Terör Olaylarında Parmak İzinden DNA Temelli Kimliklendirme
Özet
Bu metin, terör olaylarında özellikle El Yapımı Patlayıcılar (IED) kullanılarak gerçekleştirilen bombalama eylemlerinin ardından adli bilimler ve adli genetiğin faillerin kimliklendirilmesindeki kritik rolünü incelemektedir. Terörizm, toplumda korku ve uzun vadeli psikolojik etkiler yaratmayı amaçlayan karmaşık bir fenomendir ve bombalama bu eylemler arasında en yaygın tercih edilen yöntem olarak öne çıkmaktadır. Patlama sonrasında olay yeri inceleme ekiplerinin öncelikle güvenliği sağlaması, iç ve dış kordonlar oluşturarak alanı sistematik şekilde haritalandırması ve delilleri kontaminasyondan koruyarak fotoğraflaması elzem adımlardır. Yaygın inanışın aksine, patlama anında oluşan yüksek ısı ve basınç parmak izi ile DNA delillerini tamamen yok etmemektedir; nitekim DNA ancak 800 derece sıcaklıkta tamamen tahrip olur. Dolayısıyla patlamış IED parçalarından veya taşıyıcı çantalardan temas DNA'sı elde etmek mümkündür. Olay yerindeki görünmeyen parmak izleri daktiloskopik tozlar ve jelatin kaldırıcılar ile toplanarak vericinin yaşı, cinsiyeti, beslenme alışkanlıkları ve patlayıcı artıkları hakkında önemli ipuçları sunar. Parmak izinin yetersiz kaldığı durumlarda ise temas DNA'sından yapılan STR, SNP ve Yeni Nesil Dizileme (MPS) analizleri vasıtasıyla şüphelilerin doğrudan kimlikleri, fiziksel özellikleri ve coğrafi soyları tespit edilebilmektedir. Bu gelişmiş adli genetik yöntemleri, terör vakalarının hızla aydınlatılmasını ve terörle mücadelede güvenlik güçlerinin caydırıcı bir üstünlük elde etmesini temin etmektedir.
Referanslar
Alvarez-Cubero, M. J.,Saiz, M., Martínez-García, B., Sayalero, S. M., Entrala, C., Lorente, J. A., &Martinez-Gonzalez, L. J. (2017). Nextgenerationsequencing: an application in forensicsciences?Annals of Human Biology, 44(7), 581–592. doi:10.1080/03014460.2017.1375155
Amorim, A.,Fernandes, T., &Taveira, N. (2019). Mitochondrial DNA in humanidentification: a review. PeerJ, 7, 7314. https://doi.org/10.7717/peerj.7314
Carracedo, A.(2015).Forensicgenetics: history. ForensicBiology, 19, 206–210. doi:10.1016/b978-0-12-382165-2.00037-4
Clark, D. P.,&Pazdernik, N. J. (2015). Biotechnology. Newnes, 721–745. doi:10.1016/b978-0-12-385015-7.00023-5
Çanga Ş, and Önder İ. (1961). Rh/rh kan faktörleri sistemi ve erythroblostosisfötalis hastalık kompleksi. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Yayınları, 90, 10-11.
Daemmrich, A. (1998). Theevidencedoes not speakforitself: Expertwitnessesandtheorganization of DNA-typingcompanies. SocialStudies of Science, 28(5-6), 741-772.
Dean, L. (2005). Chapter 5 The ABO bloodgroup. Blood GroupsandRed Cell Antigens.Bethesda (MD): National Center forBiotechnology Information (US). Availablefrom: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK2267/
Dormontt, E. E.,Jardine, D. I., vanDijk, K.-J., Dunker, B. F., Dixon, R. R. M., Hipkins, V. D., Lowe, A. J. (2020). Forensicvalidation of a SNP and INDEL panel forindividualisation of timberfrombigleafmaple (Acer macrophyllumPursch).ForensicScience International: Genetics, 102252. doi:10.1016/j.fsigen.2020.102252
Edwards, A.,Civitello, A., Hammond, H. A., &Caskey, C. T. (1991). DNA typingandgeneticmappingwithtrimericandtetrameric tandem repeats. Americanjournal of humangenetics, 49(4), 746–756.
