Adli Genetik Verilerin Değerlendirilmesinde Kullanılan İstatistiki Yöntemler
Özet
Adli genetik bilimi, olay yerinden elde edilen DNA profillerinin şüpheliyle veya diğer bireylerle eşleşme olasılıklarını hesaplayarak DNA delillerinin eşsizliğini ve kanıtsal gücünü mahkeme önünde ortaya koymaktadır. Biyolojik delillerin tiplendirilmesinde STR ve SNP gibi polimorfik genetik belirteç sistemleri kullanılırken, analiz süreçlerinde gerçekleşebilecek kontaminasyon ve degradasyon gibi faktörler sonuçların yorumlanmasını zorlaştırmaktadır. Dünya üzerindeki tüm bireylerin DNA verilerine ulaşmak mümkün olmadığından, belirli etnik veya bölgesel gruplara özgü popülasyon veritabanları oluşturulmakta ve Hardy-Weinberg Dengesi ilkelerine dayalı olarak alel ile genotip frekansları istatistiki olarak hesaplanmaktadır. Ayrıca popülasyon genetiği çalışmaları sayesinde alellerin toplumdaki görülme sıklığı saptanarak dışlama gücü belirlenmekte ve suçluların tespiti ile masumların beraatı sağlanmaktadır. Elde edilen DNA verilerinin değerlendirilmesinde Frekansçı yaklaşım (Rastgele Eşleşme Olasılığı - RMP), Benzerlik Oranı (LR) yaklaşımı ve Bayes Teoremi olmak üzere üç temel istatistiki yöntemden yararlanılmaktadır. Nesep tayini analizlerinde Mendel genetiği yasaları ile Bayes Teoremi çerçevesinde Babalık veya Annelik İndeksi (PI/MI) hesaplanmakta, Türkiye'deki %99.73 kabul eşiği dikkate alınarak nihai son olasılık yüzdesi raporlanmaktadır. Karışmış (mix) DNA profillerinin yorumlanmasında ise kalitatif değerlendirme, eşleşme olasılığı, kombine dışlama olasılığı (CPE) ve Olabilirlik Oranı (LR) metotları kullanılarak karmaşık biyolojik delillerin yargı sistemine anlaşılır, güvenilir ve bilimsel temellere dayalı bir biçimde sunulması hedeflenmektedir.
Referanslar
Alaeddini, R., Walsh, S. J., Abbas, A. (2010), Forensic implications of genetic analyses from degraded DNA—A review, Forensic Science International: Genetics, 4(3), 148–157. doi:10.1016/j.fsigen.2009.09.007
Amorim, A., Pinto, N. (2018), Big data in forensic genetic,. Forensic science international. Genetics, 37, 102–105. https://doi.org/10.1016/j.fsigen.2018.08.001
Budowle B., Eisenberg A.J., van Daal A. (2009), Validity of Low Copy Number Typing and Applications to Forensic Science, Croat Med J. 50, 207-17.doi: 10.3325/cmj.2009.50.207
Butler, J.M., Buel, E., Crivellente, F., McCord, B.R. (2004), Forensic DNA typing by capillary electrophoresis using the ABI Prism 310 and 3100 genetic analyzers for STR analysis. Electrophoresis. 25, 1397–1412. doi: 10.1002/elps.200305822.
Butler, J. M. (2010), Statistical Interpretation: Evaluating the Strength of Forensic DNA Evidence, J. M. Butler içinde, Fundamentals of Forensic DNA Typing (s. 229-258) Academic Press. ISBN 9780123749994, https://doi.org/10.1016/B978-0-12-374999-4.00011-4
Butler, J. M. (2015) Relationship Testing: Kinship Statistics, J. M. Butler içinde, Advanced Topics in Forensic DNA Typing: Interpretation (s.349-401) Academic Press ISBN 9780124052130, https://doi.org/10.1016/B978-0-12-405213-0.00014-2
Caliebe, A., Walsh, S., Liu, F., Kayser, M., Krawczak, M. (2017), Likelihood ratio and posterior odds in forensic genetics: Two sides of the same coin, Forensic science international. Genetics, 28, 203–210. https://doi.org/10.1016/j.fsigen.2017.03.004
Chakraborty, R. (1992), Sample size requirements for addressing the population genetic issues of forensic use of DNA typing, Human biology, 141-159.
