Zihinsel Yetersizliği Olan Olguda Travma Sonrası Gelişen Demans

Yazarlar

Mehmet Sunay Yavuz; Emine Nur Yılmaz; Erol Ozan; Gökmen Karabağ; Faruk Aydın

Özet

Bu çalışma, bisiklet sürerken geçirdiği araç dışı trafik kazası sonucu ağır kafa travması geçiren ve zihinsel gelişim bozukluğu (zeka geriliği) bulunan 17 yaşındaki bir erkek olguda, travma sonrası gelişen demans tablosunun tanı ve adli-tıbbi boyutlarını incelemektedir. Olgu, kaza sonrasında bilincini kaybetmiş, mekanik ventilasyon ve yoğun bakım tedavisi görmüştür. Kazadan sonraki süreçte aile bireylerini tanımakta güçlük çekme, kendi kendine konuşma, saldırganlık, gece uyumsuzlukları ve öz bakım becerilerinde yitim gibi yeni davranışsal ve bilişsel bozukluklar sergilemiştir. Yapılan ruhsal muayene ve değerlendirmelerde bellek bozukluğu, afazi, agnozi ve apraksi saptanmış; Standardize Mini Mental Test puanı 5/30 olarak ölçülmüştür. Bilişsel işlevlerdeki bu kayıpların var olan zihinsel yetersizlikten ziyade kafa travmasına bağlı gelişen demans sonucu ortaya çıktığı belirlenmiştir. Zihinsel gelişim bozukluğu olan bireylerde premorbid işlevselliğin düşük olması ve standardize testlerin yetersiz kalması nedeniyle demans tanısı koymak oldukça zordur. Travma öncesi var olan edinimsel eksiklikler ile travma sonrası ortaya çıkan bilişsel yitimlerin ayırt edilememesi; maluliyet, engellilik ve ceza hukuku kapsamındaki adli-tıbbi değerlendirmelerde hak kayıplarına ve yanlış oranlandırmalara yol açabilmektedir. Bu nedenle ayrıntılı anamnez, geçmiş kayıtların incelenmesi ve deneyimli klinisyen değerlendirmesi hayati önem taşımaktadır.

Referanslar

Keskin, A.O., Uysal, A., Özge, A., Yener, G., Kırbaş, D. (2019). Sağlık Kurulunda Demans. İstanbul: Türk Nöroloji Derneği p.19-77

Hanağası HA. Demans Kavramı ve Hastaya Yaklaşım. Klinik Gelişim Dergisi, 2010, 23 (1), 44-7.

Carulla LS, Reed GM, Vaez-Azizi LM, Cooper S-A, Leal RM, Bertelli M, vd. Intellectual developmental disorders: towards a new name, definition and framework for “mental retardation/intellectual disability” in ICD-11. World Psychiatry, Ekim 2011;10(3), 175-80.

Amerikan Psikiyatri Birliği, Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal Elkitabı, Beşinci Baskı (DSM-5), Tanı Ölçütleri Başvuru Elkitabı’ndan, çev. Köroğlu E, Hekimler Yayın Birliği, Ankara, 2013.

Görmez A. Adult Intellectual Disability and Psychiatry: Current Situation in Turkey and the World. 2019; 11(1), 24-33.

Gürvit, İ.H. (2015). Demans Sendromu, Alzheimer Hastalığı ve Alzheimer Dışı Demanslar. İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Nöroloji Anabilim Dalı Öğretim Üyeleri, Nöroloji Kitabı içinde, (2.Baskı).

Gormez A, Kirpinar I. Down Sendromu ve Demans: İlişkisi ve Klinik Özellikleri. NYS, 2016;54(1), 25.

Geniş B, Hocaoğlu Ç. Travmatik Beyin Hasarının Psikiyatrik Yönü. J Clin Psy, 2019;22(4), 472-86.

