ÜÇ İDARİ ALANIN KESİŞME NOKTASINDA KURULMUŞ BİR YERLEŞME: ANAVARZA ANTİK KENTİ (DİLEKKAYA)

Yazarlar

Eylül Karagel

Özet

Eylül Karagel tarafından kaleme alınan bu çalışmada, Adana ilinin Kozan ilçesi idari sınırları içerisinde, Kozan, Kadirli ve Ceyhan ilçelerinin kesişim alanında yer alan Anavarza (Dilekkaya) antik kentinin fiziki, beşeri ve ekonomik coğrafya özellikleri incelenmektedir. Çukurova’nın ortasında yaklaşık 200 metreyi aşan yükseltiye sahip Anavarza Tepesi üzerinde kurulan kent, stratejik konumu ve tarihi ulaşım yollarının kavşağında bulunması sayesinde antik dönemlerde Roma, Bizans ve İslam devletleri devrinde önemli bir savunma, yerleşim ve ticaret merkezi olmuştur. Ancak zamanla ulaşım güzergâhlarının değişmesi, çevre merkezlerin gelişmesi ve güvenlik fonksiyonunun zayıflaması nedeniyle kent önemini kaybederek sıradan bir kırsal yerleşmeye dönüşmüştür. 1955 yılında Ayşehoca köyünden ayrılarak müstakil köy idari statüsü kazanan yerleşimin ismi 1960 yılında Dilekkaya olarak değiştirilmiştir. Nüfusu hiçbir dönem 1000 kişiye ulaşamayan köyün nüfusu, 1990 sonrasındaki dış göçlerin etkisiyle 2019 yılında 378 kişiye kadar gerilemiştir. İklimsel açıdan tipik Akdeniz ikliminin hüküm sürdüğü sahanın idari alanının %99,1'ini kireç bakımından zengin, verimli alüvyal topraklar oluşturmaktadır. Arazilerin %52,3'ü I. sınıf, %43,4'ü III. sınıf arazilerden meydana gelmekte olup köy topraklarının %98,8’inde sulu tarım yapılmaktadır. Yörede temel geçim kaynağı olan tarımsal üretimde buğday, mısır, ayçiçeği, portakal, karpuz, soya ve yerfıstığı gibi ürünler öne çıkmaktadır.

Referanslar

ALKIM, U.B., 1959, “Güney-Batı Antitoros Bölgesinde Eski Bir Yol Şebekesi”, Belleten, C:XXIII, S:89, s.59-73, Ankara.

DARKOT, B., 1978, “Adana”, İslam Ansiklopedisi, C:1, s.127-129,

ENER, K., 1958, Tarih Boyunca Adana Ovası’na Bir Bakış, Bugün Matbaası, Adana.

ERİNÇ, S., 1952-53, “Çukurova’nın Alüvyal Morfolojisi Hakkında”, İ.Ü. Coğr. Enst. Derg., No:3-4, İstanbul.

GÖNEY, S., 1976, Adana Ovaları, İ.Ü. Yay. No:2162, Coğ. Enst. Yay. No:88, İstanbul.

GÖYÜNÇ, N., 1991, “Hane Deyimi Hakkında”, İ.Ü. Edb. Fak., Tarih Derg., S:32, s.331-348, İstanbul.

GÜNEY, E., 1999, Antikçağ Türkiye Kentleri, Bilgili Yayın Yapım, İstanbul.

HALAÇOĞLU, Y., 1973, “Fırka-i İslâhiye ve Yapmış Olduğu İskan”, İ.Ü.E.F., Tarih Derg., S:27, s.1-20, İstanbul.

HALAÇOĞLU, Y., 1979, “XVI. Yüzyılın İlk Yarısında Sis (Kozan) Sancağı”, İ.Ü.E.F. Derg., S:31, s.869-880, İstanbul.

