Asit-Baz Denge Bozuklukları
Özet
Asit-baz dengesi, plazmadaki H+ iyon konsantrasyonu ile belirlenir ve vücutta normal hücresel fonksiyonların idame ettirilebilmesi için pH değerinin 7.35-7.45 arasında tutulması hayati önem taşır. Bu hassas denge böbrekler, akciğerler ve karaciğerin organizasyonu ile birlikte bikarbonat, hemoglobin, fosfat ve protein tamponlama sistemleri tarafından düzenlenmektedir. pH değerinin 7.35'in altına düşmesi asidemi, 7.45'in üzerine çıkması ise alkalemi olarak tanımlanır. Asit-baz dengesizlikleri temel olarak metabolik ve solunumsal bozukluklar şeklinde ikiye ayrılır. Metabolik asidoz, bikarbonat seviyesinin düşmesi veya asit birikimiyle meydana gelir; artmış ve normal anyon açıklı olarak sınıflandırılır ve tedavisinde altta yatan sebebin düzeltilmesi ile uygun endikasyonlarda NaHCO3 kullanımı yer alır. Metabolik alkaloz, bikarbonat artışı ya da asit kaybı sonucu gelişir, klor yanıtına göre kategorize edilir ve şiddetli vakalarda IV HCl tedavisi veya diyaliz gerektirebilir. Solunumsal asidoz alveolar hipoventilasyona bağlı PCO2 artışı nedeniyle ortaya çıkarken, solunumsal alkaloz alveolar hiperventilasyona bağlı PCO2 azalması sonucu oluşur. Acil serviste pratik kan gazı değerlendirmesi; tutarlılık kontrolü, pH analizi, solunumsal/metabolik ayrımı, kompanzasyon değerlendirmesi, anyon açığı hesabı ve anyon açığı/HCO3 oranının incelenmesi olmak üzere altı adımda tamamlanır.
Referanslar
Scherer, T. (2018) Asit-Baz,Elektrolit Bozuklukları ve Sıvı Dengesi. (Işıl Özkoçak Turan, Çev. Ed.). Acil Kritik Bakımda Karar Verme Kanıta Dayalı El Kitabı içinde (s.491-504). Ankara:Akademisyen Kitabevi.
Karakurt, S. (2017). ARTER KAN GAZLARI VE ASİT BAZ DENGESİ. Toraks Cerrahisi Bülteni, 10: 47-55.
Casey, M. (2019) Blood Gases, Pulse Oximetry, and Capnography. Judith E. Tintinalli (Ed.), Tintinalli's Emergency Medicine A Comprehensive Study Guide 9th Edition içinde (s.78-81). New York: McGraw-Hill Education.
Akın, A. (2020). Acilde Kan Gazı Değerlendirme. Zeynep Kekeç (Ed.), Acil Tıp Cep Kitabı A-Cep içinde (s. 640-647). Ankara: Akademisyen Kitabevi.
Daniel SR, Morita SY, Yu M, (2004). Uncompensated Metabolic Acidosis: An Underrecognized Risk Factor for Subsequent Intubation Requirement. Journal of Trauma and Acute Care Surgery, 57(5):993–997.
Adrogué HJ, Madias NE (2010). Secondary Responses to Altered Acid-Base Status: The Rules of Engagement. JASN, 21(6):920-3.
Medscape (2020) Metabolic Alkalosis: Practice Essentials, Pathophysiology, Etiology. (01 Şubat 2021 tarihinde https://emedicine.medscape.com/article/243160-overview adresinden ulaşılmıştır).
Javaheri S, Kazemi H (1987). Metabolic Alkalosis and Hypoventilation in Humans. Am Rev Respir Dis,136(4):1011-6.
Emmett M. Metabolic Alkalosis (2020). A Brief Pathophysiologic Review. CJASN, 15(12):1848-56.
Martinu T, Menzies D, Dial S (2003). Re-Evaluation of Acid-Base Prediction Rules in Patients with Chronic Respiratory Acidosis, Canadian Respiratory Journal, 10(6):311-315. Doi:10.1155/2003/818404.
Krapf R, Beeler I, Hertner D. Chronic Respiratory Alkalosis (1991). N Engl J Med; 324:1394-1401. Doi:10.1056 /NEJM199105163242003
ATS, Interpretation of Arterial Blood Gases (ABGs). (01 Şubat 2021tarihinde https://www.thoracic.org/professionals/clinical-resources/critical-care/clinical-education/abgs.php adresinden ulaşılmıştır).