ANAVARZA’NIN ÇEVRE YERLEŞİM YERLERİ, BÖLGELER ARASI YOL GÜZERGÂHLARI, ÜRETİM VE ULAŞIMIN EKONOMİK GETİRİLERİ

Yazarlar

Aytül Kaplan

Özet

Bu çalışma, antik Saros (Seyhan) ve Pyramos (Ceyhan) nehirlerinin getirdiği alüvyonlarla şekillenen verimli Kilikya Pedias (Ovalık Kilikya) bölgesinde yer alan Anavarza (Anazarbos) kentinin coğrafi, siyasi ve ekonomik rolünü incelemektedir. Bölgenin yumuşak, alüvyonal ve bataklık yapısı ilk çağlarda karayolu ulaşımını ve yerleşimi zorlaştırsa da Anazarbos, sağlam kayalık zemin üzerinde stratejik bir konumda kurulmuştur. MÖ 19 yılında II. Tarkondimotos tarafından İmparator Augustus onuruna Kaisereia adıyla kurulan şehir, Roma Dönemi'nde hızla gelişerek MS 408 yılında Cilicia Secunda eyaletinin metropolisi olmuştur. Kent; Akdeniz'i Kapadokya, Fırat havzası ve Orta Anadolu’ya bağlayan doğudaki Akyol (Ağyol) ve batıdaki Üsküyen Geçidi gibi hayati kervan yollarının merkezinde konumlanmıştır. Doğrudan denize kıyısı bulunmamasına karşın Aegeai ve Magarsos gibi liman kentleri ve nehir güzergâhları aracılığıyla Doğu Akdeniz ile İpek Yolu ticaretinde kilit bir işlev üstlenmiştir. Yollar üzerinde inşa edilen kaleler ve gözetleme kuleleri ticaret güvenliğini sağlarken, Anavarza’nın yükselişi çevresindeki Neronias, Flaviopolis, Pindenissus ve Adana gibi kentlerin gelişimini tetiklemiş; tarımsal üretimi, ticari canlılığı ve kentleşmeyi artırarak bölgeye geniş çaplı bir refah kazandırmıştır.

Referanslar

Altay 1965 Altay, M. H., Adım Adım Çukurova, Adana.

Alkım 1959 Alkım, U. B., “Güney-batı Antitoros Bölgesinde Eski Bir Yol Şebekesi”, Belleten XXIII/89, 59-73.

Başoğul 2009 Başoğul, M. İ., Antikçağda Kilikya Bölgesinde Zeytinyağı Üretimi, (Ç.Ü.Sos. Bil. Ens. Arkeoloji Bölümü Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Adana.

Bell 1906 Bell 1906 www.gerty.ncl.ac.uk/photos_in_album.; diaries Ekim 2012.

Cassius Dio 1961 Historia Romana (Dio’s Roman History), Çev. E. Car, (The Loeb Classical Libraray), London.

Çalışkan vd 2009 Çalışkan, M., Aydın, A., Aydınoğlu, Ü., Kerem, F., Mersin Ören Yerleri, Kaleleri, Müzeleri, İstanbul.

Çambel ve Akman 2008 Çambel, H. - Akman, M., “Kastabala Vadisi Kastabala Kutsal Kenti Kuş Cenneti, Kaleler ve Çimento Fabrikası”, Arkeoloji ve Sanat, 128: 125-148.

Durugönül 2004 Durugönül, S., “Krallar, Rahipler ve Korsanlar, Başlangıcından Roma Dönemi Sonuna Kadar Eski Çağ’da Mersin Bölgesi” Sırtı Dağ Yüzü Deniz: Mersin, YKY 27-51, İstanbul.

Durukan 2015 Durukan, M., “Anazarbus, Aegeai ve Tarsus Kentlerinin Ticaret Yollarıyla Bağlantısı” Çukurova Araştırmaları Dergisi, cilt 1, sayı 1, 1-7.

