Genetik Kimliklendirmenin Tarihçesi
Özet
Adli genetik, olay yerinden toplanan biyolojik delillerin bilimsel yöntemlerle analizi sayesinde faillerin ve kurbanların kimliklendirilmesini hem de yasal anlaşmazlıkların çözümünü amaçlayan bir bilim dalıdır. Tarihsel gelişim sürecinde ilk olarak Karl Landsteiner ve çalışma arkadaşları tarafından keşfedilen ABO ve Rh kan grubu sistemlerinden yararlanılmış, ancak bu sistemlerin düşük ayrım gücü nedeniyle kullanımı kısıtlı kalmıştır. 1950 ve 1960'lı yıllarda polimorfik enzim, serum protein sistemleri ve HLA doku antijenlerinin incelemelere dahil edilmesi dışlama olasılığını önemli ölçüde artırmıştır. 1984 yılında Alec Jeffreys tarafından geliştirilen RFLP temelli "DNA Parmak İzi" tekniği ve 1985'te bu verilerin ilk kez adli delil olarak mahkemede kabulü adli genetikte yeni bir çağ başlatmıştır. Karry Mullis'in PCR teknolojisini keşfi ise az miktardaki ve çevresel etkenlerle bozulmuş DNA örneklerinin incelenmesini mümkün kılmıştır. İnsan Genom Projesi'nin tamamlanmasıyla birlikte kodlamayan DNA bölgelerindeki STR, mini-STR, Y ve X kromozom belirteçleri, mtDNA ve SNP sistemleri temel kimliklendirme araçlarına dönüştürülmüştür. Günümüzde kapiller elektroforez yönteminin yanı sıra aynı anda çok sayıda geni inceleyen Yeni Nesil Dizileme (YND/NGS) teknolojisi, epigenetik profilleme ve mikrobiyom analizleri öne çıkmaktadır. Adli genetik; insan kimliklendirmenin yanı sıra yaban hayatı ticareti suçlarının önlenmesi, yasadışı ağaç kesimlerinin tespiti ve evcil hayvan biyolojik delillerinin analizi yoluyla da adalet sistemine hizmet etmektedir.
Referanslar
Carracedo, A. (2015). Forensic genetics: history. Forensic Biology, 19, 206–210. doi:10.1016/b978-0-12-382165-2.00037-4
Clark, D. P., & Pazdernik, N. J. (2015). Biotechnology. Newnes, 721–745. doi:10.1016/b978-0-12-385015-7.00023-5
Prainsack, B., & Aronson, J. (2015). Forensic genetic databases: Ethical and social dimensions. International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, 9, 955–961. doi:10.1016/b978-0-08-097086-8.82050-4
Daemmrich, A. (1998). The evidence does not speak for itself: Expert witnesses and the organization of DNA-typing companies. Social Studies of Science, 28(5-6), 741-772.
Dean, L. (2005). Chapter 5 The ABO blood group. Blood Groups and Red Cell Antigens.
Bethesda (MD): National Center for Biotechnology Information (US). Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK2267/
Dormontt, E. E., Jardine, D. I., van Dijk, K.-J., Dunker, B. F., Dixon, R. R. M., Hipkins, V. D., Lowe, A. J. (2020). Forensic validation of a SNP and INDEL panel for individualisation of timber from bigleaf maple (Acer macrophyllum Pursch). Forensic Science International: Genetics, 102252. doi:10.1016/j.fsigen.2020.102252
Erkan, I. Suç Araştırmalarında Evcil Köpeklere Ait Delillerin Önemi The Importance Of Domestıc Dogs Evıdence In The Crıme Investıgatıon. Sağlık Bilimlerinde Akademik Araştırmalar, 47-53.
McKiernan, H. E., & Danielson, P. B. (2017). Molecular Diagnostic Applications in Forensic Science. Molecular Diagnostics, 371–394. doi: 10.1016/B978-0-12-802971-8.00021-3
Gouda, S., Kerry, R. G., Das, A., & Chauhan, N. S. (2020). Wildlife forensics: A boon for species identification and conservation implications. Forensic Science International, 110530. doi:10.1016/j.forsciint.2020.110530
Erkan, I. (2012). Evcil Köpeklerde (Canis lupus familiaris) Mitokondrial DNA Analizinin Adli Amaçlı Kullanımı (Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, Adli Tıp Enstitüsü, İstanbul, Türkiye). Tez No: 326337
Li, R., (2015). Forensic Biology(2nd ed). CRC Press, Taylor& Francis; New York. p. 567
Lyons, L. A., Grahn, R. A., Kun, T. J., Netzel, L. R., Wictum, E. E., & Halverson, J. L. (2014). Acceptance of domestic cat mitochondrial DNA in a criminal proceeding. Forensic Science International Genetics, 13, 61–67. doi.org/10.1016/j.fsigen.2014.07.007
Vidaki, A., & Kayser, M. (2017). From forensic epigenetics to forensic epigenomics:
broadening DNA investigative intelligence. Genome biology, 18(1), 238.doi.org/10.1186/s13059-017-1373-1
Murch, R. S., & Budowle, B. (1986). Applications of isoelectric focusing in forensic serology. Journal of Forensic Sciences, 31(3), 869–880.
