Sınır Mental Kapasite Olgularının Hukuki Yönden Toplumsal Farkedilebilirlik Düzeylerinin Değerlendirilmesi
Özet
Bu çalışmada, hafif mental retardasyon ve sınır mental kapasiteye sahip bireylerin cinsel saldırı mağduru oldukları vakalarda, zihinsel durumlarının toplum ve özellikle partnerleri tarafından fark edilip edilemeyeceğinin belirlenmesinde adli psikiyatrik değerlendirmenin önemi incelenmektedir. Zeka katsayısı (ZK) 70-85 arasında olan sınır mental kapasitedeki kişilerin bilişsel ve sosyal kısıtlılıkları bulunsa da, hafif düzey zeka gerilikleriyle birlikte değerlendirilmeleri ve toplum genelinden ayırt edilmelerinin güç olması nedeniyle istismara açık hale geldikleri vurgulanmaktadır. Türk Ceza Kanunu kapsamında cinsel eylemin "ahlaki redaetini" algılama, beden ve ruh bakımından kendini savunabilme ve fail açısından kastı ortadan kaldıran hata durumlarının değerlendirilmesi adli süreçler bakımından büyük önem taşır. 25 yaşındaki epilepsi hastası bir kadın olgusu üzerinden sunulan değerlendirmede, hastanın farklı tarihlerdeki ZK testlerinde hafif mental retardasyon ve sınır mental kapasite tanıları aldığı, maruz kaldığı iddia edilen eyleme karşı kendini savunamayacağı ve zihinsel durumunun birlikte yaşadığı/ilişki kurduğu normal bir insan tarafından fark edilebileceği belirtilmiştir. Çalışma, mağdurdaki zihinsel rahatsızlığın hekim olmayan kişilerce anlaşılabilirliğinin tespitinde sadece mağdurun değil; sanığın mental durumu, ilişki süresi ve olay örüntüsünün bütüncül olarak ele alınması gerektiğini sonuçlandırmaktadır.
Referanslar
Shevell I.M, Swaiman F.K. Global developmental delay and mental retardation. In Swaiman F K, Ashwal S ed. Pediatric Neurology. Third edition. Philadelphia: Mosby 1999: 551-60
Evans BO. Mental Retardation. In: Evans BO Ed. Manual of Child Neurology. Edinburg, 1987; 149-57
Daily DK, Ardinger HH, Holmes GE. Identification and evaluation of mental retardation. Am Fam Physician. 2000 Feb 15;61(4):1059-67, 1070. Erratum in: Am Fam Physician 2000 Sep 1;62(5):961-3. PMID: 10706158.
Deciding mental retardation and mental illness in capital cases: The effects of procedure, evidence, and attitudes Psychology, Crime & Law Volume 13, 2007 - Issue 6 Pages 537-557 | Received 21 Jul 2005, Published online: 07 Dec 2007 Margaret c. Reardon,
PETERSILIA J. Justice for All? Offenders with Mental Retardation and the California Corrections System. The Prison Journal. 1997;77(4):358-380. doi:10.1177/0032855597077004002
Guan W, Cai WX, Huang FY, Wu JS. [The application of diminished criminal responsibility rating scale to mental retardation offenders]. Fa Yi Xue Za Zhi. 2009 Oct;25(5):352-4. Chinese. PMID: 20000044.
Wilson C, Seaman L, Nettelbeck T. Vulnerability to criminal exploitation: influence of interpersonal competence differences among people with mental retardation. J Intellect Disabil Res. 1996 Feb;40 ( Pt 1):8-16. doi: 10.1111/j.1365-2788.1996.tb00597.x. PMID: 8930052.
Peltopuro, M., Ahonen, T., Kaartinen, J., Seppälä, H., & Närhi, V. (2014). Borderline intellectual functioning: a systematic literature review. Intellectual and developmental disabilities, 52(6), 419- 443.
Mikton C, Maguire H, Shakespeare T. A systematic review of the effectiveness of interventions to prevent and respond to violence against persons with disabilities. J Interpers Violence 2014;29(17):3207-26 doi: 10.1177/0886260514534530. Pubmed PMID: 24870959-11
Sullivan PM, Knutson JF. Maltreatment and disabilities: a population-based epidemiological study. Child Abuse Negl 2000;24(10):1257-73. Pubmed PMID: 11075694.
Jones L, Bellis MA, Wood S, Hughes K, McCoy E, Eckley L, Bates G, Mikton C, Shakespeare T, Officer A. Prevalance and risk of violence against children with disabilities: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Lancet 2012;380:899-907. doi: 10.1016/S0140-6736(12)60692-8. Pubmed PMID: 22795511.,
Manders CE, Stoneman Z. Children with disabilities in the child protective services system: An analog study of investigation and case management. Child Abuse Negl 2009;33:229-37. doi: 10.1016/j.chiabu.2008.10.001. Pubmed PMID: 19348941.
Oral G, Adli Psikiyatri, Editörler Soysal Z, Çakalır C, Adli Tıp, İstanbul;1999: 1377-1573
Biçer Ü, Tırtıl L,Kurtaş Ö,Aker T, Adli Psikiyatri, Birinci Basamakta Adli Tıp, Editörler:Koç S, Can M,İstanbul Tabip Odası, İstanbul;2009
TÜRK CEZA KANUNU, Kanun Numarası: 5237, Kabul Tarihi: 20.09.2004, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 12.10.2004 Resmî Gazete Sayısı: 25611
Türk Ceza Kanunu İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. Kanun Numarası: 6545, Kabul Tarihi: 18.06.2014, Yayımlandığı Resmi Gazete Tarihi: 28.06.2014, Yayımlandığı Resmi Gazete Sayısı: 29044
Şenol, Ender, et al. "Cinsel saldırı olguları için düzenlenen adli psikiyatrik raporların incelenmesi." The Bulletin of Legal Medicine 21.3 (2016): 159-166.