Çocuklarda Üriner Sistem Taş Hastalığına Yaklaşım
Özet
Son 20 yılda çocuklarda görülme sıklığı %4’ten %10’a yükselen üriner sistem taş hastalığı, ülkemizde okul çağı çocuklarında %0,8 oranında saptanmaktadır. Taş oluşumunda idrar miktarının azalması, kalsiyum, oksalat, ürik asit ve sistin artışı ile sitrat ve magnezyum gibi koruyucu maddelerin azalması sonucu aşırı doygunluk (süpersatürasyon) ve Henle kulpunda şekillenen Randall plakları ana rolü oynar. Yetersiz sıvı alımı, diyet, genetik faktörler (%33 aile öyküsü), idrar pH değişimleri, üriner anomaliler ve enfeksiyonların yanı sıra çocuklarda %75-84 oranında görülen metabolik bozukluklar başlıca etkenlerdir. En sık kalsiyum taşları (%45-65 kalsiyum oksalat, %15 kalsiyum fosfat) izlenirken, sitrüvit (%3-30), sistin ve ürik asit taşları (%5-10) daha nadirdir. Semptomlar büyük çocuklarda yan ve karın ağrısı ile hematüri iken, küçük çocuklarda kusma, huzursuzluk ve iştahsızlıktır. Tanıda ultrasonografi ilk tercih olup, kontrastsız bilgisayarlı tomografi altın standarttır. Tedavi yüksek sıvı alımı (1,5-2 L/m²/gün) ve sodyum kısıtlaması içeren diyetle başlar; etyolojiye göre tiyazid, potasyum sitrat veya allopürinol gibi medikal ajanlar kullanılır. Kendiliğinden düşmeyen veya tıkanıklığa yol açan taşlarda ise ESWL, üreterorenoskopi (URS), retrograd intrarenal cerrahi ve perkütan nefrolitotomi (PNL) gibi minimal invaziv cerrahi yöntemler uygulanır. Taş hastalığı yüksek tekrarlama riskine sahip olduğundan, akut tedavi sonrasında hastaların altta yatan metabolik nedenlere göre takibi şarttır.
Referanslar
Reusz GS, Hosszu A, Kis E. Evaluation of a child with suspected nephrolithiasis. Curr Opin Pediatr. 2020 Apr;32(2):265-272.
Panzarino V. Urolithiasis in Children. Adv Pediatr. 2020 Aug;67:105-112.
Bowen DK, Tasian GE. Pediatric Stone Disease. Urol Clin North Am. 2018 Nov;45(4):539-550. doi: 10.1016/j.ucl.2018.06.002. Epub 2018 Sep 7.
Van Batavia JP, Tasian GE. Clinical effectiveness in the diagnosis and acute management of pediatric nephrolithiasis. Int J Surg. 2016 Dec;36(Pt D):698-704.
Dursun I, Poyrazoglu HM, Dusunsel R, et al. Pediatric urolithiasis: an 8-year experience of single centre. Int Urol Nephrol. 2008;40(1):3-9.
Bak M, Ural R, Agin H, Serdaroglu E, Calkavur S. The metabolic etiology of urolithiasis in Turkish children. Int Urol Nephrol. 2009;41(3):453-60.
Bek K, Akman S, Bilge I, Topaloğlu R, Calişkan S, Peru H, Cengiz N, Söylemezoğlu O. Chronic kidney disease in children in Turkey. Pediatr Nephrol. 2009 Apr;24(4):797-806.
Rodgers AL. Physicochemical mechanisms of stone formation. Urolithiasis. 2017 Feb;45(1):27-32.
Evan AP, Worcester EM, Coe FL, et al. Mechanisms of human kidney stone formation. Urolithiasis. 2015 Jan;43 Suppl 1(0 1):19-32.
Randall A. The origin and growth of renal calculi. Ann Surg. 1937 Jun;105(6):1009-27.
Evan AP, Lingeman JE, Coe FL, et al. 2003. Randall’s plaque of patients with nephrolithiasis begins in basement membranes of thin loops of Henle. J Clin Invest 2003; 111:607-16.
