Çocuklarda Parasetamol Zehirlenmesine Yaklaşım
Özet
Parasetamol (asetaminofen), yaygın kullanımı ve kolay ulaşılabilirliği nedeniyle çocuk acil servislerine başvurularda öne çıkan ana ilaç zehirlenmesi nedenlerinden biridir. Karaciğerde metabolize edilen ilacın yaklaşık %90'ı konjuge edilerek atılırken, %5'inden az bir kısmı CYP2E1 enzimi aracılığıyla toksik bir metabolit olan NAPQI'ye dönüşür; toksik doz alımlarında glutatyonun yetersiz kalması sonucu hücresel hasar ve hepatik nekroz gelişir. Çocuklarda akut toksik doz 6 yaş altı için 200 mg/kg, 6 yaş üzeri için 150 mg/kg veya 10 gram olarak tanımlanırken; kronik alımlarda iki gün boyunca 150 mg/kg ya da üç gün boyunca 100 mg/kg üzeri alımlar toksiktir. Klinik süreç dört evreden oluşur: İlk 24 saatte hafif semptomlar görülürken, 24-72 saat arasında transaminazlarda yükselme izlenir; 72-96. saatlerde hepatik yetmezlik, ensefalopati, çoklu organ yetmezliği ve ölüm riski ortaya çıkarken, bu dönemi atlatan hastalar 4 gün ile 2 hafta arasında iyileşme evresine geçer. Tanıda serum parasetamol düzeyi Rumack-Matthew nomogramı üzerinden değerlendirilerek risk belirlenir. Tedavide emilimi azaltmak için ilk saatlerde aktif kömür uygulanır. Glutatyon öncülü olan N-asetilsistein (NAC) antidotu ilk 8 saat içinde verildiğinde hepatotoksisiteyi önlemede en yüksek etkinliği sağlar. Ağır vakalarda karaciğer nakli hayat kurtarıcı bir seçenektir.
Referanslar
Lancaster EM, Hiatt JR, Zarrinpar A. Acetaminophen hepatotoxicity: an updated review. Archives of toxicology, 2015;89(2): 193-99.
Chiew AL, Gluud C, Brok J, Buckley NA. Interventions for paracetamol (acetaminophen) overdose. Cochrane Database Syst Rev. 2018 23;2(2):CD003328.
A Altyar, L Kordi, G Skrepnek. Clinical and economic characteristics of emergency department visits due to acetaminophen toxicity in the USABMJ Open 2015, 9;5(9):e007368.
Budnitz DS, Lovegrove MC, Crosby AE. Emergency department visits for overdoses of acetaminophen-containing products. Am J Prev Med 2011;40:585–92.
Chien C, Marriott JL, Ashby K, et al. Unintentional ingestion of over the counter medications in children less than 5 years old. J Paediatr Child Health 2003;39:264–9.
Schillie SF, Shehab N, Thomas KE, et al. Medication overdoses leading to emergency department visits among children. Am J Prev Med 2009;37:181–7.
Vernacchio L, Kelly JP, Kaufman DW, et al. Cough and cold medication use by US children, 1999–2006: results from the Slone Survey. Pediatrics 2008;122:e323–9.
Gummin DD, Mowry JB, Beuhler MC, Spyker DA, Brooks DE, Dibert KW, Rivers LJ, Pham NPT, Ryan ML.2019 Annual Report of the American Association of Poison Control Centers' National Poison Data System (NPDS): 37th Annual Report. Clin Toxicol (Phila). 2020;58(12):1360-1451.
Özcan N, İkincioğulları D. Ulusal Zehir Danışma Merkezi 2008 yılı Çalışma Raporu Özeti. Türk Hij. Den. Biyol. Derg. 2009; 66 (3) EK 3 .
Yıldızdaş RD: Parasetamol (Asetaminofen) Zehirlenmesi. İçinde: Karaböcüoğlu M, Yılmaz HL, Duman M: Çocuk Acil Tıp, Birinci baskı, İstanbul Medikal Yayıncılık, 2012: 1665-69.
Micromedex(2020). Acetaminophen poison. (25/01/2021 tarihinde https://www.micromedexsolutions.com/home/dispatch/ssl/true adresinden ulaşılmıştır).
E Mücahit ,Yayla M. Asetaminofen (Parasetamol) Zehirlenmesi. Turkiye Klinikleri J Emerg Med-Special Topics, 2016 ;2(1):51-7 .
Jaeschke H, Williams CD, Ramachandran A, Bajt ML. Acetaminophen hepatotoxicity and repair: the role of sterile inflammation and innate immunity. Liver Int 2012;32(1):8-20.
Bunchorntavakul C, Reddy KR. Acetaminophen-related hepatotoxicity. Clin Liver Dis 2013;17(4):587-607.
UpToDate (2020). Clinical manifestations and diagnosis of acetaminophen (paracetamol) poisoning in children and adolescents (25/01/2021 tarihinde https://www.uptodate.com/contents/ adresinden ulaşılmıştır).
Chiew AL, Reith D, Pomerleau A, Wong A, Isoardi KZ, Soderstrom J, Buckley NA. Updated guidelines for the management of paracetamol poisoning in Australia and New Zealand. Med J Aust. 2020;212(4):175-183.
Rumack BH, Bateman DN. Acetaminophen and acetylcysteine dose and duration: past, present and future. Clin Toxicol (Phila) 2012; 50: 91–98.
