Aile Sağlığı Merkezinde Aile Planlaması
Özet
Dünya Sağlık Örgütü tarafından üreme sağlığının önemli bir bileşeni olarak tanımlanan aile planlaması, bireylerin istediği zaman ve sayıda çocuk sahibi olmalarını sağlarken istenmeyen gebelikleri önlemeyi amaçlamaktadır. Bu hizmetler; maternal ve yenidoğan ölümlerini, güvensiz düşükleri, ergen gebeliklerini ve hızlı nüfus artışının yarattığı sosyoekonomik sorunları azaltmada kritik rol oynar. Aile planlaması yöntemleri kalıcı veya geri dönebilir, modern veya geleneksel ve kadın ya da erkeğe ait yöntemler olarak sınıflandırılmaktadır. Türkiye'de 1965 öncesi uygulanan pronatalist nüfus politikasından sonra antinatalist politikaya geçilmiş, 1983 yılında çıkarılan 2827 sayılı kanunla 10 haftaya kadar isteğe bağlı gebelik sonlandırma yasal zemin kazanmıştır. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (TNSA) verilerine göre modern yöntem kullanımı artış göstererek %49'a ulaşmış, ancak isteyerek düşük oranları ve geleneksel yöntem kullanımı azalmıştır. Birinci basamak sağlık hizmeti sunan Aile Sağlığı Merkezleri (ASM), aile planlaması danışmanlığı ile kontraseptif malzeme teminini (RİA, enjeksiyon, kondom, hap) herhangi bir sosyal güvence aramaksızın tamamen ücretsiz ve sürekli olarak gerçekleştirmektedir. ASM'lerde isteyerek düşük uygulaması yapılmamakta, ancak jinekolojik muayene ve RİA uygulamaları için gerekli teknik donanım bulundurulmakta ve hizmet verileri Form 102 ile 15-49 yaş kadın izlem formları aracılığıyla düzenli olarak kayıt altına alınmaktadır.
Referanslar
Ulusal Aile Planlaması Hizmet Rehberi (Aile planlaması ve Üreme Sağlığı). Dördüncü basım. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü; 2005.
World Health Organization. Reproductive health [Internet]. Geneva: World Health Organization; [date unknown] [cited 2021 June 28]. Available from: https://www.who.int/westernpacific/health-topics/reproductive-health
Sharma KA, Zangmo R, Kumari A, et al. Family planning and abortion services in COVID 19 pandemic. Taiwan J Obstet Gynecol. 2020 Nov;59(6):808-811.
T.C. Milli Eğitim Bakanlığı. Aile Planlaması [Internet]. Ankara: T.C. Milli Eğitim Bakanlığı; 2017. Available from: https://aegmtal.meb.k12.tr/meb_iys_dosyalar/35/06/745822/dosyalar/2021_04/22104922_26215208_Aile_PlanlamasY.pdf
Gavin L, Moskosky S, Carter M, et al. Providing quality family planning services: recommendations of CDC and the U.S. Office of Population Affairs. MMWR Recomm Rep. 2014;63(RR-04):1-54.
Aile Planlaması Danışmanlığı Katılımcı Kitabı, Cinsel Sağlık / Üreme Sağlığı No: 3-B. Ankara: Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü; 2009.
T.C. Sağlık Bakanlığı Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü. Aile Planlaması Yöntemi Uygulama Rehberi. [Internet]. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü. Available from: https://sbu.saglik.gov.tr/Ekutuphane/Yayin/322
World Health Organization. Updated and expanded guidance for family planning providers worldwide [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2018 [updated 2018 Feb 13, cited 2021 May 23]. Available from: https://www.who.int/news/item/13-02-2018-updated-and-expanded-guidance-for-family-planning-providers-worldwide
World Health Organization. Accelerating uptake of voluntary, rights-based family planning in developing countries. WHO reference number: WHO/RHR/17.07. [Internet] Geneva: World Health Organization; 2017 [updated 2017 July; cited 2021 May 23] Available from: https://www.who.int/publications/i/item/WHO-RHR-17.07
Sully EA, Biddlecom A, Jacqueline E, et al. Adding it up: investing in sexual and reproductive health 2019. [Internet]. New York: Guttmacher Institute; 2020. Available from: http://www.guttmacher.org/report/adding-it-up-investing-in-sexual-reproductive-health-2019
Darroch JE, Woog V, Bankole A, et al. Adding it Up: Costs and Benefits of Meeting the Contraceptive Needs of Adolescents. [Internet]. New York: Guttmacher Institute; 2016. Available from: https://www.guttmacher.org/report/adding-it-meeting-contraceptive-needs-of-adolescents#
World Health Organization. Report of a WHO technical consultation on birth spacing. Report No.: WHO/RHR/07.1. [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2007. Available from: https://apps.who.int/iris/handle/10665/69855
World Health Organization. A guide to family planning for community health workers and their clients [Internet]. Geneva: World Health Organization; 2012 [updated 2012; cited 2021 May 23]. Available from: https://apps.who.int/iris/handle/10665/44882
Ulusal Aile Planlaması Hizmet Rehberi (Kontraseptif yöntemler). Dördüncü basım. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü; 2005.
Reproductive health [Internet]. Georgia: Centers for Disease Control. Available from: https://www.cdc.gov/reproductivehealth/contraception/index.htm
Daymaz D, Güner P, Özvarış B. Aile Planlaması [Internet]. Ankara: Hacettepe Üniversitesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı; 2015. Available from: http://www.halksagligi.hacettepe.edu.tr/diger/topluma_yonelik.php. E
Toker SO, Çakır A, Turgut A, ve ark. Aile planlaması kavramına genel bir bakış. Dirim Dergisi. 2002;77(5):23-30.
TNSA (2018). Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2018. (20/06/2021 tarihinde http://www.hips.hacettepe.edu.tr/tnsa2018/rapor/TNSA2018_ana_Rapor.pdf adresinden ulaşılmıştır).
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü İzleme, Değerlendirme ve İstatistik Daire Başkanlığı (2020). Mevzuat kitabı. (10/06/2021 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/izleme-degerlendirme-db/haberler/Mevzuat_kitabi_guncellendi/MEVZUAT_KTABI_Temmuz_2020.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
T.C. Sağlık Bakanlığı Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü. Form 102/102A Genelgesi 2008 / 5. No: B100AÇS0120000-010.06.01/650. [Internet]. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı; 2008 [updated 2008 Feb 7; cited 2021 May 24]. Available from: https://www.saglik.gov.tr/TR,11105/form-102102a-genelgesi-2008--5.html
T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Kadın ve Üreme Sağlığı Dairesi Başkanlığı. 15-49 Yaş Kadın İzlem Programı. (10/06/2021 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/kadin-ve-ureme-sagligi-programlari/15-29-ya%C5%9F-kad%C4%B1n-izlem-program%C4%B1.html adresinden ulaşılmıştır).