Erkan, I. (2012). Evcil Köpeklerde (Canislupusfamiliaris) Mitokondrial DNA Analizinin Adli Amaçlı Kullanımı (Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, Adli Tıp Enstitüsü, İstanbul, Türkiye). Tez No: 326337
Erkan, I. (2018). Suç Araştırmalarında Evcil Köpeklere Ait Delillerin Önemi TheImportanceOf Domestıc Dogs EvıdenceInTheCrımeInvestıgatıon. Sağlık Bilimlerinde Akademik Araştırmalar, 47-53.
Gardner, S. J.,Cordingley, T. H., & Francis, S. C. (2016). An investigationintoeffectivemethodologiesforlatentfingerprintenhancement on itemsrecoveredfrom fire. Science&Justice, 56(4), 241-246.
Gill, P.,Jeffreys, A. J., &Werrett, D. J. (1985). Forensicapplication of DNA ‘fingerprints’. Nature, 318(6046), 577-579.doi.org/10.1038/318577a0
Godbey, W. T. (2014). An IntroductiontoBiotechnology: TheScience, TechnologyandMedical Applications. Elsevier.323–329. doi:10.1016/b978-1-907568-28-2.00015-0
Gouda, S.,Kerry, R. G., Das, A., &Chauhan, N. S. (2020). Wildlife forensics: A boonforspeciesidentificationandconservationimplications. ForensicScience International, 110530. doi:10.1016/j.forsciint.2020.110530
Greely, H.T. (2015). Genomics, EthicalIssues. (2nd ed) (Wright, J.D., Ed.). International Encyclopedia of theSocial&BehavioralSciencesElsevier, pp. 32-41.doi.org/10.1016/B978-0-08-097086-8.82011-5
https://www.genome.gov/human-genome-project
https://www.genome.gov/human-genome-project/results
https://strbase.nist.gov/miniSTR.htm
Iida, R.,&Kishi, K. (2005). Identification, characterizationandforensicapplication of novel Y-STRs. Legal Medicine, 7(4), 255–258. doi:10.1016/j.legalmed.2004.12.004
Jeffreys, A. J., Wilson, V., &Thein, S. L. (1985). Hypervariable ‘minisatellite’regions in human DNA. Nature, 314(6006), 67-73.doi.org/10.1038/314067a0
Jeffreys, A. J., Wilson, V., &Thein, S. L. (1985). Individual-specific ‘fingerprints’ of human DNA. Nature, 316(6023), 76-79.doi.org/10.1038/316076a0
Kalfoğlu-Abacı E.,Yükseloğlu H (2002). İnsan Genomu, Suç ve Suçun Önlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp fakültesi Dergisi, 71-81.
Kowalczyk, M.,Zawadzka, E., Szewczuk, D., Gryzińska, M., &Jakubczak, A. (2018). Molecularmarkersused in forensicgenetics. Medicine, science, andthelaw, 58(4), 201–209. doi.org/10.1177/0025802418803852
Kumar, P.,Gupta, R., Singh, R., &Jasuja, O. P. (2015). Effects of latentfingerprintdevelopmentreagents on subsequentforensic DNA typing: A review. Journal of forensicand legal medicine, 32, 64-69.
Landsteiner, K. (2004). ÜberAgglutinationserscheinungenNormalenMenschlichenBlutes (On AgglutinationPhenomena of Normal Human Blood). Landmarks in Medical Genetics: Classic PaperswithCommentaries, (51), 112.
Li, R., (2015). ForensicBiology(2nd ed). CRC Press, Taylor& Francis; New York. p. 567
Linacre, A. M. T. (2018). DNA Profiling. Reference Module in Chemistry, MolecularSciencesandChemicalEngineering. doi:10.1016/b978-0-12-409547-2.14203-9
Lynch, M.,Cole, S. A., McNally, R., & Jordan, K. (2010). Truthmachine: Thecontentioushistory of DNA fingerprinting. University of Chicago Press.