Jeffreys, A. J., Wilson, V., & Thein, S. L. (1985). Hypervariable ‘minisatellite’regions in human DNA. Nature, 314(6006), 67-73.doi.org/10.1038/314067a0
Jeffreys, A. J., Wilson, V., & Thein, S. L. (1985). Individual-specific ‘fingerprints’ of human DNA. Nature, 316(6023), 76-79.doi.org/10.1038/316076a0
Gill, P., Jeffreys, A. J., & Werrett, D. J. (1985). Forensic application of DNA ‘fingerprints’. Nature, 318(6046), 577-579.doi.org/10.1038/318577a0
Landsteiner, K. (2004). Über Agglutinationserscheinungen Normalen Menschlichen Blutes (On Agglutination Phenomena of Normal Human Blood). Landmarks in Medical Genetics: Classic Papers with Commentaries, (51), 112.
Kalfoğlu-Abacı E., Yükseloğlu H (2002). İnsan Genomu, Suç ve Suçun Önlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp fakültesi Dergisi, 71-81.
Patzelt D. (2004). History of forensic serology and molecular genetics in the sphere of activity of the German Society for Forensic Medicine. Forensic Science International, 144(2-3), 185–191. doi.org/10.1016/j.forsciint.2004.04.053
Prainsack B, Aronson J. (2015). Forensic DNA databases: Ethical issues. International Encyclopedia of the Social and Behavioral Sciences, 9: 339-345.doi:10.1016/b978-0-08-097086-8.82062-0
Lynch, M., Cole, S. A., McNally, R., & Jordan, K. (2010). Truth machine: The contentious history of DNA fingerprinting. University of Chicago Press.
Rosenberg, E. (2017). It’s in Your DNA: From Discovery to Structure, Function and Role in Evolution, Cancer and Aging, 61-69. doi:10.1016/b978-0-12-812502-1.00008-1
Greely, H.T. (2015). Genomics, Ethical Issues. (2nd ed) (Wright, J.D., Ed.). International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences Elsevier, pp. 32-41.doi.org/10.1016/B978-0-08-097086-8.82011-5.
https://www.genome.gov/human-genome-project erişim tarihi: 27 Eyül 2020
https://www.genome.gov/human-genome-project/results erişim tarihi: 27 Eyül 2020
Roewer L. (2013). DNA fingerprinting in forensics: past, present, future. Investigative genetics, 4(1), 22. doi.org/10.1186/2041-2223-4-22
Vidaki, A., & Kayser, M. (2018). Recent progress, methods and perspectives in forensic epigenetics. Forensic Science International: Genetics. doi:10.1016/j.fsigen.2018.08.008
Yang, Y., Xie, B., & Yan, J. (2014). Application of Next-generation Sequencing Technology in Forensic Science. Genomics, Proteomics & Bioinformatics, 12(5), 190–197. doi:10.1016/j.gpb.2014.09.001
Alvarez-Cubero, M. J., Saiz, M., Martínez-García, B., Sayalero, S. M., Entrala, C., Lorente, J. A., & Martinez-Gonzalez, L. J. (2017). Next generation sequencing: an application in forensic sciences? Annals of Human Biology, 44(7), 581–592. doi:10.1080/03014460.2017.1375155
Yükseloğlu, Hülya & Kara, Umut & Ramadanoğlu, Sharon & Asicioglu, F. (2017). Next generation sequencing technologies and usage in forensic genetics. Fresenius Environmental Bulletin. 26, 4650-4655.
Edwards, A., Civitello, A., Hammond, H. A., & Caskey, C. T. (1991). DNA typing and genetic mapping with trimeric and tetrameric tandem repeats. American journal of human genetics, 49(4), 746–756.
Godbey, W. T. (2014). An Introduction to Biotechnology: The Science, Technology and Medical Applications. Elsevier. 323–329. doi:10.1016/b978-1-907568-28-2.00015-0
Linacre, A. M. T. (2018). DNA Profiling. Reference Module in Chemistry, Molecular Sciences and Chemical Engineering. doi:10.1016/b978-0-12-409547-2.14203-9
Senge, T., Madea, B., Junge, A., Rothschild, M. A., & Schneider, P. M. (2011). STRs, mini STRs and SNPs--a comparative study for typing degraded DNA. Legal medicine (Tokyo, Japan), 13(2), 68–74. doi.org/10.1016/j.legalmed.2010.12.001
https://strbase.nist.gov/miniSTR.htm erişim tarihi: 15 Eyül 2020
Iida, R., & Kishi, K. (2005). Identification, characterization and forensic application of novel Y-STRs. Legal Medicine, 7(4), 255–258. doi:10.1016/j.legalmed.2004.12.004
Amorim, A., Fernandes, T., & Taveira, N. (2019). Mitochondrial DNA in human identification: a review. PeerJ, 7, 7314. https://doi.org/10.7717/peerj.7314
Kowalczyk, M., Zawadzka, E., Szewczuk, D., Gryzińska, M., & Jakubczak, A. (2018). Molecular markers used in forensic genetics. Medicine, science, and the law, 58(4), 201–209. doi.org/10.1177/0025802418803852
Çanga Ş, and Önder İ. (1961). Rh/rh kan faktörleri sistemi ve erythroblostosis fötalis hastalık kompleksi. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Yayınları, 90, 10-11.