Ertekin 2008 Ertekin, E., “Roma Çağında Cilicia’dan Yolsuzluk Örnekleri” Olba, XVI/151-163.

Gerçek ve Yastı 2016 Gerçek, A. ve Yastı, M. N., Neronias-Eirenopolis Kurtarma Kazısı: İlk Bulgular”, Çukurova Araştırmaları Dergisi, Cilt. 2, Sayı. 2, 14-31.

Girginer 2007 Girginer, K. S., “2005 Yılı Adana (Ceyhan) ve Kayseri (Develi) Yüzey Araştırmaları”, Araştırma Sonuçları Toplantısı 24/2, 173-196.

Hellenkemper 1984 Hellenkemper, H., “Das wiedergefundene Issos”, Aus dem Osten des Alexanderreichs, (hrsg. J. Ozols- & V. Thewalt), Köln, 43-50.

Hild ve Hellenkemper, 1990 Hild, F. ve Hellenkemper, H., Kilikien und Isaurien, Tabula Imperii Byzantini 5, Denkschriften der österreichischen Akademie der Wissenschaften in Wien, philos.-hist. Kl. (Vienne, Autr.) 215, Wien.

Jean 2001 Jean, É., “La Cilicie Pluralité et Unité”, É. Jean et al. (eds), La Cilicie: Espaces et Pouvoirs Locaux, Varia Anatolica, XIII: 5-12.

Jones 1971 Jones, A. H. M., The Cities of The Eastern Roman Provinces, Oxford: At the Clarendon Press.

Kaplan 2016a Kaplan, A. “Antik Çağda Denizcilik – İskenderun Körfezi Limanlarının Mimari Yapıları ve Deniz Ticaretine, Kültürel, Siyasi Hayata Etkileri”, ASOS JOURNAL (The Journal of Academic Social Science), Yıl: 4, Sayı: 33, s. 325-336.

Kaplan 2016b Kaplan, A., “Çukurova’ya Yerleşen Oğuz Boyları ve Obalarının Kullandıkları Yayla Yolları Üzerindeki Antik Yerleşimler”, ASOS JOURNAL (The Journal of Academic Social Science), Yıl: 4, Yıl: 4, Sayı: 34, s. 311-321.

Kaplan 2017a Kaplan, A., Taşucu’ndan İskenderun’a (Kilikia Pedias); Hellenistik ve Roma Dönemi: Höyükler-Kentler-Nekropoller-Kaleler, Adana.

Kaplan 2017b Kaplan, A., “Kapadokya’yı Kilikya Üzerinden Denize Bağlayan Gezbel-Kozan Yolu Üzerindeki Antik Yol Kavşağı: Uğurlubağ Kalesi”, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (38): 42-48.

Kaplan 2017c Kaplan, A., “Yukarı Seyhan Havzası – Yukarı Ceyhan Havzası Bağlantılarını Sağlayan Antik Yol

Güzergâhının Merkezi: Almadere (Elmedere) Geçidi”, Belleten, Cilt LXXXI, Sayı 292, 703-715.

Kaplan ve Bedir 2017 Kaplan, A. ve Bedir, F., “Antik Çağda Kilikia Pedias’ta (Çukurova) Üretim, Üretim Motiflerinin Yönlendirdiği Sosyolojik, Kültürel Gelişim”, ASOS JOURNAL (The Journal of Academic Social Science), Yıl: 5, Sayı: 45, Mayıs 2017, s. 279-292.

Kaplan 2019 Kaplan, A., “Anti Toroslar Üzerinde Yukarı Ceyhan Havzasında Stratejik Bir Kent Kalıntısı: Haçağaç Mevkii Olucak Arkeolojik Yerleşimi (Andırın)”, SSSjournal (International Social Sciences Studies Journal), 5(29): 228-234.

Kobaner ve Kobaner 2000 Kobaner, M., Kobaner, İ. “Çukurova’nın Antik Çağ Yolları” Efsaneden Tarihe, Tarihten Bugüne Adana Köprübaşı, İstanbul, 169-177.

