TİYATRO – STADION – AMPHITİYATRO ÇALIŞMALARI
Özet
Anazarbos antik kentinde tiyatro, stadion ve amphitiyatro yapılarının bir arada inşa edilmiş olması, Anadolu şehir mimarisinde ve kentsel planlamasında son derece nadir karşılaşılan özel bir durumdur. Kent surlarının güneydoğusunda konumlanan tiyatro, doğal yamaca yaslanmış caveası, süslemeli frizleri ve granit sütunlu sahne binasıyla öne çıkmakta, oturma basamaklarının ise Arap akınlarına karşı şehir surlarının yapımında kullanıldığı anlaşılmaktadır. Araştırmacı Gough’un gözlemlerine göre nekropol alanında yer alan tiyatronun üst kısmında spor sahneleriyle süslenmiş lahitler bulunmakta, dağın zirvesine çıkan merdivenler ise Zeus Olybris ile Aphrodite Kasalitis’e adanmış kült törenlerine işaret etmektedir. Tiyatronun güneybatısındaki stadion; sphendonesi, kayaya oyulmuş oturma sıraları, VIP locaları ve ahşap çatı kiriş delikleriyle dikkat çekmekte, hem hippodrom hem de yarışmalar için kullanılmıştır. Kaya yamacının güneyine tonozlu altyapıyla inşa edilen amphitiyatro ise taşlarının sökülmesi nedeniyle günümüze büyük oranda temel izleriyle ulaşabilmiştir. Bu üç yapının antik dünyanın en geniş caddelerinden olan 34 metre genişliğinde ve 1,7 km uzunluğundaki sütunlu caddenin kenarına eklenmesi kentin Roma Dönemi’ndeki ihtişamını gösterirken, düzenlenen festivaller ve neokoros unvanları Anazarbos’un Tarsus ile girdiği rekabeti yansıtmaktadır.
Referanslar
Bieber 1961 M. Bieber, The History of the Greek and Roman Theater, Princeton, New Jersey, 1961.
Burmeister 1996 E. Burmeister, Antike Theater in Attika und auf der Peloponnes, München, 1996.
Burmeister 2006 E. Burmeister, Antike grichische und römische Theater, Darmstadt, 2006.
Burrel 2004 B. Burrel Neokoroi, Greek Cities and Roman Emperors, Brill, 2004.
Dörpfeld – Reisch 1896 W. Dörpfeld - E. Reisch, Das griechische Theater. Beiträge zur Geschichte des Dionysos-Theaters in Athen und anderer griechischer Theater, Aalen, 1896.
Fiechter 1934 E. Fiechter, Neue Forschungen im Dionysostheater zu Athen, AA 1934, 543-544.
Fiechter 1935 E. Fiechter, Das Dionysos-Theater in Athen I. Die Ruine, Stuttgart, 1935.
Fiechter 1936 E. Fiechter, Das Dionysos-Theater in Athen III. Einzelheiten und Baugeschichte, Stuttgart, 1936.
Fiechter 1950 E. Fiechter, Das Dionysos-Theater in Athen IV. Nachträge, Stuttgart, 195).
Goug 1952 M. Goug, “Anazarbus”. Anatolian Studies. Vol 2., Ankara. 85-150
Gros 1996 P. Gros, L’Architecture Romaine du début IIIe siècle av. L.-C. À la fin du Haut-Empire I Les monuments public, Paris, 1996.
Hellenkemper - Hild1990 H. Hellenkemper – F. Hild, Kilikien und İsaurien. Teil 1, Tabula İmperii Byzantini 5, Wien, 1990.
Herbig 1935 R. Herbig, Das Dionysos-Theater in Athen II. Die Skulpturen vom Bühnenhaus, Stuttgart, 1935.
Humphrey 1986 J. H. Humphrey, Roman Circuses, Londra, 1986.
Isler 2017 H. P. Isler, Antike Theaterbauten – Ein Handbuch, Katalogband, Wein, 2017.
Krinzinger 1968 F. Krinzinger, Untersuchungen zur Entwichlungsgeschichte des griechischen Stadions, Innsburck, 1968.
Pappalardo 2007 Antike Theater. Architektur, Kunst und Dichtung der Griechen und Römer, Petersberg, 2007.
Posamentir-Sayar 2006 R. Posamentir,R – M. H. Sayar “Anazarbos- ein zwischenbericht aus der Metrepole des Ebenen Kilikien”, IstMitt 56, 2006, 317-357.
Rossetto – Sartario 1996 P. C. Rossetto – G. P. Sartorio (eds.), Teatri Greci e Romani Alle Origin del Linguaggio Raoore- sentato III (Roma 1996).
Roos 1991 P. Roos, On the Connection between Theater and Stadium in Anatolian Cities, in: H. Malay (Ed.), Erol Atalay Memorial (1991) 165-168.
Sayar 2000 M. H. Sayar, “Kilikya’da Epigrafi ve Tarihi Coğrafya Araştırmaları 1998”. 17. Araştırma Sonuçları Toplantısı 1999. I. Cilt, Ankara, 2008, 237-244.
Schleif 1937 H. Schleif, Die Baugeschichte des Dionysostheaters in Athen, AA 1937, 26-51
Ziegler 1985 R. Ziegler Städisches Prestige und kaiserliche Politik, Düsseldorf, 1985.
Ziegler 1993 R. Ziegler, Kaiser, Heer und städtisches Geld, Wien, 1993.
Zschietzschmann 1960 W. Zschietzschmann, Wettkamf- und Übungsstätten in Giechenland I, Das Stadion, Stuttgart, 1960.