Akut Adrenal Yetmezlik
Özet
Adrenal bezler, korteks ve medulla katmanlarından oluşan, hormon sentezi ve salgılanmasında hipotalamo-hipofizer aks ile düzenlenen vital retroperitoneal organlardır. Adrenal yetmezlik; organın doğrudan hasarına bağlı gelişen primer, hipofiz veya hipotalamus bozukluklarına bağlı gelişen sekonder ve tersiyer yetmezlik olarak sınıflandırılır. Primer adrenal yetmezlikte (Addison hastalığı) kortizol, aldosteron ve seks hormonları azalır; dünya genelinde en sık neden otoimmün hastalıklar, en sık enfeksiyöz neden ise tüberkülozdur. Hastalarda halsizlik, iştahsızlık, kilo kaybı, hiperpigmentasyon, hiponatremi, hiperkalemi ve hipotansiyon izlenir. Sekonder adrenal yetmezlikte temel sorun ACTH eksikliği veya iatrojenik uzun süreli glukokortikoid kullanımı olup aldosteron salgısı korunur. Adrenal kriz ise hormonal ihtiyacın karşılanamamasıyla gelişen hayati tehdit edici bir acildir; sıklıkla steroid tedavisinin aniden kesilmesi, enfeksiyon, travma veya cerrahi gibi stres durumlarıyla tetiklenir. Tedaviye dirençli hipotansiyon, şok, açıklanamayan karın ağrısı, ateş ve konfüzyon krizin ana klinik bulgularındandır. Tanıda rutin kan testleri, EKG, serum kortizolü, ACTH düzeyleri ile ACTH uyarı ve insülin tolerans testleri kullanılır. Tedavide tanı kesinleşmesi beklenmeden derhal izotonik sıvı replasmanı, elektrolit dengelenmesi ve intravenöz bolus hidrokortizon uygulaması başlanmalı, hastalar yoğun bakım ünitesinde izlenmelidir. Krizlerin önlenmesinde hasta bilgilendirilmesi, acil durum kimlik kartı taşınması ve acil kitlerinin öğretilmesi büyük önem taşır.
Referanslar
Cander S, Koca N. (2020). Akut adrenal yetmezlik-adrenal kriz. Başar Cander, Zeynep G. Çakır, Mehmet Gül, Behçet Al (Ed.), Cander Acil Tıp Temel Başvuru Kitabı içinde (1131-1139). İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevleri.
Sun N, Wu Y, Nanba K, et al. High-Resolution Tissue Mass Spectrometry
Imaging Reveals a Refined Functional Anatomy of the Human Adult Adrenal Gland. Endocrinology. 2018;159(3):1511-1524.
Lam KY, Chan AC, Lo CY. Morphological Analysis of Adrenal Glands:A Prospective Analysis. Endocr Pathol. 2001;12(1):33-38.
Idrose AM. (2020). Adrenal Insufficiency. Judith E. Tintinalli, O. John
Ma, Donald M. Yealy, Garth D. Meckler, Joseph Stephan Stapczynski, David M. Cline, Stephen H. Thomas (Eds.), Tintinalli’s Emergency Medicine (9thed.,pp. 1457-1460). NewYork: McGraw-Hill.
Charmandari E, Nicolaides NC, Chrousos GP. Adrenal insufficiency. Lancet. 2014;383(9935):2152-2167. Doi:10.1016/S0140-6736(13)616840.
Thiessen MEW. (2018). Thyroidand Adrenal Disorders. Ron M. Walls, KatherineBakes, Amy H. Kaji, JillMarjorieBaren, Michael VanRooyen, Timothy B. Erickson, Richard D. Zane, Andy S. Jagoda (Eds). Rosen’s Emergency Medicine (9thed.,pp. 1557-1571). Philadelphia: Elsevier.
Martin-Grace J, Dineen R, Sherlock M, et al. Adrenal insufficiency: Physiology, clinical presentation and diagnostic challenges. Cli nChim Acta. 2020;505:78-91.
Bornstein SR, Allolio B, Arlt W, et al. Diagnosis and Treatment of Primary Adrenal Insufficiency: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2016;101(2):364-89.
Quinkler M, Beuschlein F, Hahner S, et al. Adrenal cortical insufficiency a life threatening illness with multiple etiologies. Dtsch Arztebl Int. 2013;110(51-52):882-888.
Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. Adrenal ve Gonadal Hastalıklar Kılavuzu. ISBN: 978-605-4011-42-1, 16. Baskı, Miki Matbaacılık San. ve Tic. Ltd. Şti. Ankara, 2020. s.97-103.
Paragliola RM, Corsello SM. Secondary adrenal insufficiency: from the physiopathology to the possible role of modified-release hydrocortisone treatment. Minerva Endocrinol. 2018;43(2):183-197.
Dineen R, Thompson CJ, Sherlock M. Adrenal crisis: prevention and management in adult patients. 2019;10: 2042018819848218