HERITAGE DEFINED AS “ANCIENT SETTLEMENTS” IN UNESCO WORLD HERITAGE LIST AND UNESCO TENTATIVE LIST OF TURKEY, AND THE ANCIENT CITY OF ANAZARBOS

Authors

Veysel Özbey
Duygu Saban

Synopsis

Bu çalışma, UNESCO Dünya Miras Listesi ve Türkiye UNESCO Geçici Listesi kapsamındaki "antik yerleşim" tanımlı kültür miraslarını inceleyerek Doğu Akdeniz'in önemli merkezlerinden biri olan Anavarza Antik Kenti'nin kalıcı UNESCO Dünya Miras Listesi'ne girmesine yönelik potansiyelini değerlendirmektedir. Adana ilinin Kozan ilçesi sınırlarında stratejik bir coğrafi noktada yer alan kent; Roma İmparatorluğu döneminde Neokorosluk ve Metropolis unvanlarını almış, Theodosius II devrinde Kilikya Secunda'nın, 12. yüzyılda ise Kilikya Ermeni Baronluğu'nun başkentliğini üstlenmiştir. M.Ö. 100 ile M.S. 1400 yılları arasında yaklaşık 1500 yıl boyunca kesintisiz olarak yerleşim gören Anavarza Antik Kenti, hem Antik Çağ hem de Orta Çağ medeniyetlerinin kentsel, askeri ve dini mimari birikimini bünyesinde birleştirmektedir. Ören yerinde dönemin en geniş ana ulaşım akslarından biri olan sütunlu yol, anıtsal giriş kapısı Alakapı, Ali Kesiği geçidi, Roma ve Bizans dönemi su kemerleri, amfitiyatro, Roma Circusu, antik tiyatro, nekropol alanları, Havariler Kilisesi, Kaya Kilise, Ermeni Kralları Kilisesi ve üç kademeli savunma surlarına sahip akropol gibi çok sayıda özgün yapı bulunmaktadır. 2014 yılında Kriter 3, Kriter 4 ve Kriter 6 gerekçelendirmeleri ile Türkiye UNESCO Geçici Listesi'ne kaydedilen Anavarza; Hippodamus sonrası ızgara kent planı, kayalık doğal kütle ile kurduğu mimari entegrasyon ve Kilikya uygarlığının temsil edilmemiş mirasını yansıtma avantajıyla kalıcı liste için istisnai bir değer sunmaktadır.

References

Adana İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü 2020 T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Adana İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, “Anavarza Örenyeri/Ancient City of Anavarza”. Erişim adresi: https://adana.ktb.gov.tr/TR-228607/anavarza-orenyeriancient-city-of-anavarza.html.

Burrell 2004 Burrell, B., Neokoroi: Greek Cities and Roman Emperors, C. 9, Brill: Boston.

Busine 2015 Busine, A., Religious Practices and Christianization of the Late Antique City (4th–7th cent.), Brill: Boston.

Buyruk 2011 Buyruk, H., Sis’i (Kozan) Akdeniz’den Kapadokya’ya Bağlayan Kervan Yolu Kaleleri, Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Erzurum.

Buyruk 2014 Buyruk, H., “Gertrude Bell’den Günümüze Fotoğraflarla Anavarza”, Atatürk Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Dergisi, S. 33, s. 176-215.

Buyruk 2016 Buyruk, H., “Konumu Geçmişi ve Kimliği ile Anavarza”, Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, C. 6, S. 3, s. 695-710.

Cable 1995 Cable, M., “Anazarbus”, Southern Europe: International Dictionary of Historic Places, C. 3, Ring, T. (ed.), Routledge: New York.

Deichmann 1975 Deichmann, F.W. “Die Spolien in der spätantiken Architektur”, SBMünch 6: Münih.

Di Giorgi 2011 Di Giorgi, A. U., “Hellenistic Founders, Roman Builders: Anazarbos in Cilicia”, Byzas 14 – Hellenismus in der Kilikia Pedias, A. Hoffmann, R. Posamentir, M.H. Sayar (ed.), (s.121-138). İstanbul: Ege Yayınları.

Finney 2017 Finney, P. C., The Eerdmans encyclopedia of early Christian art and archaeology (C. 1), William B. Eerdmans Publishing Company: Michigan.

Gaius Plinius Secundus Gaius Plinius Secundus (Pliny the Elder), Naturalis Historia, 5.93.

Gough 1952 Gough, M., “Anazarbus”, Anatolian Studies, C.2, s. 85-150.

Gök 2006 Gök, N., Adana İli Kozan İlçesi’nde Tarihi Çevre Koruma Önerisi, İstanbul Teknik Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi.

Graham 1999 Graham, A. J., Colony and Mother City in Ancient Greece, Manchester University Press: Manchester.

Hançer 2016 Hançer, E., “Kilikya Ermeni Prensliği’nin İkinci Başkenti Anavarza”, Adalya: Koç Üniversitesi AKMED Yıllığı, S. 19, s. 283-314.