Edvardsson V. (2016). Urolithiasis in Children. In: Avner ED, Harmon WE, Niaudet P, Yoshikawa N, Emma F, Goldstein SL (eds): Pediatric Nephrology (7th edition, pp. 1822-1858) Berlin Heidelberg, Germany, Springer-Verlag, 2009, 2016
Ziemba JB, Matlaga BR. Epidemiology and economics of nephrolithiasis. Investig Clin Urol. 2017 Sep;58(5):299-306.
Carbone A, Al Salhi Y, Tasca A, et al. Obesity and kidney stone disease: a systematic review. Minerva Urol Nefrol. 2018 Aug;70(4):393-400.
Kieran K, Giel DW, Morris BJ, et al. Pediatric urolithiasis--does body mass index influence stone presentation and treatment? J Urol. 2010 Oct;184(4 Suppl):1810-5.
Tasic V, Gucev Z. Nephrolithiasis and Nephrocalcinosis in Children - Metabolic and Genetic Factors. Pediatr Endocrinol Rev. 2015 Sep;13(1):468-76. PMID: 26540764.
Hoppe B, Martin-Higueras C. Inherited conditions resulting in nephrolithiasis. Curr Opin Pediatr. 2020 Apr;32(2):273-283.
Chahed J, Jouini R, Krichene I, et al. Urinary lithiasis and urinary tract malformations in children: a retrospective study of 34 cases. Afr J Paediatr Surg. 2011 May-Aug;8(2):168-71.
Schwaderer AL, Wolfe AJ. The association between bacteria and urinary stones. Ann Transl Med. 2017 Jan;5(2):32.
Tasian GE, Copelovitch L. Evaluation and medical management of kidney stones in children. J Urol. 2014 Nov;192(5):1329-36.
Palmer BF, Kelepouris E, Clegg DJ. Renal Tubular Acidosis and Management Strategies: A Narrative Review. Adv Ther. 2020 Dec 26.
Sighinolfi MC, Eissa A, Bevilacqua L, et al. Drug-Induced Urolithiasis in Pediatric Patients. Paediatr Drugs. 2019 Oct;21(5):323-344.
Smith J, Stapleton FB. Acute management of nephrolithiasis in children. Uptodate 2020 (www. uptodate.com)
Sepahi MA, Heidari A, Shajari A. Clinical manifestations and etiology of renal stones in children less than 14 years age. Saudi J Kidney Dis Transpl. 2010 Jan;21(1):181-4.
Issler N, Dufek S, Kleta R, Bockenhauer D, Smeulders N, Van't Hoff W. Epidemiology of paediatric renal stone disease: a 22-year single centre experience in the UK. BMC Nephrol. 2017 Apr 18;18(1):136.
Tasian GE, Kabarriti AE, Kalmus A, et al.Kidney stone recurrence in among children and adolescent. J Urol 2017; 197(1): 246-52.
Copelovitch L. Urolithiasis in children: medical approach. Pediatr Clin North Am 2012;59:881-96.
Marra G, Taroni F, Berrettini A, et al. Pediatric nephrolithiasis: a systematic approach from diagnosis to treatment. J Nephrol. 2019 Apr;32(2):199-210.
Tekin A, Tekgul S, Atsu N, et al. Oral potassium citrate treatment for idiopathic hypocitruria in children with calcium urolithiasis. J Urol. 2002 Dec;168(6):2572-4.
Lu P, Song R, Yu Y, et al. Clinical efficacy of percutaneous nephrolithotomy versus retrograde intrarenal surgery for pediatric kidney urolithiasis: A PRISMA-compliant article. Medicine (Baltimore). 2017 Oct;96(43):e8346.
Schlomer BJ. Urologic treatment of nephrolithiasis. Curr Opin Pediatr. 2020 Apr;32(2):288-294.
Paik ML, Resnick MI. Is there a role for open stone surgery? Urol Clin North Am. 2000 May;27(2):323-31.
