Yenidoğanda Dehidratasyona Yaklaşım
Özet
Yenidoğanın hipernatremik dehidratasyonu, kan sodyum düzeyinin 145 mEq/L’nin üzerine çıkması ve beraberinde doğum ağırlığının en az %10’unun kaybedilmesi durumu olarak tanımlanmaktadır. Tablonun en sık karşılaşılan nedeni yenidoğan bebeğin anne sütü ile yeterince beslenememesidir; erken taburculuk, geç rutin kontroller ve sezaryen doğumlar laktasyon başarısını olumsuz etkileyerek riski artıran önemli faktörlerdir. Fizyopatolojik mekanizmalara göre hipernatremi nedenleri sıvı defisiti, sıvı/sodyum açığı ve fazla sodyum alımı olmak üzere üç temel kategoride incelenir. Klinik muayenede belirgin kilo kaybı, cilt turgorunda azalma, letarji, konvülziyon, irritabilite, kaslarda hipertonisite ve bilinç değişiklikleri sıklıkla gözlenir. Bu durum intrakraniyal kanama, venöz sinüs trombozu, renal ven trombozu ve sodyumun hızlı düşürülmesine bağlı beyin ödemi gibi ağır komplikasyonlara yol açabilir. Tedavinin temel ilkesi sodyum düzeyini kademeli olarak düşürmektir; düşüş hızı saatte 0.5 mEq/L ve günde 10-12 mEq/L civarında olmalı, günlük düşüş 15 mEq/L’yi kesinlikle geçmemelidir. Kan sodyum konsantrasyonuna bağlı olarak düzeltme süresi 24 ile 96 saat arasında değişir. Şok bulguları olan bebeklerde %0.9 NaCl yüklemesi sonrası serbest su ve elektrolit kayıpları hesaplanarak %0.2 veya %0.45 SF içeren parenteral sıvılar tercih edilir; sodyum 200 mEq/L üzerinde ise yakın izlemle periton diyalizi uygulanmalıdır. Korunmada ise annelere doğum öncesinde emzirme eğitimi verilmesi, taburculuk öncesi emzirme risk faktörlerinin değerlendirilmesi ve rutin kontrollerde anne sütünün yeterliliğinin takibi temel adımdır.
Referanslar
Macdonald PD, Ross SR, Grant L, Young D. Neonatal weight loss in breast and formula fed infants. Arch Dis Child Fetal Neonatal Ed 2003; 88:472-6.
Somers MJG, Harmon EW. Clinical electrolyte and fluid management. In Barratt MT, Avner ED, Harmon EH, eds. Pediatric Nephrology 4th ed. Pennsylvania: Williams&Wilkins; 1999. p.215-31.
Oddie S, Richmond S, Coulthard M. Hypernatraemic dehydration and breast feeding: a population study. Arch Dis Child 2001; 85:318-20.
Morton JA. The clinical usefulness of breast milk sodium in the assessment of lactogenesis. Pediatrics 1994;93:802-6.
Anand SK, Sandborg C, Robinson RG, Lieberman E. Neonatal hypernatremia associated with elevated sodium concentration of breast milk. J Pediatr 1980;96:66-8.
Atasay B, Günlemez A, Ünal S, et al. Hypernatremic dehydration in a breast fed neonate. Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Mecmuası 2003; 56(1):39-44.
Mutlu M, Bahat E, Aslan Y. Hypernatremia in newborns. Turkiye Klinikleri J Pediatr 2008; 17(2):130-134.
İnce Z, Yapıcıoğlu Yıldızdaş H, Demirel N. Yenidoğanda Sıvı ve Elektrolit Dengesi Rehberi 2021 Güncellemesi. Türk Neonatoloji Derneği 2021;18-22.
Marcdante K J, Kliegman R M. Nelson Pediatrinin Temelleri 7nci baskı çeviri Yurdakök M. Elsevier by Saunders; 2017. sf 112-116.
Arboit JM, Gildengers E. Breastfeeding and hypernatremia. J.Pediatr 1980; 97(2):335-336.
Clarke AJ, Sibert JR. Hypernatremic dehydration and necrotizing enterocolitis. Postgrad Med J 1985; 61(711):65-66.
Conley SB. Hypernatremia. Pediatr Clin North Am 1990;37:365-72.
Korkmaz A, Yigit S, Firat M, et al. Cranial MRI in neonatal hypernatraemic dehydration. Pediatr Radiol 2000;30:323-25.
Trachtman H. Cell volume regulation: a review of cerebral adaptive mechanisms and implications for clinical treatment of osmolal disturbances. Pediatr Nephrol 1991;5:743-50 (Part I) and 1992;6:104-12(Part II).
Adelman R D, Solhaug M J.Pathophysiology of body fluids and fluid therapy. In: Berhman R E, Kliegman R M, Jenson H B, eds. Nelson Textbook of Pediatrics 16th ed. Philadelphia: WB Saunders; 2000. p.189-227.
Moritz ML, Manole MD, Bogen DL, et al. Breastfeeding associated hypernatremia: are we missing the diagnosis. Pediatrics 2005;116(3):343-347.
Gebara BM, Everett KO. Dural sinus thrombosis complicating hypernatremic dehydration in a breastfed neonate. Clin Pediatr (Phila) 2001;40:45-8.
Wright JC, Posencheg MA, Seri I, et al. Fluid, Electrolyte, and Acid-Base Balance. In:Gleason CA, Juul SE, eds. Avery’s diseases of the newborn. (10th ed). Philadelphia: Elsevier Saunders 2018: 368-89.
Dewey KG, Nommsen-Rivers LA, Heinig MJ, et al. Risk factors for suboptimal infant breastfeeding behavior, delayed onset of lactation, and excess neonatal weight loss. Pediatrics 2003;112:607-19.
Rowland TW, Zori RT, Lafleur WR, et al. Malnutrition and hypernatremic dehydration in breast-fed infants. JAMA 1982; 247:1016-7.
Cooper WO, Atherton HD, Kahana M, et al. Increased incidence of severe breastfeeding malnutrition and hypernatremia in a metropolitan area. Pediatrics 1995; 96:957-60.
Bolat F, Uslu S, Bülbül A, et al. Severe hypernatremic dehydration in neonatal period. Ege Journal of Medicine 2012;51(3):191-94.