Maddelerle İlgili Adli Yaklaşımlar

Yazarlar

Ender Şenol
Çağdaş Savaş
https://orcid.org/0000-0002-8775-9911
İsmail Özgür Can

Özet

Bu bölüm, adli toksikolojinin çalışma alanlarını, tanımını, standartlarını ve adli süreçlerdeki rolünü kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Paracelsus'un "zehiri ilaçtan ayıran dozdur" ilkesiyle temellendirilen adli toksikoloji; biyolojik örneklerde bağımlılık yapan maddelerin tespiti, nitel/nicel analizi ve sonuçlarının adli mercilerce değerlendirilmesiyle ilgilenir. Maddeler etkilerine göre yatıştırıcılar, uyuşturucular, halusinojenler ve uyarıcılar olarak sınıflandırılırken; 1961 Narkotik İlaçlar Tek Sözleşmesi ile tıbbi kullanım ve bağımlılık potansiyellerine göre 5 gruba ayrılmıştır. Analizlerde otopsi numuneleri, klinik örnekler ve çevresel materyaller kullanılır. Laboratuvar kalitesini ve izlenebilirliği sağlamak amacıyla ISO/IEC 17025 standartları ile SOFT, AAFS, UNODC ve AKTOD gibi kuruluşların rehberleri esas alınır. Analitik süreçlerde tarama testlerinin duyarlı olmasına karşın spesifik olmaması nedeniyle pozitif sonuçların GC/MS gibi altın standart doğrulanması şarttır. Bilirkişilik ve uzman mütalaası süreçlerinde; kanıta dayalı, objektif, bilimsel verilerle desteklenmiş ve denetlenebilir raporlama yapılması yasal bir zorunluluktur.

Referanslar

Güner, U. (2014). Toksikoloji. Trakya Üniversitesi Fen Fakültesi, 2, 186-189.(29.08.2021 tarihinde https://www.academia.edu/6520109/Toksikoloji_Ders_Notları_V2 adresinden ulaşılmıştır.)

Açıkkol M. Adli Toksikolojide Temel Kavramlar. Yeter O, Şam B, Koç S (eds.) 4. Tıp Hukuku Günleri Adli Toksikoloji içinde. İstanbul; Türk Tabı̇plerı̇ Bı̇rlı̇ğı̇ İstanbul Tabı̇p Odası; 2015 p. 80-89.

Ojenpera I, Vuori E. Part VII Toxicology, Legal Aspects of Toxicology. In; Madea B (ed.) Handbook of Forencic Medicine. 1st ed. Germany; Wiley Blackwell; 2014. p. 831-840.

Barroso M, Gallardo E, Vieira DN, Lopez-Rivadulla M, Queiroz JA. Hair: A complementary source of bioanalytical information in forensic toxicology. Bioanalysis. 2011; 3: 67-79.

Zeynep Ece Erel, Ceren Kurt. Adli Toksikoloji (29.08.2021 tarihinde https://www.slideserve.com/zitkalasa/zeynep-ece-erel adresinden ulaşılmıştır)

Akyüzlü K. D, Kayaaltı Z. Kan, saç, idrar ve solunum havası örneklerinin bağımlılık yapan maddelerin analizinde kullanımı. Marmara Pharmaceutical Journal. 2015; 3 (19); 232-237. doı: 10.12991/mpj.20151900817

United Nations Office on Drugs and Crime. Single Convention on Narcotic Drugs, 1961 (29.08.2021 tarihinde https://www.unodc.org/unodc/en/treaties/singleconvention.html?ref=menuside adresinden ulaşılmıştır.)

Doğan N. Adli Toksikolojik Analiz Testlerinin Kalite Yönetim Sürecine Uygunluğu. İstanbul; 2019 (29.08.2021 tarihinde http://nek.istanbul.edu.tr:4444/ekos/TEZ/60719.pdf adresinden ulaşılmıştır.)

Tunçok Y. Toksikoloji Tanımı ve Tarihçesi, Turkiye Klinikleri J Pharmacol- Special Topics 2003;1 (1):1-5.

