ADANA MÜZESİ’NDEKİ ANAZARBUS SİKKELERİ
Özet
Bu çalışma, Adana Arkeoloji Müzesi envanterinde bulunan, Cilicia Pedias (Ovalık Kilikia) bölgesinin kenti Anazarbus’a (Anavarza) ait bronz sikkeleri kronolojik, mitolojik, sosyolojik, siyasi ve ekonomik açılardan ayrıntılı bir şekilde incelemektedir. Kozan ilçesinin güneyinde, Pyramos (Ceyhan) Irmağı yakınında kayalık bir tepenin yamacında yer alan Anazarbus, M.Ö. 1. yüzyıldaki Tarkandimotos Krallığı döneminden başlayan ve üç yüz yılı aşkın bir süre devam eden zengin bir sikke basım geleneğine ev sahipliği yapmıştır. M.Ö. 19 yılında Roma İmparatorluğu'na bağlılık göstergesi olarak kentin adı "Caesarea" olarak değiştirilmiş ve bu tarih kentin takvim miladı (erası) kabul edilmiştir. Otonom dönemden itibaren Roma İmparatorluk Dönemi boyunca Claudius, Domitianus, Traianus, Antoninus Pius, Elagabalus, Severus Alexander, Gordianus III ve Valerianus gibi pek çok imparator ve yakınları adına darpedilen sikkeler; imparatorluk propagandasını, dini inançları, kentteki festivalleri ve kutsal oyunları (agon), idari düzenlemeleri ve sosyo-politik yapıyı yansıtmaktadır. Sikkelerin tasvirlerinde Zeus, Demeter, Tykhe, Nehir Tanrısı Pyramos, tapınaklar ve zafer sembolleri belirgin şekilde öne çıkmaktadır. Kent zamanla "Metropolis" (ana şehir), "Neokoros" (tapınak koruyucusu) ve "AMK" gibi prestijli unvanlar elde etmiştir. Adana Müzesi'ndeki bronz sikkeler, kentte katı bir darp disiplininin bulunmadığını gösterse de, Anazarbus'un bölgedeki geniş ticari dolaşım ağını ve tarihsel önemini gözler önüne sermektedir.
Referanslar
Anazarbus, MADRA B., Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi, Yapı - Endüstri Merkezi Yayınları, İstanbul, 1997.
ALTINOLUK 1997 ALTINOLUK Z. S., Sikkelerin Işığında Küçük Asya’da Irmak Tanrıları, Doktora Tezi, İstanbul, 2005.
ARSLAN 1998 ARSLAN M., Anadolu Medeniyetleri Müzesi Kolleksiyonlarındaki Anazarbus Sikkeleri, Mersin, 1998, OLBA I : 97-115.
BAKRUŞİN – 2009 BAKRUŞİN v.d., “Uluslararası İlişkiler Tarihi”, (Çev. Atiilla TOKATLI), Evrensel EFIMOV v.d. Basım Yayın, İstanbul, 2009.
BAUER , 2013 BAUER S. W., “Antik Dünya”, (Çev. Mehmet MORALI) Alfa-tarih Yayınevi, İstanbul, 2013.
BAYDUR 1998 BAYDUR N., Roma Sikkeleri, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul, 1998.
CASABONNE 2012 CASABONNE O., “Kilikia, Bağımsızlıktan Makedon Fethine”, ArkeoAtlas Özel Sayı, İstanbul, 2012: 218 – 225.
DEMİRTAŞ 2013 DEMİRTAŞ N., Sikkelerin ışığında Lykia, Pamphylia, Pisidia ve Kilikia’da Hermes, Doktora Tezi, İstanbul, 2013.
EAGLETON 2013 EAGLETON C. - WILLIAMS J., “Paranın Tarihi”, (Çev. Fadime KAHYA), İş WILLIAMS Bankası Yayınları, İstanbul, 2013.
ERHAN, 2014 ERHAN F. Antik Çağ Kilikia Sikkelerinde Dinsel Tasvirler, Doktora Tezi, İstanbul, 2014.
EYÜBOĞLU 2002 EYÜBOĞLU İ. Z., Bilgelerin Dilinden, Pencere Yayınları, İstanbul, 2002.
