğu Kilikya’da Epigrafi ve Tarihi-Coğrafya Araştırmaları 1990”,IX. AST, Ankara.

Sayar 1997 Sayar M.H., “Kilikya’da Epigrafi ve Tarihi Coğrafya Araştırmaları 1995”, XIV/I. Araştırma Sonuçları Toplantısı. Ankara, 115-122.

Sayar 2001 Sayar M.H., “Tarkondimotos Seine Dynastie, seine Politik und sein Reich”, E. Jean, A.M. Dinçol and S. Durugönül (edt.) La Cilicie : Espaces e Pouvoris Locaux Table ronde Internationale, İstanbul, 373-380.

Sayar-Konyar 2007 Sayar M.H. – Konyar E. “Kozan (Adana) Arkeolojik Kültür Varlıkları Envanter Çalışması 2005”,TÜBA Kültür Envanteri Dergisi 6/2007, 37-46

Sayar 2016 Sayar M.H. “Çukurova eskiçağ Tarihi Araştırmaları”, Tarihte Adana ve Çukurova, C.I, Akademisyen Yay., Adana, ss. 11-54.Texier, Charles. (2002) Küçük Asya, Coğrafyası, Tarihi ve Arkeolojisi, C.I-III, (Çev. Ali Suat), Ankara.

Ünal-Girginer 2007 Ünal, A. – Girginer, S. Kilikya-Çukurova, İlk Çağlardan Osmanlılar Dönemi’ne Kadar Kilikya’da Tarihi Coğrafya, Tarih ve Arkeoloji, İstanbul.

Yıldız 2001 Yıldız, Â., Kilikya Bölgesi Antik Anavarza Kentinin Yapı ve Taş Eserlerinin Malzeme Tespiti İle Petrografik İncelenmesi, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi) Çukurova Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Adana.

Vitrivius 1914 Vitrivius, M., The Ten Books on Architecture (İngilizceye çev. Morris Hicky Morgan), London.

Yurtsever 2003 Yurtsever, C., Ayas Tarihin Parlayan Yıldızı, Ankara.

Zeyrek 2009 Zeyrek,T.H., “Kastabala Antik Kenti Kazıları 2009”, 32. KST, 24-28 Mayıs , 2010, İstanbul, 96-116.

The Gertrude Bell Project - Newcastle University- gertrudebell. ncl.ac.uk/

Pages

157-176

Published

January 10, 2022

License

License