Lyons, L. A.,Grahn, R. A., Kun, T. J., Netzel, L. R., Wictum, E. E., &Halverson, J. L. (2014). Acceptance of domesticcatmitochondrial DNA in a criminalproceeding. ForensicScience International Genetics, 13, 61–67. doi.org/10.1016/j.fsigen.2014.07.007
McKiernan, H. E.,&Danielson, P. B. (2017). MolecularDiagnostic Applications in ForensicScience. MolecularDiagnostics, 371–394. doi: 10.1016/B978-0-12-802971-8.00021-3
Murch, R. S.,&Budowle, B. (1986). Applications of isoelectricfocusing in forensicserology. Journal of ForensicSciences, 31(3), 869–880.
Patzelt D. (2004). History of forensicserologyandmoleculargenetics in thesphere of activity of theGermanSocietyforForensicMedicine. ForensicScience International, 144(2-3), 185–191. doi.org/10.1016/j.forsciint.2004.04.053
Phillips, C., Prieto, L., Fondevila, M., Salas, A., Gómez-Tato, A., Álvarez-Dios, J., ... & Carracedo, Á. (2009). Ancestry analysis in the 11-M Madrid bomb attack investigation. PloS one, 4(8), e6583. doi:10.1371/journal.pone.0006583
Prainsack B, Aronson J. (2015). Forensic DNA databases: Ethicalissues. International Encyclopedia of theSocialandBehavioralSciences, 9: 339-345.doi:10.1016/b978-0-08-097086-8.82062-0
Prainsack, B.,&Aronson, J. (2015). Forensicgeneticdatabases: Ethicalandsocialdimensions. International Encyclopedia of theSocial&BehavioralSciences, 9, 955–961. doi:10.1016/b978-0-08-097086-8.82050-4
Roewer L. (2013). DNA fingerprinting in forensics: past, present, future. Investigativegenetics, 4(1), 22. doi.org/10.1186/2041-2223-4-22
Rosenberg, E. (2017). It’s in Your DNA: FromDiscoverytoStructure, Functionand Role in Evolution, CancerandAging, 61-69. doi:10.1016/b978-0-12-812502-1.00008-1
Senge, T.,Madea, B., Junge, A., Rothschild, M. A., &Schneider, P. M. (2011). STRs, mini STRsandSNPs--a comparativestudyfortypingdegraded DNA. Legal medicine (Tokyo, Japan), 13(2), 68–74. doi.org/10.1016/j.legalmed.2010.12.001
Tasker, E., LaRue, B., Beherec, C., Gangitano, D., & Hughes-Stamm, S. (2017). Analysis of DNA from post-blast pipe bomb fragments for identification and determination of ancestry. Forensic science international: genetics, 28, 195-202. doi:10.1016/j.fsigen.2017.02.016
Tillmar, A., Grandell, I., & Montelius, K. (2019). DNA identification of compromised samples with massive parallel sequencing. Forensic Sciences Research, 4(4), 331-336. doi:10.1080/20961790.2018.1509186
Vidaki, A.,& Kayser, M. (2018). Recentprogress, methodsandperspectives in forensicepigenetics.ForensicScience International: Genetics. doi:10.1016/j.fsigen.2018.08.008
Vidaki, A.,& Kayser, M. (2017). Fromforensicepigeneticstoforensicepigenomics: broadening DNA investigativeintelligence. Genomebiology, 18(1), 238.doi.org/10.1186/s13059-017-1373-1
Yang, Y.,Xie, B., & Yan, J. (2014). Application of Next-generationSequencingTechnology in ForensicScience.Genomics, Proteomics&Bioinformatics, 12(5), 190–197. doi:10.1016/j.gpb.2014.09.001
Yükseloğlu, Hülya & Kara, Umut &Ramadanoğlu, Sharon&Asicioglu, F. (2017). Nextgenerationsequencingtechnologiesandusage in forensicgenetics. FreseniusEnvironmentalBulletin. 26, 4650-4655.