Özgül Öğrenme Bozukluğunun Nöropsikolojik Testlerle Değerlendirilmesi

Yazarlar

Atanur Akar

Özet

Dr. Öğr. Üyesi Atanur Akar tarafından kaleme alınan bu kitap bölümünde, Özgül Öğrenme Bozukluğunun (ÖÖB) nöropsikolojik testlerle değerlendirilmesi bütüncül ve kapsamlı bir yaklaşımla ele alınmaktadır. Değerlendirmenin temel amacı birey için en etkili müdahale programını oluşturmak olup nöropsikolojik değerlendirme, bilişsel güçlü ve zayıf yönleri tespit ederek beyin-davranış ilişkisini sistematik bir biçimde inceler. Zekâ düzeyi normal ya da normalin üzerinde olan ancak okuma, yazma ve aritmetik becerilerinde beklenmedik sıkıntılar sergileyen bireylerde ÖÖB'nin tespiti, tek başına zekâ testleriyle mümkün olmayıp; dikkat, bellek, görsel-mekânsal algılama, işlemleme hızı ve yürütücü işlevlerin detaylı analizini gerektirmektedir. Yapıtta; ÖÖB Klinik Gözlem Bataryası (ÖÖB-KB) ve çeşitli nöropsikolojik testleri kapsayan ÖÖB Genişletilmiş Nöropsikometri Bataryası (ÖÖB-GNP) başta olmak üzere, ülkemizde kullanılan güncel zekâ ölçekleri (WÇZÖ-IV gibi), psikometrik ölçme araçları ve bilgisayar tabanlı tarama testleri ayrıntılı olarak tanıtılmaktadır. Aile ve akademik öykü alımından tanı, ayırıcı tanı ve uygun müdahale programının belirlenmesine kadar uzanan adım adım değerlendirme sürecini kuramsal ve pratik boyutlarıyla sunan bu çalışma, alan çalışanları, klinisyenler, özel eğitim uzmanları ve araştırmacılar için vazgeçilmez bir başvuru kaynağı niteliğindedir. Ayrıca nöropsikolojik testlerin seçiminde dikkat edilmesi gereken psikometrik özellikler ve standardizasyon çalışmaları vurgulanarak, ölçme araçlarının geçerlilik, güvenilirlik ve güncellik kriterleri değerlendirilmektedir. Bu sayede, özgül öğrenme bozukluğu vakalarında hem doğru tanı koyma hem de rehabilitasyon ve izlem süreçlerini başarıyla yürütme imkânı sağlanmaktadır.

Referanslar

D’Amato RC, Rothlisberg BA and Leu Work P. Neuropsychological assessment for intervention. In C. R. Reynolds & T. B. Gutkin (Eds.), Handbook of school psychology (3rd ed., pp. 452–475). New York: Plenum Press;1999.

Luria ARC. Fundamentos de neuropsicologia. São Paulo: Editora da Universidade de São Paulo;1981.

Laatsch L. Neuropsychological Assessment, Editor(s): Michel Hersen, William Sledge, Encyclopedia of Psychotherapy,Academic Press; 2002: 223-228.

Tranel, D. Neuropsychological Assessment, Psychiatric Clinics of North America. 1992; Volume 15, Issue : p. 283-299. https://doi.org/10.1016/S0193-953X(18)30237-5.

Giedd JN Structural magnetic resonance imaging of the adolescent brain. In R. E. Dahl & L. P. Spear (Eds.), Annals of the New York Academy of Sciences: Vol. 1021. Adolescent brain development: Vulnerabilities and opportunities. New York Academy of Sciences; 2004: 77–85.

Doğutepe E. Nöropsikolojik değerlendirme ve nöropsikolojik testler. Pivolka. 2019; 9 (30): 5-6.

Swaiman KF. Swaiman's pediatric neurology: Principles and practice. Edinburgh: Elsevier Saunders; 2012.