Cole, S. A., Prainsack, B. (2015). Genetics and Forensics. International Encyclopedia of the Social & Behavioral Sciences, (s. 955–961). doi:10.1016/b978-0-08-097086-8.82050-4
Elkins, K. M. (2013), Computing Random Match Probability from DNA Profile Data Using Population Databases, K. M. Elkins içinde, Forensic DNA Biology, (s.115-120), Academic Press. ISBN 9780123945853, https://doi.org/10.1016/B978-0-12-394585-3.00013-4
Esen Melez, İ. (2013). Adli Genetiğe Giriş. İstanbul:Nobel Tıp Kitabevleri Tic. Ltd.Şti.
Evett, I.W., Weir, B.S. (1998), Interpreting DNA Evidence: Statistical Genetics for Forensic Scientists. MA: Sinauer Assoc., Sunderland.
Fung W. K., Hu Y. Q., (2008), Statistical DNA Forensics: Theory, Methods and Computation, John Wiley&Sons, England.
Gill, P., Bleka, Ø., Hansson, O., Benschop, C., Haned, H. (2020), Forensic genetics: the basics, Forensic Practitioner’s Guide to the Interpretation of Complex DNA Profiles,(s.1–53) Academic Press. doi:10.1016/b978-0-12-820562-4.00009-2
Gill, P.(2001), An assessment of the utility of single nucleotide polymorphisms (SNPs) for forensic purposes, International Journal of Legal Medicine, 114( 4-5), 204-210. doi:10.1007/s004149900117
Gjertson D. W., Brenner C. H., Baur M. P., Carracedo A., Guidet F., Luque J. A., Lessig R., Mayr W. R., Pascali V. L., Prinz M., Schneider P. M., Morling N., (2007), ISFG: Recommendations on biostatistics in paternity testing, Forensic Sci. Int: Genetics 1(3-4), 223-231 doi:10.1016/j.fsigen.2007.06.006
Godbey, W. T. (2014). An Introduction to Biotechnology: The Science, Technology and Medical Applications. Elsevier.
Houck, M. M., Siegel, J. A. (2016), DNA Analizi, Y. Doğan içinde, Adli Bilimlerin Temeli, İstanbul:Nobel Tıp Kitabevleri Tic. Ltd.Şti. (Orijinal eserin yayın tarihi 2010).
Kara, U., Yükseloğlu, E. H. (2015), Temel Adli Genetik, İstanbul:Nobel Tıp Kitabevleri Tic. Ltd.Şti.
Ladd, C., Lee, H. C., Yang, N., Bieber, F. R. (2001), Interpretation of complex forensic DNA mixtures. Croatian medical journal, 42(3), 244–246.
Linacre, A. M. T. (2018), DNA Profiling. Reference Module in Chemistry, Molecular Sciences and Chemical Engineering. doi:10.1016/b978-0-12-409547-2.14203-9
Oldoni, F., Podini, D. (2019), Forensic molecular biomarkers for mixture analysis. Forensic Science International: Genetics. doi:10.1016/j.fsigen.2019.04.003
Yükseloğlu, E. H., & Kara, U. (2018). Adli Uygulamalarda İstatistiksel Değerlendirme. Türkiye Klinikleri Adli Tıp-Özel Konular, 4(2), 29-36.
Zorlu T. (2015), Karışmış örneklerde STR analizinin LR (Likelihood ratio) kullanılarak yorumlanması, Doktora Tezi, İstanbul