Erken Cumhuriyet Dönemi Doktorlarından Hasan Tahsin Bey’in Paris Mektupları: Paris ve Aksaray Halkının Sosyal Yaşantısına Karşılaştırmalı Bir Bakış (1927-1928)
Özet
Bu çalışmada, Erken Cumhuriyet Dönemi doktorlarından Dahiliye Uzmanı Hasan Tahsin Bey’in 1927-1929 yılları arasında Paris’te bulunduğu sırada Aksaray Vilayet Gazetesi’nde yayımlanan altı mektubu incelenmektedir. Aksaray Vilayet Genel Meclisi bütçesinden ayrılan payla mesleki bilgi ve tecrübesini artırmak amacıyla Paris’e gönderilen Dr. Hasan Tahsin Bey, Léon Bourgeois Dispanseri’nde tüberküloz teşhisi ve tedavisi üzerine eğitim almıştır. Kaleme aldığı açık mektuplarda Paris ve Aksaray halkının sosyal yaşantısını, şehir düzenini, sağlık hizmetlerini ve eğitim sistemini karşılaştırmalı bir yaklaşımla analiz etmiştir. İlk mektubunda yabancı dil öğreniminin bireysel ve toplumsal gelişmedeki hayati önemini vurgulayan Tahsin Bey; ikinci mektubunda bürokratik işlemlerin hızı, belediye organizasyonu ve sosyal devlet anlayışının gerekliliği üzerinde durmuştur. Üçüncü ve dördüncü mektuplarında verem tedavisinde ilaçların yetersizliğini, modern tıbbi yöntemleri ve erken teşhiste röntgen cihazının kritik rolünü açıklayarak Aksaray’a bir hastane ile röntgen cihazı temin edilmesi gerektiğini ifade etmiştir. Beşinci ve altıncı mektuplarında ise Paris’teki kamusal park ve bahçelerin çocukların bedensel, zihinsel ve ruhsal gelişimine katkılarını aktarmış, Türkiye’deki çocuk bakımı anlayışını eleştirerek modern oyun alanları yapılması yönünde yetkililere açık çağrıda bulunmuştur. Çalışma, Hasan Tahsin Bey’in mektuplarının yerel yönetim, sağlık, eğitim ve sosyal örgütlenme alanlarında vizyoner ve yol gösterici niteliğini ortaya koymaktadır.
In this study, six letters published in Aksaray Vilayet Newspaper by Dr. Hasan Tahsin Bey, an Internal Medicine Specialist from the Early Republican Era, during his stay in Paris between 1927 and 1929 are examined. Sent to Paris with funding allocated from the Aksaray Provincial General Council budget to enhance his professional knowledge and experience, Dr. Hasan Tahsin Bey received training on the diagnosis and treatment of tuberculosis at the Léon Bourgeois Dispensary. In his open letters, he comparatively analyzed the social lives of the people of Paris and Aksaray, urban order, healthcare services, and the education system. Emphasizing the vital importance of foreign language learning for individual and societal progress in his first letter, Tahsin Bey focused on the speed of bureaucratic procedures, municipal organization, and the necessity of a social state mindset in his second letter. In his third and fourth letters, he explained the inadequacy of medication in tuberculosis treatment, modern medical methods, and the critical role of X-ray equipment in early diagnosis, stating that a hospital and an X-ray machine should be acquired for Aksaray. In his fifth and sixth letters, he highlighted the contributions of public parks and gardens in Paris to children's physical, mental, and emotional development, while criticizing child care practices in Turkey and making an open call to authorities to construct modern play areas. The study demonstrates the visionary and guiding quality of Dr. Hasan Tahsin Bey's letters in the fields of local government, healthcare, education, and social organization.
Referanslar
Administration générale de l'Assistance publique à Paris (1914). Inauguration du dispensaire Léon-Bourgeois 12 décembre 1913, (16.06.2022 tarihinde https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k57751527/f1.item.r=inauguration%20du%20dispensaire%20L%C3%A9on-Bourgeois%20en%201913 adresinden ulaşılmıştır).
Akay M. O., Mektup, Türk Edebiyatı. TDV İslam Ansiklopedisi, Ankara 2004, 29: 17-18.
Aksaray Vilayet Gazetesi (AVG), Aksaray Vilâyet Gazetesi Müdüriyet-i Aliyyesine, 22 Kânunuevvel 1926, 2.
Alisha G, Metin M, Pnömotoraks. Güncel Göğüs Hatalıkları Serisi 2015, 2015, 3 (3), 390-396. Doi: 10.5152/gghs.2015.074
Alp, A. (2010). Tüberküloz Basili ve Özellikleri. Hayati Bilgiç & Mehmet Karadağ (Ed.), Tüberküloz içinde (s. 48-51). İstanbul: Aves Yayıncılık.
AVG, Kasaba Haberleri. 27 Teşrinievvel 1926, 3.
AVG, Meclis-i Umûmî. 9 Mart 1927, 1.