Silver CH, Ruff RM, Iverson GL, Barth JT, Broshek DK, Bush, SS et al. NAN Policy and Planning Committee. Learning disabilities: the need for neuropsychological evaluation. Archives of Clinical Neuropsychology. 2008; 23(2): 217-9 doi: 10.1016/j.acn.2007.09.006.

Doğan H. Özel öğrenme güçlüğü riski taşıyan 5-6 yaş çocukları için uygulanan erken müdahale eğitim programının etkisinin incelenmesi. (Yayımlanmış doktora tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul; 2012.

Webb Z, Liddiard H, Dodd K. Guidance on the use of neuropsycholgical tests in learning disabilities services (edt. 4), The British Psychological Society; 2015.

Posny A. IDEA 2004 Top ten key issues that affect school psychologists. In Paper presented at the annual convention of the National Association of School Psychologists; 2007.

Karakaş S, Erden G, Bakar EE, Doğutepe E. Özgül Öğrenme Bozukluğu Genişletilmiş Nöropsikometri Bataryası, Eğitim Yayınevi: Ankara; 2017.

Turan Turgut S, Erdoğan Bakar E, Erden G, Karakaş S. Özgül öğrenme bozukluğunun ayırıcı tanısında nöropsikometrik ölçümlerin kullanımı. Nöropsikiyatri Arşivi. 2017; 53(2): 144-151.

İşeri E ve Sarı BA. Çocukta bilişsel gelişim ve bozukluklar: Zeka geriliği ve öğrenme bozuklukları. İçinde: Karakaş S, editör. Kognitif Nörobilimler. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevi; 2010.

Çelik C. Özgül öğrenme güçlüğünde zı̇hı̇nsel ı̇şlevlerı̇n değerlendı̇rı̇lmesı̇ ve müdahale yöntemlerı̇nı̇n etkı̇lı̇lı̇ğı̇, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, Ankara; 2019.

National Joint Committee on Learning Disabilities (NJCLD). Compherensive Assesment and Evaluation of Students with Learning Disabilities; 2010. https://www.google.com/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=&cad=rja&uact=8&ved=2ahUKEwjtvd2glczwAhXeh_0HHYKwD1IQFjACegQIBRAD&url=http%3A%2F%2Fwww.ldonline.org%2F%3Fmodule%3Duploads%26func%3Ddownload%26fileId%3D802&usg=AOvVaw34zN_v5pjlvTeCpOJeucCa Mayıs 12, 2021.

Strauss E, Sherman EM and Spreen O. A compendium of neuropsychological tests: Administration, norms, and commentary. Oxford University Press, USA; 2006.

MacLeod C. Half a century of research on the stroop effect: An integrative review. Psychological Bulletin. 1991; 109: 163-203.

Stroop JR. Studies of interference in serial verbal reactions. Journal of Experimental Psychology. 1935; 18(6): 643-662.

Doğutepe Dinçer E. ve Karakaş S. Nöropsikolojik dikkat testleri arasındaki ilişkilerin modellenmesi, Klinik Psikofarmakoloji Bülteni. 2008; 18(1): 31-40

Tosun A ve Dağ İ. Depresif duygu durumu olan ve olmayan kişilerin, örtük bellek görevlerinde duygu durum tutarlı bellek yanlılığı açısından karşılaştırılması. Türk Psikoloji Dergisi. 2000 15(46): 29-39.

Can SS, Özel Kızıl ET, Varlı M, Tuean E, Atlı T. Demans hastalarinda uc farkli saat cizme testinin Turkce uyarlamalarinin psikometrik ozellikleri. Archives of Neuropsychiatry. 2010; Vol. 47/2: 91-95. DOI: 10.4274/npa.5340

Cangöz B, Karakoç E, Selekler K. Saat çizme testinin 50 yaş ve üzeri Türk yetişkin ve yaşlı örneklemi üzerindeki norm belirl me ve geçerlik-güvenirlik çalışmaları. Türk Geriatri Dergisi. 2006; 9 (3): 136-142.

