Tipik/Atipik Antipsikotik İlaç Zehirlenmeleri
Özet
Antipsikotik ilaçlar, psikojenik ve organik psikozların yanı sıra bulantı, baş ağrısı ve nöropatik ağrı gibi psikiyatrik olmayan durumların tedavisinde yaygın olarak kullanılan, tipik (birinci kuşak) ve atipik (ikinci kuşak) olmak üzere iki ana sınıfa ayrılan ajanlardır. Bu ilaçların kullanımıyla kaza, kasten yüksek doz alım veya terapötik dozlarda bile toksisite gelişebilmektedir. Antipsikotikler temelde presinaptik ve postsinaptik dopamin D2 reseptörlerini bloke ederek etki gösterir; bunun yanında alfa-adrenerjik, muskarinik, histaminik ve serotonerjik reseptörler üzerindeki etkileri nedeniyle geniş bir yan etki ve toksisite profili sunarlar. Akut aşırı doz durumunda santral sinir sistemi depresyonu, kardiyovasküler kollaps, solunum depresyonu ve nöbet görülebilir. Ekstrapiramidal yan etkiler arasında akut distoni, akatizi, parkinsonizm, tardif diskinezi ve tavşan sendromu yer almaktadır. Ayrıca, klozapin başta olmak üzere kardiyotoksisite (QTc uzaması, Torsades de Pointes, miyokardit), agranülositoz, metabolik bozukluklar ve ölümcül olabilen nöroleptik malign sendrom (NMS) gelişebilir. NMS, kas rijiditesi, hipertermi, otonomik instabilite ve bilinç değişikliğiyle seyreder. Zehirlenme tanısı klinik değerlendirme, EKG, kan şekeri ve laboratuvar tetkikleriyle konulur. Tedavide temel yaklaşım; havayolu ve hemodinamik destek, aktif kömürle dekontaminasyon, QTc uzamasında magnezyum sülfat, QRS genişlemesinde sodyum bikarbonat ve NMS durumunda ilacın hemen kesilerek dantrolen, bromokriptin veya benzodiazepin kullanımı gibi destekleyici ve spesifik tedavileri kapsar.
Antipsychotic drugs, classified into typical (first-generation) and atypical (second-generation) agents, are widely used to treat psychogenic and organic psychoses as well as non-psychiatric conditions such as nausea, headaches, and neuropathic pain. Toxicity from these medications can arise through accidental or intentional overdose, as well as during therapeutic use. Antipsychotics primarily exert their effects by blocking presynaptic and postsynaptic dopamine D2 receptors; additionally, their interactions with alpha-adrenergic, muscarinic, histaminic, and serotonergic receptors give rise to a broad side-effect and toxicity profile. In acute overdose, central nervous system depression, cardiovascular collapse, respiratory depression, and seizures may occur. Extrapyramidal side effects include acute dystonia, akathisia, parkinsonism, tardive dyskinesia, and rabbit syndrome. Furthermore, cardiotoxicity (QTc prolongation, Torsades de Pointes, myocarditis—especially with clozapine), agranulocytosis, metabolic disorders, and potentially fatal neuroleptic malignant syndrome (NMS) can develop. NMS is characterized by muscle rigidity, hyperthermia, autonomic instability, and altered consciousness. Diagnosis of poisoning is established via clinical evaluation, ECG, blood glucose, and targeted laboratory tests. The core management approach involves supportive care such as airway and hemodynamic stabilization, gastrointestinal decontamination with activated charcoal, magnesium sulfate for QTc prolongation, sodium bicarbonate for QRS widening, and immediate drug cessation alongside specific pharmacotherapy using dantrolene, bromocriptine, or benzodiazepines in NMS.
Referanslar
Boushra M, Nagalli S. Neuroleptic Agent Toxicity. [Updated 2020 Nov 19]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2020 Jan-.
Balta M, İkizceli İ. Antipsikotikler: Klinik toksikoloji tanı ve tedavi. Ed: Satar S et al. 2020; 74: 528-40
Ingrid B, Nicholas A B, Geoffrey K I. The antipsicotic story: changes in prescriptions and overdose without better safety. Br J Clin Pharmacol. 2016 Jul; 82(1): 249-54.
Michael L, Frank LV. Antipsychotics. In Judith E. Tintinally, MD, MS Editor. Emergency Medicine. 8th ed. 2016; 1128-32
Aaron BS, Jessica M. Rosen’s Emergency Medicine Consepts and Clinical Practice, 9th edition, Ed: Ron MW et al. 2018;1937-42
Levine M, Lovecchio F, Tafoya P, et al: Paliperidone overdose with delayed onset of toxicity. Ann Emerg Med. 2011; 58(1):80–82.
Levine M, Ruha AM: Overdose of atypical antipsychotics: clinical presentation, mechanisms of toxicity and management. CNS Drugs. 2012; 26 (7): 601–611.
Öztürk M O, Uluşahin Ö. Ruh sağlığı ve bozuklukları: Ruhsal bozukluklarda ilaç sağaltımı. 15. Baskı, 2018; 28:659-72
van Harten P N, Tenback D E, Tardive dyskinesia: Clinical presentation and treatment . Int Rev Neurobiol, 2011; 98: 187-210.
Tural U, Onder E. Clinical and pharmacologic risk factors for neuroleptic malingnant syndrome and their association with death. Psychiatry Clin Neurosci, 2010; 64 (1): 79-87.
Nielsen J et al. Assessing QT interval prolongation and its associated risks with antipsyhotics, CNS drugs, 2011; 25: 473-90.
De Berrardis et al. Update on the adverse effects of clozapine: focus on miyocarditis. Curr Drug Saf. 2012; 7: 55-62
Bülbül N G, Seçil Y, Beckmann Y et al. Nörolojik yoğun bakım izlemi gerektiren nöroleptik malign sendrom: dokuz olgu ile gözden geçirme, Türk yoğun bakım derneği dergisi. 2014; 12: 110-7
Dominic J P, Aaron M C. Neuroleptic malignant syndrome review: Focus on treatment and rechallenge, Annals of pharmacotherapy. 2016; 1-9.
Tse L, Barr AM, Scarapicchia V et al. Neuroleptic malignant syndrome: a review from a clinically oriented perspective. Curr Neuropharmacol. 2015; 13: 395-406.
Panagariya A, Sharma B, Singh R et al. The neuroleptic malignant syndrome: a report of 14 cases from north India. Neurol India. 2007; 55: 166-168.