GIBBON 2019 GIBBON E., “Roma Tarihi”, (Çev. Asım BALTACIGİL) İndie Kitap Yayınevi, İstanbul, 2019.
GRIMAL 1997 GRIMAL P., “Mitoloji Sözlüğü”, (Çev. Sevgi TAMGÜÇ) Sosyal Yayınlar, İstanbul, 1997.
HOWGEGO 2013 HOWGEGO C., Sikkelerin Işığında Eskiçağ Tarihi, (Çev. Oğuz TEKİN) Homer kitapevi, İstanbul, 2013.
KEMAL 2006 KEMAL Y. İnce Memed, Yapı Kredi Yayınları, İstanbul, 2006.
KURT 2009 KURT M., Roma Cumhuriyeti Yönetiminde Kilikya Bölgesi ve Yerel Güçler, Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı I, 2009: 115 – 140.
McNEILL 2008 McNEILL W. H., Dünya Tarihi, (Çev. Alaeddin ŞENEL) İmge Kitapevi Yayınları, Ankara, 2008.
SANDALCI 2013 SANDALCI S., Eski Yunanca Dil Bilgisi, Ceren Yayıncılık, Edirne, 2013.
SAYAR 1999 M. H. SAYAR, Antik Kilikia’da Şehirleşme, XII. Türk Tarih Kongresi, Ankara, 1999a Cilt I: 193 – 216
SAYAR 1999 SAYAR M.H., Kilikya’da Tanrılar ve Kültler, OLBA II (Özel Sayı I.Cilt), Mersin, 1999b: 132 – 154
ŞEN 2015 ŞEN N., Bazı Politik Kavramların Antik Sikkelerdeki İzdüşümleri, Uzmanlık Tezi, Bursa, 2015.
TAHBERER 2005 TAHBERER B., Kilikia Sikkeleri, Adana, 2005a.
TAHBERER 2005 TAHBERER B., Antik Kilikia Sikkelerinde Asklepios Kültü, Yüksek Lisans Tezi, Adana, 2005b.
TAHBERER 2014 TAHBERER B., B. Tahberer Birikimi Antik Kilikia Sikkeleri Derlemesi, Kanada, 2014.
TANİLLİ 2005 TANİLLİ S., Yüzyılların Gerçeği ve Mirası, Adam yayınları, İstanbul, 2005.
TEKİN 2008 TEKİN O., Antik Numizmatik ve Anadolu, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul, 2008.
TEKİN 2009 TEKİN O., İslam Ansiklopedisi, Cilt 37, İstanbul, 2009.
TEKİN 2012 TEKİN O., Eski Yunan ve Roma Tarihine Giriş, İletişim Yayınevi, İstanbul, 2012.
TEXIER 2002 TEXIER Ç., Küçük Asya, Coğrafyası, Tarihi ve Arkeolojisi, (Çev. Ali SUAT), Enformasyon ve Dokümantasyon Hizmetleri Vakfı, Ankara, 2002.
THILLY 1995 THILLY F., “Felsefe Tarihi”, (Çev. İbrahim ŞENER), Sistem Yayıncılık, İstanbul, 1995.
THOMSON 1988 THOMSON G., “Tarihöncesi Ege”, (Çev. Celal ÜSTER) Payel Yayınevi, İstanbul, 1988.
TULAY 2001 TULAY A. S., Genel Nümizmatik Sözlüğü, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul, 2001.
UMAR 1993 UMAR B, Türkiye’deki Tarihsel Adlar, İnkılap Yayınları, İstanbul, 1993.
ÜNAL - 2013 ÜNAL A. – GİRGİNER S., İlk Çağlardan Osmanlı Dönemi’ne Kadar Kilikya’da GİRGİNER Tarihi Coğrafya, Tarih ve Arkeolojisi, Homer Kitapevi, İstanbul, 2007
YÜRÜYEN 2019 YÜRÜYEN T., Caracalla ve Geta, Bitirme Tezi, İstanbul, 2019.
STRABON 2012 Geographika, Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul, 2012.
HEREDOTOS 2006 Tarih, İş Bankası Yayınları, İstanbul, 2006.