Hild – Hellenkemper 1990 Hild, F. – Hellenkemper, H., “Tabula Imperii Byzantini 5: Kilikien und Isaurien”, C. 215, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften: Viyana.

Hill 1996 Hill, S. The Early Byzantine Churches of Cilicia and Isauria, Variorum Aldershot: UK.

Horster 2018 Horster, M. – Nicolaou, D. – Rogge, S., Church Building in Cyprus (Fourth to Seventh Centuries), Waxmann: Münster.

Özbey – Saban 2019 Özbey, V. – Saban, D., “Unesco Dünya Miras Listesi’ne Doğru Anavarza Antik Kenti”, Art-Sanat Dergisi, S. 11, s. 299-324.

Posamentir – Sayar 2006 Posamentir R. – Sayar, M. H., “Anazarbos – ein Zwischenbericht aus der Metropole des Ebenen Kilikien”, Istanbuler Mitteilungen, C. 56, s. 317-357.

Posamentir 2006 Posamentir, R., “Kulturkontakt Als Impuls Architektonischer Innovation: Austauch und Inspiration in Anazarbos, Einer Vergessenen Grenzstadt Zwischen Ost und West”, Austausch und Inspiration: Kulturkontakt als Impuls Architektonischer Innovation, C. 28, S. 30.4, s. 89-106.

Posamentir 2008 Posamentir, R., “Ohne Mass und Ziel? Bemerkungen zur Säulenstrasse von Anazarbos im Ebenen Kilikien”, Euergetes (Prof. Dr. Haluk Abbasoğlu’na 65. Yaş Armağanı), C. 2, Delemen, İ v.d. (ed.). Koç Üniversitesi Suna – İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü.

Riley-Smith 1995 Riley-Smith, J. The Oxford illustrated history of the Crusades, Oxford University Press: New York.

Salman 2000 Salman, İ. “Adana’nın Antik Kentleri”, Efsaneden Tarihe, Tarihten Bugüne Adana: Köprü Başı, (ed. Altun, E. – Koz, M. S.), YKY Yayınları: İstanbul, s. 178-201.

Sayar 2000 Sayar, M. H., Die Inschriften von Anazarbos und Umgebung I, Inschriften griechischer Städte aus Kleinasien, C. 56, Dr. Rudolf Habelt GmbH: Bonn.

Sayar 2004 Sayar, M. H., Das Ebene Kilikien vom Tod Alexanders des Großen bis zur Gründung der Provinz Cilicia durch Kaiser Vespasian (323 v. Chr.-72/73 n. Chr.). In M. Meyer, R. Ziegler (Eds.), Kulturbegegnung in einem Brückenland: Gottheiten und Kulte als Indikatoren von Akkulturationsprozessen im Ebenen Kilikien (Asia Minor Studien), (pp. 17- 28). Dr. Rudolf Habelt GmbH: Bonn.

Sayar – Ercan 2008 Sayar, M. H. – Ercan, P. “Kilikya Yüzey Araştırmaları 2007”, 26. Araştırma Sonuçları Toplantısı, Bayram, F. ve Adil, Ö. (ed.), Ankara, S.1, s. 75-84.

T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı 2014 T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, "Anavarza Antik Kenti (Adana) [2014]", Kültür Varliklari ve Müzeler Genel Müdürlüğü. Erişim tarihi 15.04.2018, (http://www.kulturvarliklari.gov.tr/TR,93760/anavarza-antik-kenti-adana-2014.html).

The Oxford Dictionary of Byzantium (1991) Ed. Alexander P. Kazhdan, Oxford University Press: Oxford.

UNESCO Dünya Miras Merkezi 2013 UNESCO Dünya Miras Merkezi, “Decisions Adopted by the World Heritage Committee at its 37th Session (Phnom Penh, 2013)”, UNESCO Dünya Miras Komitesi 37. Olağan Toplantısı, 16-27 Haziran, Punom Pen, Kamboçya.

UNESCO Dünya Miras Merkezi 2019 UNESCO Dünya Miras Merkezi, Operational Guidelines for the Implementation of the World Heritage Convention, UNESCO Dünya Miras Merkezi: Paris.

UNESCO Dünya Miras Merkezi 2020 UNESCO Dünya Miras Merkezi resmî internet adresi, whc.unesco.org.

Ünal – Girginer 2007 Ünal, A. – Girginer, K. S. Kilikya-Çukurova: İlk Çağlardan Osmanlılar Dönemi'ne Kadar Kilikya'da Tarihi Coğrafya,Tarih ve Arkeoloji, Homer Kitabevi: İstanbul.

Wright 2008 Wright, N. L., “Anazarbos and the Tarkondimotid Kings of Kilikia”, Anatolian Studies, C. 58, 115-125.

Yıldız 2000 Yıldız, H. D. İslâmiyet ve Türkler, İlgi Kültür Sanat Yayınları: İstanbul.

Published

January 10, 2022

License

License