AVG, Vedâ. 6 Temmuz 1927, 4.
AVG, Paris Mektupları: Altmış Santimde Toplanan Kudretler. 14 Mart 1928, 4.
AVG, Hastane Dahiliye Tabibi. 16 Birinciteşrin 1929, 2.
AVG, Ser Tababet. 4 Birinci Kânun 1929, 1.
AVG, Tahsin Bey. 18 Eylül 1929, 2.
Barış, Y. İ. (2010). Dünyada Tüberkülozun Tarihçesi. Hayati Bilgiç & Mehmet Karadağ (Ed.), Tüberküloz içinde (s. 1-16). İstanbul: Aves Yayıncılık.
Başoğuz, F. (2010). Bir Yazınsal Tür Olarak Mektup ve Türkçe Derslerindeki İşlevselliği. Elazığ: Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türkçe Eğitimi Anabilim Dalı Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi.
Bozkurt, F. (1995). Türkiye Türkçesi. İstanbul: Cem Yayınevi.
Doktor Hasan Tahsin, Paris Mektubu Leon Burjuva Dispanserinde Gördüklerim. AVG, 18 Temmuz 1928: 2-3.
Doktor Hasan Tahsin, Paris Mektubu Leon Burjuva Verem Dispanserinde Geçen Günlerim-Gördüklerim. AVG, 2 Mayıs 1928: 1-2.
Doktor Tahsin, Paris Mektubu Neşvünema-yı Etfal Üzerine Bahçelerin Tesiri. AVG, 3 Teşrinievvel 1928: 2-3.
Doktor Tahsin. Paris Mektubu: Bahçelerin Neşvüneması Etfal Üzerine Tesiri. AVG, 14 Teşrinisani 1928: 3.
Doktor Tahsin. Paris Mektupları Lisan İhtiyacı. AVG, 25 Kânunusani 1928: 2-3.
Doktor Tahsin. Paris Mektupları: Altmış Santimde Toplanan Kudretler. AVG, 21 Mart 1928: 3.
Donbay, A. Edebiyatımızda “Mektup” Türü ile İlgili Başlıca Çalışmalar. Erdem, 2011, 61: 84-101.
Erkan, L. Tüberkülozun Tarihçesi, Ülkemiz ve Dünyadaki Durumu. O.M.Ü Tıp Dergisi, 1996, 13 (4): 291-296.
Gözler, K. Osmanlı Mülkî İdare Sistemi Üzerinde Fransız Etkisi: 1864 ve 1871 Vilayet Nizamnameleri Fransa’dan mı İktibas Edilmiştir?. Amme İdaresi Dergisi, 2019, 52(1): 1-32.
H.S. Avrupa’ya Gidecek Talebe. AVG, 5 Teşrinievvel 1927, 1.
Housquains A. A. The Early Clinical Diagnosis of Pulmonary Tuberculosis And The Beginning of The Anti-Tuberculsis Crusade in France. Interstate Medical Journal, 1914, XXI: 405-420.
İçke, A. (2018). Atatürk Dönemi Yurt Dışı Eğitimi (1923-1938). Ankara: AKDTYK Araştırma Merkezi Yayınları.
Karataş, T. (2001). Ansiklopedik Edebiyat Terimleri Sözlüğü. İstanbul: Perşembe Kitapları.
Kılıçaslan, Z. (2010). Tüberküloz Epidemiyolojisi ve Dünyada Tüberküloz. Hayati Bilgiç & Mehmet Karadağ (Ed.), Tüberküloz içinde (s. 25-35). İstanbul: Aves Yayıncılık.
Kocatürk, U. (2000). Açıklamalı Tıp Terimleri Sözlüğü. Ankara: Nobel Tıp Kitabevi.
Poncelet, S. (2020). Le dispensaire antituberculeux ou la difficile émergence d’un établissement prophylactique (1901-1943). I, Paris: Universite Paris I Panthéon-Sorbonne Yayımlanmamış Doktora Tezi.
Saraç, T. (1999). Büyük Fransızca-Türkçe Sözlük. İstanbul: Adam Yayınları.
Seber, E. Tüberkülozun Dünü. ANKEM Dergisi, 2010, 24 (Ek 2): 52-60.
Uygun S. (2015). “Messageries Maritimes Vapur Şirketi’nin İstanbul’un Yolcu ve Eşya Taşımacılığındaki Yeri”. Büyük İstanbul Tarihi, 7, 492-501, 01.06.2022 tarihinde https://istanbultarihi.ist/225-messageries-maritimes-vapur-sirketinin-istanbulun-yolcu-ve-esya-tasimaciligindaki-yeri adresinden ulaşılmıştır).
Vali Y. Ziya. Alenen Teşekkür. AVG, 16 Birinciteşrin 1929, 2.
Yüce, A. (2008). Tüberküloz. Çetin Erol (Ed.), İç Hastalıkları içinde (s. 1319-1330). C. 1, Ankara: MN Medikal & Nobel.