Erden G ve Çelik C. Sesli okuma becerisi ve okuduğunu anlama testinin psikometrik özelliklerinin incelenmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Nesne Dergisi. 2019; 7(14): 1-18. DOI: 10.7816/nesne-07-14-01

Uluç S, Gülüm İV ve Çalışır M. Bender - Geştalt Görsel Motor Koordinasyon Testi-II'nin (BGT-II) Global, Koppitz ve Geri Çağırma Puanlamaları İçin Yargıcılar Arası Güvenirliğin Değerlendirilmesi, Klinik Psikiyatri Dergisi. 2012; 15(2): 71-79

Mangır M. ve Çağatay N. Anaokuluna giden ve gitmeyen 4-6 yas arası çocukların görsel algıları üzerinde bir araştırma. Ankara: Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları. 1987; 1011.

Erden G. Ankara üniversitesi açık erişim ders notları, https://acikders.ankara.edu.tr/pluginfile.php/72617/mod_resource/content/1/Bender%20Benton-GE.pdf Mayıs 15, 2021.

Esra D. Pasat ve Şifre Testi'nin bilgi işleme hızı, dikkat ve çalışma belleğini ölçen nöropsikolojik testlerle ilişkisinin incelenmesi, 19 Mayıs Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi: Samsun; 2019.

Bayer M. Yönetici Karmaşık Dikkat İşlevlerini Değerlendiren Testlerin 8, 9 ve 10 Yaş Grubu Türk Çocuklarında Güvenilirlik ve Geçerlilik Çalışmaları. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. İstanbul : İstanbul Bilim Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü; 2013.

Şahin G ve Arı R. Nesne Seçiminde Esneklik Görevi (NSEG): Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması, Turkish Studies (Elektronik). 2017; 12(25), 721-736.

Sakarya G. Dı̇kkat eksı̇klı̇ğı̇ hı̇peraktı̇vı̇te bozukluğu olan ve olmayan çocuklarda, Wechsler Çocuklar ı̇çı̇n Zekâ Ölçeğı̇ IV ve nöropsı̇kolojı̇k testlerle ölçülen yönetı̇cı̇ ı̇şlev bozuklukları arasındakı̇ ı̇lı̇şkı̇nı̇n ı̇ncelenmesı̇, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Anabilim Dalı, Psikoloji Yüksek Lisans Tezi: Ankara; 2013.

Gualtieri CT, Johson LG. Reability and validity of a computerized neurocognitive test battery, CNS Vital Signs. Archives Clinical Neuropsychology, 2006; 21:623-643.

Erden G ve Uluç S. Özgül Öğrenme Bozukluğunda Belirti Tarama ve Değerlendirme. Türk Psikologlar Derneği Yayınları; 2019.

Öktem F, Gençöz T, Erden G, Sezgin N. ve Uluç S. Wechsler Çocuklar için Zeka Ölçeği-IV (WÇZÖ-IV) uygulama ve puanlama el kitabı Türkçe sürümü. Ankara: Türk Psikologlar Derneği; 2013.

Öktem F. Kısa zeka testleri ve Kaufman kısa zeka testi (KBİT-2). Türkiye Klinikleri J Psychol-Special Topics; 2016; 1(1):10-16.

Sak U, Ayaş MB, Özdemir NN ve Opengin E. (2016). Anadolu Sak Zeka Ölçeği (ASİS) güvenirlik ve geçerlik raporu. Research Gate; 2016, 68-96.

Ergin,T. Bilişsel Değerlendirme Sistemi (Cognitive Assessment System CAS) Beş Yaş Çocukları Üzerinde Geçerlilik Güvenirlik ve Norm Çalışması. Yayınlanmış Doktora Tezi. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü,Eğitim Bilimleri Anabilimdalı; 2013.

Sayfalar

53-62

Gelecek

30 Ekim 2021

Lisans

Lisans