Küme T, Can İ, Şişman A. Medicolegal Sample Procedures in Clinical Laboratories: Türk Klinik Biyokimya Dergisi. 2009; 7(3): 101-113.

Maurer HH. Analytical toxicology. EXS. 2010; 100: 317-37. doi: 10.1007/978-3-7643-8338-1_9. PMID: 20358688.

Wolff K, Farrell M, Marsden J, Monteiro MG, Ali R, Welch S, Strang J. A review of biological indicators of illicit drug use, practical considerations and clinical usefulness. Addiction. 1999 Sep;94(9):1279-98. doi: 10.1046/j.1360-0443.1999.94912792.x. PMID: 10615715.

Gümüşel K. B. Mesleki Toksikolojide Temel Kavramlar (http://www.halksagligi.hacettepe.edu.tr/sunumlar_ve_seminerler/Mesleki_Toksikoloji_konferans_26.12.2014.pdf adresinden 29.08.2021 tarihinde ulaşılmıştır.)

İnternational Organization Of Standardization ISO 17025, General requirements for the competence of testing and calibration laboratories standard, 2012.(14.09.2021 tarihinde https://www.iso.org/standard/ 39883.html adresinden ulaşılmıştır.)

Üregil D. TS EN ISO/IEC 17025 Laboratuvar Akreditasyonu ve Bir Uygulama, Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Toplam Kalite Yönetimi Anabilim Dalı, 2011. (14.09.2021 tarihinde https://acikerisim.deu.edu.tr/xmlui/handle/20.500. 12397/10637 adresinden ulaşılmıştır.)

İslek S. D., Yükseloglu H. E. Accreditation of forensic science laboratories in Turkey in the scope of TS EN ISO/IEC 17025:2017 standard, 2018 Medicine Science | International Medical Journal 7(4):1, doı:10.5455/medscience.2018.07.8885

Pecb, ISO/IEC 17025:2017-General Requirements for the Competence of Testing and Calibration Laboratories (14.09.2021 tarihinde https://pecb.com/whitepaper/isoiec-170252017---general-requirements-for-the-competence-of-testing-and-calibration-laboratories adresinden ulaşılmıştır.)

Standards Stores, Requirements of ISO/IEC 17025:2017 (15.09.2021 tarihinde https://17025store.com/iso-iec-17025-2017-requirements/ adresinden ulaşılmıştır.)

SOFT/AAFS. Forensic Laboratory Guidelines. Forensic Toxicology Laboratory Guidelines. 2006 Version. (29.08.2021 tarihinde https://www.scribd.com/doc/55945119/SOFT-AAFS-Forensic-Laboratory-Guidelines-2006-Final adresinden ulaşılmıştır.)

United Nations. Recommended Guidelines for Quality Assurance and Good Laboratory Practises. NewYork 1995. (29.08.2021 tarihinde https://www.unodc.org/documents/scientific/st-nar-25.pdf adrsinden ulaşılmıştır.)

Adli ve Klinik Toksikoloji Derneği, Adli Toksikoloji Laboratuvar Rehberi, Forensic Toxicology Laboratory Guidelines (2006 version) (15.09.2021 tarihinde http://www.aktod.org/Klavuz.asp adresinden ulaşılmıştır.)

Scientific Working Group for Forensic Toxicology, Standard Practices for Method Validation in Forensic Toxicology. Journal of Analytical Toxicology. 2013;37:452–474. doi:10.1093/jat/bkt054

Aydın A. Toksikoloji Test Sonuçlarının Değerlendirilmesi. Yeter O, Şam B, Koç S (eds.) 4. Tıp Hukuku Günleri Adli Toksikoloji içinde. İstanbul; Türk Tabı̇plerı̇ Bı̇rlı̇ğı̇ İstanbul Tabı̇p Odası; 2015 p. 102-107.

Özkara E, Kureş A. Bilirkişilik ve Adli Tıp Bilirkişiliği. Hukuk Öğrencileri ve Uygulayıcıları İçin Adli Tıp. Özkara E. (Ed.). Ankara, Seçkin yayıncılık. (2015). ISBN:978-975-02-3498-9. Sayfa:35-57

Yayınlanan

4 Kasım 2021

Lisans

Lisans