KARA, H., 1989, “Cumhuriyet’e Kadar Çukurova Nüfusu”, A.K.D.T.Y.K., Coğr.Araşt., S:1, s.115-122, Ankara.

KARABORAN, H.H., 1996, “Osmaniye’nin Kuruluş ve Gelişmesi”, F.Ü., Sosyal Bil. Der., C:8, S:1, s.5-48, Elazığ.

KARPAT, K.H., 1985, Ottoman Population 1830-1914, Demographic and Social Characteristics, The University of Wisconsin Press, Madison.

ORHONLU, C., 1987, Osmanlı İmparatorluğu’nda Aşiretlerin İskanı, Eren Yayıncılık ve Kitapçılık Ltd. Şti, İstanbul.

SELEN, H.S., 1955, “Türkiye’de Bir İç İskan Örneği; Fırka-i Islahiye”, A. Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesi, İskan ve Şehircilik Haftası Konferansları, s.91-97, Ankara.

SÜMER, F., 1963, “Çukurova Tarihine Dair Araştırmalar”, A.Ü. Tarih Araşt. Enst. Derg., C:1, S:1, s.1-112, Ankara.

SÜMER, F., 1987, “XIX. Yüz Yılda Çukurova’da İçtimaî Hayat”, Türk Dünyası Araştırmaları, S:48, s.9-12, İstanbul.

TEKİNDAĞ, Ş., 1967, “II. Beyazıt Devrinde Çukurova’da Nüfuz Mücadelesi, İlk Osmanlı-Memluklu Savaşları (1485-1491)”, Belleten, C:31, S:123, s.345-373, Ankara.

UMAR, B., 1993, Türkiye’deki Tarihsel Yer Adları, İnkılap Kitabevi, İstanbul.

ÜÇEÇAM, D., 2002, Kadirli’nin Kuruluşu, Gelişmesi ve Şehirsel Fonksiyonları, Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi (Basılmamış), Elazığ.

ÜÇEÇAM KARAGEL, D., 2008, Kadirli İlçesi’nin Beşeri ve Ekonomik Coğrafyası, Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi (Basılmamış), Elazığ.

D.İ.E., 1937, 1935 Genel Nüfus Sayımı, Kat’i ve Mufassal Neticeler, Seyhan Vilayeti Neşriyat Sayı: 75, C: 48, Ankara.

D.İ.E., 1937, 1935 Genel Nüfus Sayımı, Türkiye Nüfusu Kat’i Tasnif Neticeleri, Neşriyat Sayı: 75, C: 60, Ankara.

D.İ.E., 1940-2000 Genel Nüfus Sayımları, Ankara.

H. G. K. 1/100.000 Ölçekli Topoğrafya Haritası, N36, M36 Paftası.

H. G. K. 1/25.000 Ölçekli Topoğrafya Haritası, N36 a1, a2, a3, a4 paftaları.

İNDEX ANATOLİCUS

KÖY HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ, 1/100.000 Ölçekli Adana İl Arazi Varlığı

MERKEZİ İSTATİSTİK MÜDİRİYET-İ UMUMİYESİ NEŞRİYATINDAN, 1928, 28 Teşrin-i evvel 1927 Umumi Nüfus Tahriri; Vilayet, Kaza, Şehir ve Köyler İtibarıyla Türkiye Nüfusu, Ankara.

TBMM, 2012, 12.11.2012 Tarih ve 6360 Sayılı “On Üç İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Altı İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”, Resmi Gazete Tarih: 06.12.2012, Sayı: 28489.

T.C. TARIM VE ORMAN BAKANLIĞI, METEOROLOJİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ; Kozan, Kadirli, Ceyhan Uzun Yıllar Tüm Parametreler Bülteni, Ankara.

TÜİK 2010, 2019; Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları

TÜİK 2010-2019, Kozan İlçesi Bitkisel Üretim Verileri

Yayınlanan

10 Ocak 2022

Lisans

Lisans