Graham NS, Sharp DJ. Understanding neurodegeneration after traumatic brain injury: from mechanisms to clinical trials in dementia. J Neurol Neurosurg Psychiatry, 2019 Nov;90(11), 1221-1233. doi: 10.1136/jnnp-2017-317557. Epub 2019 Sep 21. PMID: 31542723; PMCID: PMC6860906.

Maas AIR, Menon DK, Adelson PD, et al. Traumatic brain injury: integrated approaches to improve prevention, clinical care, and research. Lancet Neurol, 2017;16, 987–1048.

Dewan MC, Rattani A, Gupta S, Baticulon RE, Hung YC, Punchak M, Agrawal A, Adeleye AO, Shrime MG, Rubiano AM, Rosenfeld JV, Park KB. Estimating the global incidence of traumatic brain injury. J Neurosurg, 2018 Apr 1, 1-18. doi: 10.3171/2017.10.JNS17352. Epub ahead of print. PMID: 29701556.

CDC. Percent Distributions of TBI-related Emergency Department Visits by Age Group and Injury Mechanism United States, 2006–2010. [Internet]. Available from: https://www.cdc.gov/traumaticbraininjury/data/dist_ed.html Erişim tarihi: 28.03.2021.

Peeters W, van den Brande R, Polinder S, Brazinova A, Steyerberg EW, Lingsma HF, Maas AI. Epidemiology of traumatic brain injury in Europe. Acta Neurochir (Wien), 2015 Oct;157(10), 1683-96. doi: 10.1007/s00701-015-2512-7. Epub 2015 Aug 14. PMID: 26269030; PMCID: PMC4569652.

Li Y, Li Y, Li X, et al. Head injury as a risk factor for dementia and Alzheimer’s disease: a systematic review and meta-analysis of 32 observational studies. PLoS One 2017;12, e0169650. Doi: 10.1371/journal.pone.0169650

Johnson VE, Stewart JE, Begbie FD, et al. Inflammation and white matter degeneration persist for years after a single traumatic brain injury. Brain 2013;136, 28-42.

Goldstein LE, Fisher AM, Tagge CA, et al. Chronic traumatic encephalopathy in blast-exposed military veterans and a blast neurotrauma mouse model. Sci Transl Med 2012;4, 134-60.

Cole JH, Jolly A, de Simoni S, et al. Spatial patterns of progressive brain volume loss after moderate-severe traumatic brain injury. Brain 2018;141, 822–36.

Sidaros A, Skimminge A, Liptrot M, et al. Long-term global and regional brain volume changes following severe traumatic brain injury: a longitudinal study with clinical correlates. Neuroimage 2009;44, 1–8.

Bacioglu M, Maia LF, Preische O, et al. Neurofilament light chain in blood and CSF as marker of disease progression in mouse models and in neurodegenerative diseases. Neuron 2016;91, 56–66.

Preische O, Schultz SA, Apel A, et al. Serum neurofilament dynamics predicts neurodegeneration and clinical progression in presymptomatic Alzheimer’s disease. Nat Med 2019;25, 277–83.

Meray J. Travmatik Beyin Hasarında Değerlendirme. Türkiye Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon Dergisi, 2005;51(Özel Ek B), 530-4.

Doğangün B. Özel Eğitim Gerektiren Psikiyatrik Durumlar. Türkiye’de Sık Karşılaşılan Psikiyatrik Hastalıklar Sempozyum Dizisi, Mart 2008;62, 157-74.

David M.A. Mann, The pathological association between down syndrome and Alzheimer disease. Mechanisms of Ageing and Development, 1988;43(2), 99-136.

ATUD (2019). Türk Ceza Kanunu’nda Tanımlanan Yaralama Suçlarının Adli Tıp Açısından Değerlendirilmesi Rehberi. (07.04.2021 tarihinde https://www.atud.org.tr/portfolio-items/tckda-tanimlanan-yaralama-suclarinin-adli-tip-acisindan degerlendirilmesi-rehberi/ adresinden ulaşılmıştır.)

Yayınlanan

14 Ekim 2021

Lisans

Lisans