Çocuk ve Ergenlerde Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu
Özet
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), erken çocukluk döneminde başlayan; dikkatsizlik, hiperaktivite ve dürtüsellikle karakterize nörogelişimsel bir bozukluktur. Klinik tablosunda kısa dikkat süresi, aşırı hareketlilik, sabırsızlık ve sonunu düşünmeden harekete geçme gibi belirtiler öne çıkmaktadır. Dünya genelinde prevalansı ortalama %3,4 olarak saptanmışken Türkiye'de bu oran %8,6'dır ve erkek çocuklarında daha yaygındır. Etiyolojisinde genetik yatkınlık, dopamin ve noradrenalin gibi nörokimyasal etkenler, prefrontal korteks ve kaudat hacmindeki küçülmeler ile gebelikte sigara kullanımı ve erken doğum gibi çevresel faktörler rol oynamaktadır. DSM-5 tanı kriterlerine göre semptomların 12 yaşından önce başlaması ve en az iki farklı ortamda görülmesi gerekmektedir. Ayırıcı tanıda zekâ gerilikleri ve öğrenme bozuklukları göz önünde bulundurulmalıdır. DEHB; dikkatsizliğin baskın olduğu, hiperaktivite/dürtüselliğin baskın olduğu ve bileşik tip olarak üç alt tipe ayrılır. Hastaların en az yarısında karşıt olma karşı gelme, davranım, öğrenme ve kaygı bozuklukları gibi psikiyatrik eş tanılar bulunmaktadır. Tedavide psikostimülanlar ve stimülan dışı bir alternatif olan atomoksetin gibi farmakolojik ajanlar tercih edilmektedir. Farmakoterapi ile anne-baba eğitimi ve davranış terapisini içeren psikososyal yaklaşımların birlikte uygulanması en güçlü tedavi etkisini sağlamaktadır. Hastalığın seyrinde olguların %30'unda belirtiler erişkinlik döneminde kaybolurken, %40'ında süregen devam etmekte, %30'unda ise madde kullanımı ve toplumsal uyum sorunlarıyla seyreden gelişimsel bozulma izlenmektedir.
Referanslar
Köroğlu E. Amerikan Psikiyatri Birliği, Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı. 5. baskı (DSM-5). Ankara: Hekimler Yayın Birliği; 2014.
Polanczyk GV, Salum GA, Sugaya LS, et al. Annual research review: A meta-analysis of the worldwide prevalence of mental disorders in children and adolescents. J Child Psychol Psychiatry. 2015;56(3):345-365.
Gül N, Tiryaki A, Kültür S, et al. Prevalence of Attention Deficit Hyperactivity Disorder and Comorbid Disruptive Behavior Disorders Among School Age Children in Trabzon. Bulletin of Clinical Psychopharmacology 2010;20(1):50-57.
Kessler RC, Adler LA, Barkley R, et al. Patterns and predictors of attention-deficit/hyperactivity disorder persistence into adulthood: Results from the national comorbidity survey replication. Biological Psychiatry. 2005;57(11):1442-1451.
Köroğlu E, Güleç C, Şenol S. Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu. Psikiyatri Temel Kitabı. Ankara: Hekimler Yayın Birliği; 2007. p. 822-836.
Thaler NS, Allen DN, Park BS, et al. Attention processing abnormalities in children with traumatic brain injury and attention-deficit/hyperactivity disorder: differential impairment of component processes. J Clin Exp Neuropsychol. 2010;32(9):929-936.
Banerjee TD, Middleton F, Faraone SV. Environmental risk factors for attention-deficit hyperactivity disorder. Acta Paediatr. 2007;96(9):1269-1274.
Sadock BJ, Sadock VA, Ruiz P. Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu. In: Bozkurt A, editor. Kaplan&Sadock Psikiyatri. 11 ed. Ankara: Güneş Tıp Kitapevi; 2016. p. 1169-1180.
Gray JD, Punsoni M, Tabori NE, et al. Methylphenidate administration to juvenile rats alters brain areas involved in cognition, motivated behaviors, appetite, and stress. J Neurosci. 2007; 27:7196–7207.
NIH (National Institutes of Health) (2000) ConsensusDevelopment Conference Statement: Diagnosis and Treatmentof Attention - Deficit / Hyperactivity Disorder (ADHD) (specialcommunication) J Am Acad Child Adolesc Psychiatry,39(2):182-193.
Spencer TJ, Kratochvil CJ, Sangal RB, et al. Effects of atomoxetine on growth in children with attention-deficit/hyperactivity disorder following up to five years of treatment. J Child Adolesc Psychopharmacol. 2007;17(5):689-700.
Geller D, Donnelly C, Lopez F et al. (2007) Atom oxetinetreatm ent fo r pediatric patients w ith attention deficitdisorder. J Child Adolesc Psychiatry 46 (9):1119-1127.
AACAP (American Academy of Child and Adolescent Psychiatry) Uygulama Klavuzu (2007) Practice Parameter for the Asse ssment and Treatment of Children and Adolescent with Attention-Deficit /Hyperactivity Disorder. JAMA CAD Child Adolesc Psychiatry 46(7):894-921 .
Güvenir T, Aysev AS, Taner YI. Çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları. İstanbul: Golden Print; 2007. p. 719-726.
Barkley RA. History. Attention-Deficit Hyperactivity Disorder. In: Barkley RA, editor. 3 ed. New York: Guilford Pres; 2006. p. 3-75.