Kurt 2010 Kurt, M., “Roma Egemenliğinde Kilikya ve Roma İç Savaşlarının Bölgedeki Yansımaları”, Tarih İncelemeleri Dergisi, XXV/2, 483-501.

Kurt 2011 Kurt, M., “Ovalık Kilikya’da MÖ I. Yüzyıl Roma Yönetim Olgusu ve Tarkondimotos Krallığı”, Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 31/ 429-446.

Kurt 2018 Kurt, N., “Kent Yönetiminde Ekonomik Misyon ve Gelecek Perspektifi”, Kent Akademisi, 11 (33), 214-223.

Magie 1988 Magie, D. Roman Rule in Asia Minor, I-II, Princeton, New Jersey: Princeton University.

Mutafian 1988 Mutafian, C., La Cilicie au Carrefour des Empires I-II, Paris: Les Belles Lettres Histoire

Özdemir 2008 Özdemir, H. F., Yukarı Ova (Ceyhan Ovası) Hellenistik Dönem Seramiği, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Adana.

Özmen 2000 Özmen, O., “Adana’nın Tarihsel Yapı D okusu: Kaleler, Kervansaraylar-Hanlar ve Camiler”, Efsaneden Tarihe, Tarihten Bugüne Adana: Köprü Başı, (Eds: S. Koz-E. Artun), İstanbul, 202-233.

Ramsay 2000 Ramsay, W. M., Tarsos. Aziz Pavlus’un Kenti. (Çev. Levent Zoroğlu), Ankara.

Salman 2007 Salman, İ., Adana İlçeler Kültür Envanteri I. Ulusoy Ofset, Adana.

Salman 2008 Salman, İ., Adana İlçeler Kültür Envanteri II. Ulusoy Ofset, Adana.

Sayar 1996 Sayar, M. H., “Kilikya’da Epigrafi ve Tarihi-Coğrafya Araştırmaları, 1994”, Araştırma Sonuçları Toplantısı XIII/1, 55-75.

Sayar 1999 Sayar, M. H., “Antik Kilikya’da Şehirleşme”, XII. Türk Tarih Kongresi Bildirileri, I: 193-216.

Sayar 2001 Sayar, M. H., “Tarkondimotos, seine Dynastie, seine Politik und seine Reich”, ”, É. Jean et al. (eds), La Cilicie: Espaces et Pouvoirs Locaux, Varia Anatolica, XIII: 373-380.

Sayar 2004 Sayar, M. H.,“Anazarbos, Zirvedeki Başkent”, Atlas 140/2004-11, 140-152.

Sayar 2011 Sayar, M. H., Kilikya Yüzey Araştırma Sonuçları 2009. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 28 (2), 247-250.

Strabon 1993 Antik Anadolu Cografyasi (Geographika: XII, XIII, XIV), Çev. A. Pekman, İstanbul.

Syme 1995 Syme, R., Anatolica Studies in Strabo, Oxford: Oxford University Press.

Tahbarer 2005 Tahbarer, B., Antik Kilikya Sikkelerinde Asklepios Kültü, Ç.Ü. Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Deontoloji Ve Tıp Tarihi Anabilim Dalı, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Adana.

Uygur 2005 Uygur, H., Adana “Tarihi, Turistik Yerleri ve Kentsel Dokusuyla Çukurova’nın Merkezi”, Adana.

Ünal ve Girginer 2007 Ünal, A. ve Girginer, K. S., KİLİKYA-ÇUKUROVA İlkçağlardan Osmanlılar Dönemine Kadar Kilikya’da Tarihi Coğrafya, Tarih ve Arkeoloji, İstanbul.

Ürgenç 2014 Ürgenç, O., Çukurova’nın Kaleleri, Adana.

Zoroğlu 1995 Zoroğlu, L., Tarsos, Tarihi ve Tarihsel Anıtları, Adana.

Sayfalar

49-68

Yayınlanan

10 Ocak 2022

Lisans

Lisans