Tıbbi Uygulama Hatasıyla Sonuçlanan Fenilketonüri Vakası
Özet
Fenilketonüri (FKÜ), fenilalanin hidroksilaz enzim eksikliğine bağlı olarak gelişen, fenilalaninin tirozine dönüştürülemeyip kanda birikerek toksik beyin hasarına yol açtığı otozomal resesif geçişli kalıtsal bir metabolizma hastalığıdır. Tedavi edilmediğinde ilerleyici zihinsel engellilik, ekzematöz döküntüler, nöbetler, otistik özellikler, hiperaktivite ve motor fonksiyon bozukluklarına sebep olur. Türkiye'de yüksek akraba evlilikleri nedeniyle prevalansı 4000 doğumda bir gibi yüksek bir orana sahiptir. Hastalığın tanısı yenidoğan topuk kanından yapılan tarama testleriyle konmakta ve tedavinin temelini yaşam boyu fenilalaninden kısıtlı diyet oluşturmaktadır. Sunulan vakada, doğumunun 10. gününde topuk kanı alınan ve 4 aylıkken evlat edinilen bir bebeğin pozitif test sonucunun sağlık personeli tarafından takip edilmemesi, sosyal hizmetlere ve evlat edinen aileye bildirilmemesi neticesinde tanı gecikmiştir. Bebekte 21 aylıkken gelişim geriliği ve davranışsal sorunlar ortaya çıkmış, 3 yaş 4 aylıkken FKÜ tanısı kesinleşmiş ancak gecikmeye bağlı kalıcı sekeller gelişmiştir. Bu durum bildirimi yasal olarak zorunlu olan yenidoğan tarama testlerinin takibinin yapılmamasının ağır bir tıbbi uygulama hatası olduğunu ortaya koymaktadır.
Referanslar
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/phenylketonuria/symptoms-causes/syc-20376302 (Erişim tarihi: 28.04.2021).
Blau N, Van Spronsen FJ. Physician’s Guide to the Diagnosis, Treatment, and Follow-Up of Inherited Metabolic Diseases. Disorders of Phenylalanine and Tetrahydrobiopterin Metabolism. 2014;1:3-21.
Blau N, Van Spronsen FJ, Levy HL. Phenylketonuria. Lancet 2010;376:1417–27.
Walter JH, White FJ, Hall SK, et al. How practical are recommendations for dietary control in phenylketonuria? Lancet 2002;360:55–57.
Loeber JG. Neonatal screening in Europe; the situation in 2004. J Inherit Metab Dis. 2007;30:430–38.
Ozalp I, Coskun T, Tokatli A, et al. Newborn PKU screening in Turkey: at present and organization for future. Turk J Pediatr. 2001;43:97–101.
Zschocke J, Mallory JP, Eiken HG, Nevin NC. Phenylketonuria and the peoples of Northern Ireland. Hum Genet. 1997;100:189–94.
Guldberg P, Henriksen KF, Sipila I, Guttler F, de la Chapelle A. Phenylketonuria in a low incidence population: molecular characterisation of mutations in Finland. J Med Genet. 1995;32:976–78
Acosta PB, Matalon KM. Nutrition management of patients with inherited disorders of aromatic amino acid metabolism. In: Acosta PB, editors. Nutrition Management of Patients with Inherited Metabolic Disorders. Boston: Jones and Bartlett Publishers. 2010; 119-74.
Marchant G, Barnes M, Evans JP, LeRoy B and Wolf SM. for the LawSeq Liability Task Force From Genetics to Genomics: Facing the Liability Implications in Clinical Care. The Journal of Law, Medicine & Ethics. 2020; 48: 11-43.
Sage WM. “Medical Liability and Patient Safety,” Health Affairs. 2003 22(4): 26-36.
Ville KD. Medical Malpractice in Twentieth Century United States: The Interaction of Technology, Law and Culture. International Journal of Technology Assessment in Health Care. 1998; 14(2): 197-211.
Greenberg MD. Medical Malpractice and New Devices: Defining an Elusive Standard of Care. Health Matrix. 2009; 19(2): 423-445.
Sokol AJ. and Molzen CJ. The Changing Standard of Care in Medicine: E-Health, Medical Errors, and Technology Add New Obstacles. Journal of Legal Medicine. 2002; 23(4):449-490.
Clayton EW. What Should the Law Say About Disclosure of Genetic Information to Relatives? Health Care Law & Policy. 1998;1(2):373-390.
Suter S. Whose Genes Are These Anyway? Familial Conflict over Access to Genetic Information. Michigan Law Review.1993;91(7):1854-1908.
Offit K. et al., The ‘Duty to Warn’ a Patient’s Family Members about Hereditary Disease Risks. JAMA. 2004; 292(12):1469-1473.
Branum CfR. and Wolf SM. International Policies on Sharing Genomic Research Results with Relatives: Approaches to Balancing Privacy with Access. Journal of Law, Medicine & Ethics. 2015;43(3):576-593.
Brumm, VL, Bilder, D, Waisbren, SE. Psychiatric symptoms and disorders in phenylketonuria. Molec. Genet. Metab. 2010; 99: 59-63.